Hà Nội triển khai 5 tuyến đường sắt đô thị, mục tiêu hoàn thành năm 2030, là những tuyến nào?

Với tổng chiều dài khoảng 253 km, 5 tuyến đường sắt đô thị số 1, 2, 8, 10 và 14 đang được Hà Nội tập trung triển khai, hướng tới mục tiêu hoàn thành vào năm 2030. Đây là chương trình đầu tư hạ tầng giao thông có quy mô lớn, được kỳ vọng tạo bước chuyển căn bản trong tổ chức giao thông đô thị, mở rộng không gian phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân Thủ đô. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, bài toán tiến độ, giải phóng mặt bằng, nguồn vốn và kiểm soát chất lượng cần được giải quyết đồng bộ.

5 tuyến metro, mạng lưới kết nối rộng khắp Thủ đô

Theo kế hoạch của thành phố Hà Nội, 5 tuyến đường sắt đô thị được triển khai gồm tuyến số 1, số 2, số 8, số 10 và số 14. Các tuyến có hướng kết nối từ khu vực trung tâm đến các đô thị vệ tinh, sân bay, khu công nghiệp và những khu vực đang có tốc độ đô thị hóa nhanh.

Cụ thể, tuyến số 1 kết nối khu vực Hùng Vương – Ngọc Hồi – Ga Hà Nội – Yên Viên – Nội Bài; tuyến số 2 kết nối Nội Bài – Nam Thăng Long – Trần Hưng Đạo – Thượng Đình – Thượng Phúc; tuyến số 8 có hướng Hòa Lạc – Sơn Đồng – Mai Dịch – Vành đai 3 – Lĩnh Nam – Thuận An; tuyến số 10 kết nối khu vực Võ Chí Công – Vành đai 2,5 – Times City – Cổ Loa; tuyến số 14 kết nối Cầu Thăng Long – Hồng Hà – Ocean Park (Gia Lâm).

Ga Lê Đức Thọ (tuyến metro số 8): Khu vực phố Trần Vỹ, gần nút giao Lê Đức Thọ – Trần Vỹ, là điểm kết nối quan trọng trên hướng tuyến metro số 8, góp phần tăng cường giao thông công cộng phía Tây Hà Nội. Ảnh minh họa/TL.

Việc triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị được kỳ vọng tạo nên mạng lưới vận tải công cộng khối lượng lớn, tăng khả năng kết nối giữa các khu vực, giảm áp lực cho hệ thống đường bộ hiện hữu.

Đặc biệt, khi các tuyến được kết nối đồng bộ, người dân có thêm lựa chọn đi lại bằng phương tiện công cộng, hạn chế phụ thuộc vào xe cá nhân. Đây cũng là tiền đề để Hà Nội thúc đẩy mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), khai thác hiệu quả quỹ đất quanh các nhà ga và hình thành các trung tâm đô thị mới.

Tiến độ triển khai: Bài toán cần được giải quyết đồng bộ

Để hiện thực hóa mục tiêu hoàn thành 5 tuyến metro vào năm 2030, Hà Nội đang đặt ra yêu cầu rất cao về tiến độ chuẩn bị đầu tư, lựa chọn nhà thầu, tổ chức thi công và huy động nguồn lực.

Theo thông tin tại kỳ họp thứ bảy HĐND TP Hà Nội khóa XVII ngày 4/11/2026, thành phố đang triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 253 km. Riêng nhu cầu vốn cho 5 tuyến đang triển khai dự kiến khoảng 900.000 tỷ đồng.

Khu vực Phạm Văn Đồng – Trần Cung, nơi dự kiến kết nối tuyến đường sắt đô thị số 8, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông công cộng phía Tây Hà Nội. Ảnh minh họa/TL.

Trước quy mô đầu tư đặc biệt lớn, thành phố đã xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ những khó khăn về trình tự, thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà thầu, hợp đồng chìa khóa trao tay (Turnkey), khảo sát, thiết kế, quản lý chi phí và giải phóng mặt bằng.

Đáng chú ý, Hà Nội đặt ra mức giá tổng bình quân khống chế đối với các đoạn tuyến đi ngầm không vượt quá 120 triệu USD/km, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng và một số khoản chi phí ngoài phạm vi hợp đồng theo quy định. Đây được xác định là cơ sở để đàm phán, lựa chọn nhà thầu, kiểm soát tổng mức đầu tư và trách nhiệm của tổng thầu.

Tuy nhiên, từ chủ trương đến triển khai thực tế vẫn còn nhiều công việc cần thực hiện. Đặc biệt, tiến độ giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật, hoàn thiện thiết kế, lựa chọn công nghệ và tổ chức thi công cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành, địa phương và chủ đầu tư.

Bảo đảm quyền lợi người dân, kiểm soát chất lượng và hiệu quả đầu tư

Bên cạnh yêu cầu về tiến độ, việc triển khai các dự án đường sắt đô thị cần đặc biệt chú trọng quyền lợi của người dân trong khu vực bị ảnh hưởng. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được thực hiện công khai, minh bạch, bảo đảm đúng quy định và tạo sự đồng thuận.

Đối với những khu vực có công trường thi công, cần có phương án tổ chức giao thông phù hợp, hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động đi lại, kinh doanh và sinh hoạt của người dân.

Một vấn đề khác được đặt ra là khả năng kết nối giữa các tuyến. Hệ thống đường sắt đô thị chỉ phát huy hiệu quả khi có sự đồng bộ về nhà ga, phương tiện, hệ thống tín hiệu, điều khiển, vé và tổ chức trung chuyển với xe buýt, các loại hình vận tải công cộng khác.

Đồng thời, việc chuyển giao công nghệ, đào tạo đội ngũ kỹ sư, nhân lực vận hành và bảo trì cần được tính toán ngay từ giai đoạn đầu tư, tránh tình trạng phụ thuộc lâu dài vào nhà cung cấp nước ngoài.

Với quy mô đầu tư lớn và thời gian thực hiện khẩn trương, 5 tuyến đường sắt đô thị không chỉ là những công trình giao thông đơn thuần mà còn là phép thử đối với năng lực tổ chức thực hiện các dự án hạ tầng quy mô lớn của Hà Nội.

Mục tiêu hoàn thành vào năm 2030 đặt ra yêu cầu các cấp, ngành, chủ đầu tư và nhà thầu phải có lộ trình cụ thể, phân công rõ trách nhiệm, thường xuyên kiểm tra, giám sát và kịp thời tháo gỡ khó khăn. Tiến độ cần đi đôi với chất lượng, hiệu quả đầu tư và lợi ích lâu dài của người dân, qua đó từng bước hình thành mạng lưới đường sắt đô thị hiện đại, đồng bộ, tạo động lực phát triển bền vững cho Thủ đô.