Từ 2 ca tai nạn lao động dập nát bàn tay: Bác sĩ cảnh báo "thời gian vàng" nối chi đứt rời

Máy cưa làm tổn thương nghiêm trọng 3 ngón tay

Chỉ trong 3 ngày, Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận 2 nam bệnh nhân bị chấn thương bàn tay nghiêm trọng do máy cưa gỗ và thang máy.

ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh, Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết điểm chung ở 2 trường hợp là chấn thương đồng thời gây tổn thương xương, gân, mạch máu, thần kinh và phần mềm bàn tay.

Nếu không tái lập được dòng máu đến các ngón trong thời gian phù hợp, mô sẽ tiếp tục thiếu máu, làm tăng nguy cơ hoại tử và mất ngón.

Trường hợp đầu tiên là anh Nguyễn Văn K., 38 tuổi, làm nghề thợ mộc. Ngày 10/9, trong lúc đưa phôi gỗ vào máy cưa, bàn tay trái của anh bất ngờ bị lưỡi cưa cuốn vào.

Sau tai nạn, bệnh nhân được đưa đến một cơ sở y tế để sơ cứu. Nhận thấy tổn thương phức tạp, cơ sở này liên hệ với Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương và chuyển người bệnh đến tiếp tục điều trị.

Hơn 3h sau tai nạn, bệnh nhân được đưa vào phòng mổ. Qua thăm khám, các bác sĩ ghi nhận ngón II, III và IV bàn tay trái gần như đứt rời khỏi bàn tay. Búp ngón xẹp, trắng nhợt do mất tưới máu. Xương cả 3 ngón gãy vụn thành nhiều mảnh, phần mềm dập nát; gân gấp, gân duỗi, mạch máu và thần kinh đều bị đứt.

Theo ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh, tổn thương do máy cưa khiến việc nối lại ngón tay khó khăn hơn nhiều so với những vết cắt gọn. “Với chấn thương do máy cưa, tổn thương không chỉ nằm tại đường cắt mà còn có tình trạng kéo giãn, dập nát trên một đoạn. Vì vậy, khi phẫu thuật, chúng tôi phải đánh giá và loại bỏ phần mô không còn khả năng bảo tồn trước khi tiến hành phục hồi”, bác sĩ Linh cho biết.

Trong quá trình phẫu thuật, những mảnh xương quá nhỏ, rời rạc, không thể cố định được loại bỏ. Xương được thu ngắn ở mức cần thiết và cố định lại. Sau đó, ê-kíp lần lượt phục hồi gân gấp, gân duỗi, mạch máu, thần kinh và phần mềm của các ngón.

Đặc biệt, khi cả 3 ngón cùng mất cấp máu, các bác sĩ phải tính toán thứ tự tái lập tuần hoàn nhằm rút ngắn tối đa thời gian thiếu máu của từng ngón. “Chúng tôi ưu tiên những ngón có vai trò chức năng quan trọng, đồng thời cố gắng bảo tồn tối đa các ngón còn lại. Nguyên tắc là khi còn khả năng nối và bảo tồn thì sẽ cố gắng thực hiện và chỉ từ bỏ khi tổn thương thực sự không còn khả năng phục hồi”, bác sĩ Linh nói.

Ca phẫu thuật kéo dài khoảng 7h. Những ngày đầu sau mổ, cả 3 ngón được nối vẫn duy trì tình trạng ổn định và tiếp tục được theo dõi.

3 ngày tiếp nhận 2 ca chấn thương bàn tay nặng. Ảnh: BVCC

Bàn tay còn dính nhưng ngón đã mất dòng máu

Chỉ 2 ngày sau, ngày 12/9, Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa tiếp tục tiếp nhận một nam bệnh nhân 59 tuổi, quê Nghệ An, đang làm nghề xe ôm tại Hà Nội.

Khoảng 12h trưa, trong lúc làm việc, bàn tay người bệnh không may bị kẹp giữa phần sàn và hệ thống thang máy.

Khác với trường hợp đầu tiên, các ngón tay của bệnh nhân không đứt rời hoàn toàn. Một phần da và mô phía mu tay vẫn còn giữ các ngón với bàn tay. Tuy nhiên, các ngón trở nên nhợt, mất tưới máu.

Theo ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh, đây là tình huống dễ khiến người không có chuyên môn chủ quan bởi nhìn bên ngoài, ngón tay vẫn còn dính với bàn tay.

“Ngón vẫn còn dính không có nghĩa là tổn thương nhẹ. Nếu mạch máu bị đứt, dập hoặc tắc hoàn toàn, phần ngón phía xa vẫn rơi vào tình trạng thiếu máu và có thể dẫn đến hoại tử”, bác sĩ Linh phân tích.

