Loạt ngành nghề nguy cơ bị AI thay thế: Lời cảnh tỉnh cho những lao động "ngại" công nghệ

Tác động sâu rộng của AI đến các nhóm ngành nghề và người lao động

Mới đây, tại Tọa đàm "Việc làm thời AI: Thách thức và cơ hội cho phụ nữ, thanh niên", ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (thuộc Sở Nội vụ), nhận định nhiều lĩnh vực đang chịu tác động rõ nét của trí tuệ nhân tạo (AI), theo tạp chí Kinh tế Việt Nam.

Theo ông Thành, sự phát triển của công nghệ, chuyển đổi số và kinh tế số đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trên thị trường lao động cũng như trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.

Cụ thể, AI đang tác động mạnh mẽ đến năm nhóm lĩnh vực bao gồm: dịch vụ khách hàng, telesale và tổng đài; hành chính, kế toán, nhập liệu; sáng tạo nội dung và dịch thuật; công nghệ thông tin; sản xuất và logistics.

Đặc biệt đối với phụ nữ và thanh niên, AI có sức ảnh hưởng đến nhiều ngành nghề, trong đó nổi bật nhất là bốn nhóm cơ bản.

Nhóm thứ nhất là khối hành chính - văn phòng và kế toán cơ bản. Đây là lĩnh vực có tỷ lệ lao động nữ cao, với nhiều vị trí làm việc theo quy trình nên rất dễ được AI hỗ trợ hoặc thay thế. Hiện nay, các hệ thống AI có thể xử lý nhiều nghiệp vụ nhanh và hiệu quả hơn, khiến nhu cầu lao động ở một số vị trí này giảm đi đáng kể.

Nhóm thứ hai là lĩnh vực dịch vụ khách hàng, bán lẻ và bán buôn, chủ yếu bao gồm những công việc phổ thông không đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, nơi nhiều khâu đã được thay thế bằng các hệ thống trả lời tự động và trợ lý ảo.

Nhóm thứ ba là ngành dệt may, da giày. Tại các doanh nghiệp quy mô lớn, việc ứng dụng robot và dây chuyền tự động vào những công đoạn lặp đi lặp lại sẽ tác động trực tiếp đến nhóm lao động giản đơn, mà phần lớn trong đó là lao động nữ.

Cuối cùng, nhóm thứ tư là lĩnh vực sáng tạo, thiết kế và truyền thông. Đây là nhóm nghề có nhiều công việc có thể được AI hỗ trợ hoặc thay thế, từ đó làm thay đổi hoàn toàn cách thức làm việc cũng như yêu cầu về kỹ năng đối với người lao động.

Khả năng thích ứng trong kỷ nguyên số

Từ góc độ cơ sở đào tạo, Báo Tin tức dẫn lời bà Phạm Thị Hường, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Công nghiệp Hà Nội, nhận định rằng trong 5 năm tới, sự bùng nổ của AI và tự động hóa sẽ đào thải những lao động chậm thích nghi. Thách thức lớn nhất đối với lao động trẻ hiện nay không chỉ dừng lại ở việc tiếp cận công nghệ, mà còn nằm ở khả năng ứng dụng công nghệ đó vào thực tiễn.

Dù có khả năng tiếp cận công nghệ khá nhanh và có nền tảng chuyên môn, nhiều sinh viên, lao động trẻ vẫn đang đối mặt với khoảng cách lớn giữa kiến thức được học và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Họ còn thiếu hụt các kỹ năng số chuyên sâu cùng các kỹ năng mềm quan trọng như giao tiếp, làm việc nhóm, kỷ luật lao động và năng lực quản lý.

Trước bối cảnh mới này, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu thiết lập mô hình đào tạo theo "đơn đặt hàng" của doanh nghiệp. Bà Hường cho rằng AI vừa là thách thức, vừa là cơ hội để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đổi mới chương trình.

Để khắc phục tình trạng thiếu hụt kỹ năng, nhà trường đã tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, bổ sung các năng lực bổ trợ như sử dụng công cụ số chuyên dụng, đồng thời đưa nhiều mô-đun học tập trực tiếp vào doanh nghiệp. Điều này giúp sinh viên được tiếp cận dây chuyền sản xuất và công nghệ mới ngay trong quá trình học.

Bà Hường cho biết, hiện có 15 trong tổng số 25 ngành đào tạo của trường được doanh nghiệp đặt hàng, đòi hỏi chương trình phải liên tục đổi mới, bám sát nhu cầu sản xuất thực tế. Đặc biệt, từ năm nay, trường chính thức đưa kỹ năng số và kinh tế số vào chương trình chính quy nhằm giúp sinh viên đáp ứng yêu cầu công việc ngay sau khi tốt nghiệp, giảm thiểu thời gian doanh nghiệp phải đào tạo lại.

Theo bà Hường, giải pháp quan trọng nhất chính là đào tạo theo "đơn đặt hàng" để người học có đủ kỹ năng làm việc trong môi trường số. Đồng thời, phụ nữ cũng cần thay đổi tư duy, mạnh dạn tiếp cận công nghệ và xóa bỏ quan niệm cho rằng công nghệ chỉ dành cho nam giới.

Việc làm chủ AI và các công cụ số sẽ giúp nâng cao năng suất, mở rộng cơ hội việc làm và cải thiện thu nhập. Bên cạnh sự nỗ lực của người lao động và cơ sở đào tạo, các doanh nghiệp cũng cần chủ động tham gia vào quá trình bồi dưỡng kỹ năng mới và tạo thêm cơ hội việc làm cho lao động nữ.

Các chuyên gia đều đồng tình rằng dù AI sẽ tiếp tục thay đổi sâu sắc thị trường lao động, nhưng những năng lực cốt lõi của con người như tư duy phản biện, khả năng sáng tạo đột phá, sự thấu cảm, kỹ năng kết nối, xây dựng niềm tin và năng lực kiểm soát hệ thống vẫn là những giá trị không thể thay thế.

Trong bối cảnh đó, việc liên tục học tập, nâng cao kỹ năng số và sẵn sàng thích ứng với công nghệ chính là "tấm vé" giúp người lao động không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi của nền kinh tế số.