Dự thảo tuyển sinh đại học từ năm 2027: Mỗi ngành tối đa 3 phương thức, tiến tới chỉ còn 1

Động thái này được đưa ra sau khi Bộ đánh giá kết quả tuyển sinh giai đoạn 2022-2026. Trong những năm qua, các điều chỉnh như bỏ xét tuyển sớm, quy định ngưỡng đầu vào, giới hạn số lượng phương thức hay áp dụng mức điểm cộng tối đa đã mang lại những chuyển biến tích cực.

Cụ thể, đối với các kỳ thi có bảng quy đổi chính thức, khoảng cách chênh lệch điểm so với kênh thi tốt nghiệp THPT đã được thu hẹp từ mức 2,6 xuống còn 1,2 điểm. Mặc dù vậy, sự tương đương này vẫn chưa thực sự đồng đều khi thống kê chỉ ra rằng hơn 40% tổng số chương trình đào tạo áp dụng từ hai phương thức xét tuyển trở lên vẫn có biên độ điểm chênh lệch từ 3 điểm trở lên.

Để giải quyết tình trạng trên, dự thảo mới tập trung vào bốn nhóm điều chỉnh cốt lõi. Trọng tâm thứ nhất là giảm và chuẩn hóa các phương thức xét tuyển. Trọng tâm thứ hai là bãi bỏ việc sử dụng điểm cộng ngoài điểm ưu tiên theo chính sách quy định.

Trọng tâm thứ ba là yêu cầu xác định rõ nguồn tuyển cũng như ngưỡng đầu vào. Trọng tâm cuối cùng là hoàn thiện các điều kiện dự tuyển liên thông từ trung học nghề, trung cấp và cao đẳng lên đại học.

Thí sinh tại Ngày hội tư vấn tuyển sinh đại học 2026. Ảnh: Tiền phong

Cùng với đó, dự thảo cũng yêu cầu các cơ sở đào tạo phải chuẩn hóa độ lệch điểm giữa các tổ hợp xét tuyển, tăng cường khai thác dữ liệu số hiện có và tuyệt đối không yêu cầu thí sinh phải nộp lại các giấy tờ, chứng chỉ đã được lưu trữ trên hệ thống chung.

Tinh thần xuyên suốt của đợt sửa đổi lần này là tuyển sinh phải luôn gắn liền với chuẩn chất lượng, dựa trên những dữ liệu có thể kiểm chứng và đề cao trách nhiệm giải trình của các trường.

Thí sinh sẽ được giảm bớt gánh nặng phải chạy đua theo dõi quá nhiều cách thức xét tuyển, nhưng vẫn đảm bảo được quyền lợi sử dụng kết quả học tập, điểm thi và các chứng chỉ phù hợp theo quy định minh bạch của từng phương thức.

Về lộ trình cụ thể, năm 2027 sẽ cho phép áp dụng tối đa 3 phương thức đăng ký xét tuyển đối với từng ngành hoặc từng chương trình đào tạo. Đến năm 2028, con số này sẽ giảm xuống chỉ còn 1 phương thức duy nhất, trong đó không tính đến diện xét tuyển thẳng và cử tuyển.

Tuy nhiên, ở quy mô toàn cơ sở đào tạo, các trường vẫn được quyền duy trì tối đa 5 phương thức. Lộ trình này được thiết kế để mỗi ngành tự lựa chọn ra thước đo đánh giá thí sinh phù hợp nhất, hoàn toàn không phải là chủ trương ép buộc mọi trường hay mọi ngành trên cả nước phải dùng chung một loại kết quả duy nhất.

Sở dĩ có sự điều chỉnh thu gọn này là do thực tế giai đoạn 2022-2026 cho thấy chỉ có 36,4% lượt chương trình đào tạo có căn cứ đối chiếu chính thức.

Điểm học bạ trong cùng một mã ngành thường cao hơn điểm thi tốt nghiệp THPT khá xa, và có tới hơn 2.000 chương trình đào tạo ghi nhận sự chênh lệch điểm chuẩn giữa các phương thức xét tuyển từ 3 điểm trở lên.