Cơ chế nghiền ép do vật nặng cũng gây tổn thương khác với máy cưa. Lực ép mạnh có thể làm dập nát mô trên diện rộng, đồng thời gây tổn thương thành mạch và hình thành huyết khối, khiến dòng máu bị tắc nghẽn.

Trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ phát hiện hệ thống mạch máu nuôi các ngón bị tổn thương nặng, có vị trí bị dập và tắc, có đoạn đứt hoàn toàn.

Những đoạn mạch không còn bảo đảm chất lượng được loại bỏ. Sau đó, ê-kíp tiến hành phục hồi mạch máu và các cấu trúc tổn thương cần thiết nhằm tái lập tuần hoàn.

Ca phẫu thuật kéo dài khoảng 7h. Trong những ngày đầu sau mổ, các ngón được bảo tồn đang duy trì tuần hoàn ổn định và tiếp tục được theo dõi sát.

ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh nhấn mạnh, những trường hợp đứt rời hoặc gần đứt rời chi thể là cấp cứu cần ưu tiên bảo tồn bộ phận. Người bệnh có thể không nguy hiểm tính mạng ngay lập tức, nhưng nếu xử trí chậm, nguy cơ mất vĩnh viễn một phần cơ thể và suy giảm chức năng bàn tay là rất lớn.

Theo bác sĩ Linh, điều quan trọng không chỉ là người bệnh đến bệnh viện sau bao lâu mà còn là khoảng thời gian từ khi bộ phận mất nguồn cấp máu đến khi dòng máu được tái lập thành công.

“Với ngón tay, ê-kíp luôn cố gắng tái lập tuần hoàn càng sớm càng tốt. Khoảng 12 giờ đầu là mốc thuận lợi nhất trong các hướng dẫn y khoa. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa quá 12 giờ thì ngón tay chắc chắn không thể nối”, bác sĩ Linh cho biết.

Theo bác sĩ, nếu bộ phận đứt rời được bảo quản đúng cách, kể cả khi người bệnh đến muộn hơn, các bác sĩ vẫn cần đánh giá cụ thể. Nếu còn khả năng, ê-kíp vẫn cố gắng thực hiện phẫu thuật bảo tồn. “Không nên chỉ căn cứ vào một mốc giờ rồi mặc nhiên từ bỏ cơ hội bảo tồn ngón cho người bệnh”, bác sĩ Linh nhấn mạnh.

Đối với những ca cấp cứu này, quy trình tiếp nhận được rút ngắn tối đa. Sau đánh giá ban đầu, người bệnh được chụp X-quang, lấy máu xét nghiệm và nhanh chóng chuyển phòng mổ. Những kết quả không bắt buộc phải có trước phẫu thuật có thể được hoàn thiện song song, nhằm hạn chế thời gian thiếu máu của các ngón.

Bác sĩ cảnh báo “thời gian vàng” bảo tồn cánh tay khi gặp tai nạn lao động, tạo cơ hội giữ lại tối đa chức năng bàn tay cho người bệnh. Ảnh: BVCC

TS.BS Dương Mạnh Chiến, Phụ trách Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết mục tiêu của phẫu thuật không chỉ là làm cho ngón tay “sống lại”.

Sau khi tái lập tuần hoàn, người bệnh còn phải trải qua quá trình liền xương, liền gân, phục hồi thần kinh và tập phục hồi chức năng.

Mức độ hồi phục cuối cùng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ chế và mức độ dập nát, thời gian thiếu máu, vị trí tổn thương, chất lượng mạch máu, thần kinh, khả năng liền xương cũng như quá trình phục hồi chức năng sau mổ.

Vì vậy, nối thành công về mặt tuần hoàn mới là bước quan trọng đầu tiên, chưa đồng nghĩa chức năng bàn tay sẽ ngay lập tức trở lại bình thường.

Tuy nhiên, bảo tồn được ngón tay tạo cơ hội giữ lại tối đa chức năng bàn tay cho người bệnh. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những người lao động chủ yếu bằng đôi tay, bởi mất một hoặc nhiều ngón có thể ảnh hưởng lâu dài đến khả năng làm việc và sinh hoạt.

TS.BS Dương Mạnh Chiến khuyến cáo, người làm việc với máy cưa, máy cắt, máy ép, thang máy hàng hóa và các thiết bị cơ khí cần tuân thủ nghiêm quy trình an toàn, sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp và không chủ quan khi vận hành máy móc.