Nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Giao dịch bảo đảm, đáp ứng yêu cầu phát triển

Tọa đàm do ông Lê Vệ Quốc, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước (Bộ Tư pháp) và bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, chủ trì.

Phát biểu khai mạc, ông Lê Vệ Quốc nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và thực tiễn vận động của nền kinh tế.

Toàn cảnh Tọa đàm “Pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và yêu cầu đặt ra đối với việc nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Giao dịch bảo đảm”

Bộ luật Dân sự tạo lập nền tảng pháp lý cơ bản cho việc vận hành quan hệ pháp luật bảo đảm thực hiện nghĩa vụ với cấu trúc truyền thống, bên cạnh đó, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ còn được quy định tản mạn tại các luật chuyên ngành. Ngoài văn bản luật, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ còn được quy định tại văn bản dưới luật với hai trụ cột chính là Nghị định số 21/2021/NĐ-CP về việc quy định thi hành Bộ luật Dân sự về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và Nghị định số 99/2022/NĐ-CP của Chính phủ về đăng ký biện pháp bảo đảm.

Vì vậy, việc nghiên cứu xây dựng Luật Giao dịch bảo đảm cần được đặt trong mối quan hệ tổng thể với Bộ luật Dân sự và hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời tham vấn ý kiến chuyên gia, các cơ quan quản lý và những người trực tiếp thực hiện pháp luật để bảo đảm tính khả thi.

Ông Lê Vệ Quốc, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước phát biểu khai mạc

Báo cáo đề dẫn tại Tọa đàm, đại diện Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước cho biết, sự phát triển của kinh tế - xã hội và khoa học, công nghệ đang đặt ra nhiều vấn đề pháp lý mới, đặc biệt liên quan đến tài sản số, tài sản hình thành từ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Những vấn đề này đòi hỏi mô hình pháp luật điều chỉnh linh hoạt, cởi mở hơn, bởi khuôn khổ pháp luật hiện hành chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu phát sinh từ thực tiễn. Trong khi đó, hệ thống cơ quan đăng ký biện pháp bảo đảm vẫn được tổ chức phân tán theo từng loại hình tài sản, chưa có sự kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu đồng bộ giữa các hệ thống đăng ký cũng như với những thiết chế liên quan.

Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu xây dựng Luật Giao dịch bảo đảm được định hướng theo hướng cụ thể hóa các quy định nền tảng của Bộ luật Dân sự, đồng thời điều chỉnh những vấn đề pháp lý đặc thù mà luật chung chưa bao quát đầy đủ. Các nội dung trọng tâm gồm tài sản bảo đảm và giao dịch bảo đảm phi truyền thống; việc xác lập, thực hiện giao dịch bảo đảm trên nền tảng số; xây dựng mô hình cơ quan đăng ký phù hợp với sự phát triển của kinh tế số, kinh tế dữ liệu.

Hoàn thiện cơ sở pháp lý để bao quát điều chỉnh việc dùng các dạng thức tài sản mới (quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, dữ liệu…) để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ; xác lập giao dịch bảo đảm, xác lập hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm với người thứ ba; xử lý tài sản bảo đảm và xác định quyền ưu tiên…

Các đại biểu tham dự Toạ đàm

Tham luận tại Tọa đàm, TS Chu Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý khẳng định pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa tài sản thành nguồn lực phục vụ đầu tư, sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.

Theo TS Chu Thị Hoa, khuôn khổ pháp luật minh bạch, có khả năng dự đoán và được thực thi hiệu quả không chỉ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên mà còn góp phần giảm chi phí giao dịch, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng và nâng cao chất lượng môi trường kinh doanh.

TS Chu Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý khẳng định pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa tài sản thành nguồn lực phục vụ đầu tư, sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng

Để xây dựng Luật Giao dịch bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn, bà cho rằng cần làm rõ phạm vi điều chỉnh và mối quan hệ giữa luật này với Bộ luật Dân sự, pháp luật chuyên ngành. Đồng thời, cần chuẩn hóa nguyên tắc về tài sản được dùng để bảo đảm trên cơ sở các tiêu chí như tính hợp pháp, khả năng xác định, định giá và xử lý tài sản; ưu tiên cách tiếp cận mở có điều kiện thay vì xây dựng danh mục tài sản khép kín.

Một vấn đề khác được đặt ra là làm rõ tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên giữa các bên cùng nhận bảo đảm và giữa bên nhận bảo đảm với các chủ thể có lợi ích khác đối với cùng tài sản. Trong đó, cần tính đến quyền lợi của Nhà nước khi bên bảo đảm còn nợ thuế, người lao động trong trường hợp doanh nghiệp giải thể, phá sản và các chủ thể tham gia xử lý nợ.

Các ý kiến tham luận tại Tọa đàm cũng thống nhất về sự cần thiết nghiên cứu xây dựng luật riêng theo hướng đồng bộ, kế thừa các quy định hiện hành và phù hợp với điều kiện Việt Nam, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế, nhất là cách tiếp cận theo chức năng đối với giao dịch bảo đảm.

Các đại biểu phát biểu tại Toạ đàm

Các đại biểu đề xuất hoàn thiện hệ thống đăng ký giao dịch bảo đảm điện tử theo hướng công khai, minh bạch thông tin; xây dựng quy tắc xác định thứ tự ưu tiên thống nhất; hoàn thiện cơ chế xử lý tài sản bảo đảm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Phát biểu kết luận, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước nhấn mạnh, những ý kiến tại Tọa đàm là cơ sở để cơ quan chủ trì tiếp tục nghiên cứu, đánh giá thực tiễn, hoàn thiện định hướng chính sách, góp phần xây dựng khuôn khổ pháp luật về giao dịch bảo đảm đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và thúc đẩy khả năng huy động nguồn lực cho nền kinh tế.