Khi các thang đo chưa thực sự tương đương, việc chia nhỏ một ngành thành quá nhiều cửa xét tuyển dễ dẫn đến rủi ro những thí sinh có cùng năng lực lại bị đối xử và đánh giá khác nhau.

Bộ GD&ĐT khẳng định, việc giảm phương thức xét tuyển là nhằm mở rộng cơ hội bình đẳng chứ không phải thu hẹp cơ hội tiếp cận của thí sinh. Mỗi phương thức được giữ lại phải bảo đảm rằng mọi thí sinh đủ điều kiện đều có cơ hội tham gia, tiêu chí được công bố rõ ràng và sử dụng trên một thang điểm chung.

Việc lựa chọn thước đo phù hợp với yêu cầu đầu vào hoàn toàn thuộc về trách nhiệm của cơ sở đào tạo. Theo đó, các kết quả thi riêng, điểm học bạ hay chứng chỉ quốc tế vẫn phát huy giá trị nếu được cơ cấu minh bạch vào trong phương thức đã công bố.

Một điểm thay đổi đáng chú ý khác là dự thảo đề xuất không cho phép cơ sở đào tạo tự quy định cộng điểm đối với các thành tích, chứng chỉ hoặc tiêu chí bổ sung. Tuy nhiên, quy chế vẫn bảo lưu hoàn toàn điểm ưu tiên theo khu vực, đối tượng chính sách và không làm ảnh hưởng đến diện xét tuyển thẳng truyền thống.

Theo Bộ GD&ĐT, các loại điểm cộng do trường tự đặt ra đang có nguy cơ tạo ra sự bất bình đẳng lớn. Lý do là cơ hội tiếp cận với các chứng chỉ, kỳ thi hay hoạt động ngoại khóa phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện kinh tế, địa bàn sinh sống và khả năng tài chính của từng gia đình.

Hơn nữa, việc cùng một loại chứng chỉ nhưng mỗi trường lại áp dụng một mức quy đổi, mức cộng và tổ hợp khác nhau đang gây ra sự rối rắm không đáng có.

Thực tế công tác tuyển sinh thời gian qua đã xuất hiện tình trạng một năng lực của thí sinh được ghi nhận đến hai lần, vừa đóng vai trò là thành phần điểm xét tuyển chính, vừa được dùng để cộng điểm thưởng, dẫn đến sai lệch thứ tự xếp hạng thực chất.

Đặc biệt ở những nhóm ngành có điểm chuẩn cao, chỉ một phần điểm cộng vô cùng nhỏ cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn kết quả trúng tuyển, trong khi chưa có minh chứng nào cho thấy mức điểm cộng nhỏ nhoi đó phản ánh khả năng học tập bậc đại học tốt hơn.

Để giải quyết bài toán này, phương án phù hợp nhất là đánh giá đúng năng lực và đặt đúng chỗ.

Ví dụ, thí sinh sở hữu chứng chỉ năng lực ngoại ngữ quốc tế vẫn sẽ được hưởng lợi ích bằng cách quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo một quy tắc công khai, hoặc dùng nó làm minh chứng đáp ứng yêu cầu đầu vào của những chương trình đào tạo giảng dạy bằng tiếng nước ngoài.

Như vậy, chứng chỉ sẽ đóng vai trò là một minh chứng năng lực trực tiếp thay vì bị biến tướng thành một khoản điểm cộng ngoài lề làm méo mó thang đo chung.

Hiện tại, nội dung dự thảo sửa đổi vẫn đang trong giai đoạn lấy ý kiến rộng rãi.

Bộ GD&ĐT cho biết sẽ tiếp tục thu thập dữ liệu, đánh giá tác động và lắng nghe ý kiến đóng góp từ phía thí sinh, các cơ sở đào tạo cũng như giới chuyên gia trước khi hoàn thiện và chính thức ban hành.