Lũ quét như sóng thần ở biên giới Nepal-Trung Quốc: Nhà khoa học nhận định khối băng rộng bằng 28 sân bóng đá kích hoạt thảm họa

Khối sông băng rộng hơn 20ha rơi xuống kích hoạt lở tuyết

TheoTelegraph, lúc 8h37 phút sáng giờ địa phương hôm 26/8, một trận động đất mạnh 4,4 độ được ghi nhận tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc.

Đó thực chất là sóng chấn động tạo ra khi một khối băng rộng hơn 20ha (tương đương 28 sân bóng đá) rơi gần 1.200m xuống đáy một thung lũng ở dãy Himalaya, cày xé sườn núi Langtang Lirung và kích hoạt một trận lở tuyết.

Khối băng này có diện tích tương đương khoảng 28 sân bóng đá. Vụ sụp đổ đã kích hoạt một chuỗi thảm họa tàn khốc.

Hàng trăm người đã thiệt mạng trong dòng lũ khổng lồ do vụ sụp đổ gây ra, trong khi hàng nghìn người vẫn mất tích.

Lũ quét ở hạ lưu, cách vị trí sụp băng khoảng 50 km ngày 26/8. Video: Instagram/Deeplama13

Trận lở tuyết di chuyển với tốc độ cao tràn xuống sông Lhende Khola và tạo thành một đập tự nhiên, khiến một lượng lớn đá, băng, bùn đất và nước tích tụ phía sau.

Khi áp lực trở nên quá lớn, con đập vỡ tung, tạo ra dòng lũ chảy mạnh khi bị dồn qua thung lũng núi dốc, cuốn theo sỏi, đá tảng và thân cây với tốc độ hơn 160km/h.

Chỉ 13 phút sau vụ sụp đổ, vào lúc 8h50, trạm quan trắc mực nước ở Syabrubesi, Rasuwa, ngừng truyền dữ liệu. Đến 9h5 phút, giới chức nhận được thông tin về một trận lũ lớn trên sông Bhotekoshi từ phía Tây Tạng.

Trong vòng 30 phút, mực nước sông đã dâng tới 9m, trong khi hỗn hợp băng, nước, bùn và đá đủ sức phá hủy mọi thứ trên đường đi.

Nguyên nhân do đâu?

Các nhà khoa học cho rằng sông băng có thể đã trở nên mất ổn định do nhiệt độ tăng cao làm tan lớp băng vĩnh cửu, vốn giữ khối băng cố định như một lớp keo.

Trong ba thập kỷ qua, các ngọn núi ở Nepal đã mất gần một phần ba lượng băng. Dữ liệu ảnh vệ tinh cho thấy một lượng tuyết lớn đã tan chảy chỉ trong 24 giờ trước khi thảm họa xảy ra. Mặc dù sự cố diễn ra vào đỉnh điểm của mùa mưa ở Nepal, các chuyên gia cho rằng lượng mưa lớn không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra lũ quét.

Bên cạnh đó, dãy Himalaya đang cao lên một cách từ từ do chuyển động kiến tạo, làm cho địa hình sông băng ngày càng dốc và chênh vênh hơn, khiến phần "mũi" của chúng dễ bị đứt gãy.

Tình trạng này càng nghiêm trọng do vị trí địa lý của dãy Himalaya nằm kẹp giữa Ấn Độ và Trung Quốc, biến khu vực này thành nơi giữ lại lượng lớn khói bụi và các hạt ô nhiễm trong không khí. Bồ hóng màu tối đọng lại trên bề mặt băng đã hấp thụ ánh nắng mặt trời, đẩy nhanh tốc độ tan chảy, trong khi khí nhà kính giữ lại nhiệt lượng trong khí quyển.

Từ năm 2000 đến 2023, các lưu vực trong khu vực đã mất băng với tốc độ nhanh gấp 1,5 lần so với giai đoạn 1964-2000. Địa hình dốc đứng khiến sông băng khi đổ xuống từ độ cao hàng nghìn mét thường cuốn thêm đất đá, tăng tốc cực nhanh và bị dồn nén qua các thung lũng sông hẹp.

Nguy cơ có thêm đợt lũ thứ cấp

Sau khi thảm hoạ xảy ra, Nepal đã triển khai 30.000 nhân viên an ninh để tìm kiếm tại các thung lũng xa xôi. Thủ tướng Nepal Balendra Shah đã thị sát một số khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Về phía Trung Quốc, tính đến 10h ngày 28/8, lực lượng cứu hỏa và cứu nạn tổng hợp quốc gia nước này đã điều động tổng cộng 681 người và 113 phương tiện tới hiện trường thảm họa lũ bùn đá tại Gyirong, Tây Tạng để triển khai cứu hộ.

Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường cũng tới hiện trường trực tiếp chỉ đạo, giám sát hoạt động cứu hộ.

Tuy nhiên, công tác cứu hộ hiện trở nên phức tạp hơn do lo ngại một đợt lũ thứ cấp có thể tiếp tục ảnh hưởng đến khu vực thiên tai.

Sự chú ý đang tập trung vào một hồ chắn dòng mới hình thành ở khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc. Cả hai nước đều cảnh báo hồ này không ổn định và có nguy cơ bị vỡ.

Hồ chắn dòng hình thành khi lũ lụt hoặc sạt lở đất làm tắc nghẽn dòng sông, khiến nước tích tụ ngày càng nhiều phía sau một con đập tự nhiên được tạo thành từ đất đá và các vật liệu khác.

Nhà chức trách Trung Quốc cảnh báo hồ hiện chứa khoảng 2 triệu m³ nước và dự kiến sẽ tiếp nhận thêm khoảng 3 triệu m³ trong ba ngày tới.

Theo phóng viên của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), hiện nay, nước trong hồ chắn dòng đang liên tục tràn ra ngoài, rất có khả năng gây ra một đợt lũ quét hoặc lũ bùn đá mới.

Vì vậy, việc tiếp tục tiến vào các khu vực trọng điểm để triển khai công tác tìm kiếm, cứu nạn vào thời điểm hiện tại là hết sức nguy hiểm.

Song điều này không có nghĩa là công tác cứu hộ bị tạm dừng mà hoạt động giám sát vẫn đang được tiến hành liên tục.

Các đội cứu hộ đang phải chạy đua với thời gian để tìm kiếm người sống sót và đưa thi thể các nạn nhân ra ngoài trước khi lượng bùn đất mới khiến hoạt động cứu hộ trở nên nguy hiểm hơn.