Nguy cơ vi phạm pháp luật từ các hội nhóm “tra cứu, mua bán dữ liệu cá nhân” trên mạng xã hội

Kịch bản lừa đảo sau những lời hứa hẹn

Trên Trang TTĐT Công an Thành phố Cần Thơ, chỉ cần gõ các từ khóa như “check data”, “tìm thông tin qua số điện thoại”, “tra cứu CCCD gắn chip”, “thám tử 4.0” trên Facebook, Telegram hay Zalo, người dùng dễ dàng bắt gặp hàng trăm hội nhóm kín với hàng chục nghìn thành viên. Các đối tượng quản trị viên liên tục đăng tải những cam kết như “Bảo mật tuyệt đối”, “Có kết quả sau 5 phút”, “Tra cứu đầy đủ thông tin cư trú, lịch sử cuộc gọi, tài khoản ngân hàng, biến động tài sản chỉ cần một bức ảnh hoặc số điện thoại”.

Quảng cáo dịch vụ tra cứu thông tin cá nhân và thám tử tư công nghệ cao trên mạng xã hội. Ảnh: Trang TTĐT Công an Thành phố Cần Thơ.

Sau những lời hứa hẹn ấy là kịch bản lừa đảo được chuẩn bị kỹ lưỡng. Khi có người có nhu cầu tìm đến vì muốn theo dõi người khác hay giải quyết mâu thuẫn và các nhu cầu cá nhân khác, các đối tượng ra giá từ vài trăm nghìn, vài triệu đến hàng chục triệu đồng. Để bắt đầu tra cứu, người thuê có thể phải chuyển khoản đặt cọc trước từ 30% đến 100% chi phí. Ngay khi nhận tiền cọc, các đối tượng lập tức cắt đứt liên lạc, chặn tài khoản mạng xã hội của nạn nhân để chiếm đoạt tài sản.

Đối với những người dùng cẩn trọng hơn, các đối tượng sử dụng phần mềm chỉnh sửa ảnh để làm giả biên bản trích lục thông tin cá nhân, bản đồ định vị vị trí hoặc sao kê ngân hàng. Sau đó, chúng gửi một phần kết quả giả mạo này và yêu cầu nạn nhân thanh toán toàn bộ số tiền còn lại mới trả file chi tiết.

Đáng lo ngại hơn, nhiều nạn nhân sau khi biết bị lừa muốn dừng lại thì bị các đối tượng đe dọa, tống tiền. Kẻ lừa đảo sử dụng chính tin nhắn giao dịch, thông tin người cần theo dõi do nạn nhân cung cấp để dọa công khai lên mạng xã hội hoặc gửi tới nơi làm việc, báo cho gia đình hoặc dọa sẽ gửi đến cơ quan công an để xử lý. Lo sợ ảnh hưởng danh dự, nhiều trường hợp ngậm ngùi tiếp tục chuyển tiền cho kẻ xấu.

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể về hành vi tự ý thu thập, mua bán hoặc sử dụng thông tin cá nhân của người khác khi chưa được đồng ý là hành vi vi phạm pháp luật. Mọi hành vi xử lý, mua bán, chiếm đoạt hoặc làm lộ dữ liệu cá nhân trái quy định đều bị nghiêm cấm. Đồng thời, theo Điều 3 Nghị định 356/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân thì các thông tin như họ tên, số điện thoại, căn cước công dân, tài khoản ngân hàng hay biển số xe đều là dữ liệu cá nhân cơ bản.

Về xử lý hành chính, Nghị định 330/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân với các mức phạt tiền rất nghiêm khắc. Cụ thể, cá nhân, tổ chức có thể bị xử phạt lên đến 50 triệu đồng đối với hành vi xử lý dữ liệu cá nhân khi chưa có sự đồng ý của chủ thể, hành vi thu thập dữ liệu cá nhân không đúng phạm vi, mục đích. Đặc biệt, trường hợp áp dụng công nghệ để thu thập trái phép dữ liệu cá nhân cơ bản có thể bị phạt tiền lên đến 800 triệu đồng tùy theo số lượng chủ thể dữ liệu bị xâm phạm.

Bên cạnh đó, người thực hiện hành vi mua, bán trái phép dữ liệu cá nhân có thể bị phạt tiền lên đến 3 tỷ đồng tùy theo số lượng chủ thể dữ liệu bị xâm phạm (trong trường hợp không xác định được khoản thu từ hành vi vi phạm) hoặc phạt từ 02 đến 10 lần khoản thu đối với trường hợp xác định được khoản thu từ hành vi vi phạm.

Nghiêm trọng hơn, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Hành vi mua bán, sử dụng trái phép thông tin riêng tư quy mô lớn sẽ bị xử lý theo Điều 288 Bộ luật Hình sự về Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, viễn thông với hình thức phạt tiền đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù đến 07 năm. Việc cố tình cài phần mềm nghe lén, định vị để theo dõi đời tư người khác sẽ bị xử lý theo Điều 159 Bộ luật Hình sự về Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín.

Người dân tuyệt đối không tham gia hội nhóm này và chuyển tiền

Để bảo vệ thông tin cá nhân, bảo vệ trước các nguy cơ lừa đảo trên không gian mạng và tránh nguy cơ vi phạm các quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, Công an thành phố Cần Thơ khuyến cáo người dân tuyệt đối không tham gia, chuyển tiền cho các dịch vụ thám tử online hay tra cứu dữ liệu cá nhân trên các nền tảng mạng xã hội. Mỗi người dân cần chủ động nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Tuyệt đối không đăng tải hình ảnh Căn cước công dân, thẻ ngân hàng hay thông tin gia đình lên mạng xã hội. Cần cảnh giác trước cuộc gọi từ số lạ, không cung cấp mã OTP, không truy cập đường link nghi vấn hoặc cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc. Trường hợp nghi vấn hoặc bị lừa đảo, tống tiền, người dân cần thu thập ngay các chứng cứ như tin nhắn, lịch sử chuyển tiền, sao kê ngân hàng và trình báo cơ quan Công an gần nhất để được xử lý kịp thời theo quy định pháp luật.