Từ vụ án mạng nghiêm trọng ở Đồng Nai: Chuyên gia giải mã tâm lý tội phạm và những dấu hiệu cảnh báo tuyệt đối không thể bỏ qua

Góc nhìn tội phạm học

Từ mâu thuẫn tình cảm cá nhân, nghi phạm Nguyễn Đức Anh đã nhẫn tâm sát hại ba người hoàn toàn không liên quan. Vụ án xảy ra rạng sáng ngày 3/9 tại Đồng Nai khiến ba người trong một gia đình tử vong (trong đó có trẻ em) và một người bị thương nặng. Sự việc khiến dư luận không khỏi bàng hoàng, ám ảnh và đặt câu hỏi lớn: Vì sao những người vô tội, không hề có mâu thuẫn với nghi phạm lại trở thành nạn nhân của một hành vi bạo lực nghiêm trọng đến vậy?

Đối tượng Nguyễn Đức Anh. Ảnh: Công an cung cấp

Theo lời khai ban đầu của Nguyễn Đức Anh, đối tượng có quan hệ tình cảm với chị Đ.T.P.A. (17 tuổi, ở cạnh nhà anh Q.). Thời gian gần đây, chị P.A. nói lời chia tay và chấm dứt quan hệ. Đức Anh không đồng ý và từng dọa sẽ tìm cách trả thù gia đình chị P.A.

Khoảng 1h50 ngày 3/9, Nguyễn Đức Anh mang theo dao, tìm cách đột nhập vào nhà chị P.A. từ mái tôn qua giếng trời nhưng bị bố chị P.A. phát hiện, xua đuổi. Sau đó, Đức Anh đột nhập vào nhà anh Q. ở bên cạnh. Khi bị anh Q. phát hiện, đối tượng dùng dao tấn công anh Q. cùng vợ và các con.

Hậu quả, chị H.T.M. tử vong tại chỗ; hai người con được đưa đến bệnh viện cấp cứu nhưng tử vong do vết thương quá nặng. Anh Q. đang được điều trị tại bệnh viện trong tình trạng nguy kịch.

Đề cập đến vấn đề này, báo Tin tức & Dân tộc dẫn lời Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu (chuyên gia tội phạm học, cựu điều tra viên Đội Điều tra trọng án, Phòng Cảnh sát hình sự, Công an TP.Hà Nội) cho rằng đây là vụ việc cần đặc biệt thận trọng khi lý giải động cơ gây án. Dù Cơ quan điều tra chưa có kết luận cuối cùng về trạng thái tâm lý của nghi phạm, nhưng dựa trên các diễn biến ban đầu, đây là một trường hợp đặc biệt dưới góc nhìn tội phạm học.

Khởi nguồn của hành vi phạm tội có dấu hiệu tương đối rõ ràng. Sau khi bị bạn gái chấm dứt quan hệ, nghi phạm không chấp nhận sự từ chối và nảy sinh ý định trả thù.Đáng chú ý, trước khi gây án, Đức Anh đã mang theo dao, tìm cách đột nhập vào nhà bạn gái qua mái nhà và giếng trời. Khi bị cha của cô gái phát hiện, đối tượng vẫn ngoan cố tìm cách xâm nhập và lớn tiếng đe dọa giết cả gia đình.

Theo Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, ở giai đoạn này, đây không còn đơn thuần là phản ứng nóng giận tức thời mà đã xuất hiện ý định bạo lực, sự chuẩn bị công cụ và hành vi tìm kiếm mục tiêu.

Tuy nhiên, vấn đề khó hiểu nhất lại nằm ở diễn biến tiếp theo. Khi không vào được căn nhà của người mình muốn trả thù, nghi phạm đã trèo sang căn nhà sát vách. Bị chủ nhà là anh Q. phát hiện, Đức Anh liền dùng dao tấn công. Sau khi anh Q. chạy thoát ra ngoài và gục xuống đường, nghi phạm lại quay vào nhà, đóng chặt cổng rồi tiếp tục tước đoạt sinh mạng của người vợ cùng hai con nhỏ.

Khoảng trống trong phòng ngừa

Thượng tá Đào Trung Hiếu nhấn mạnh, chính chi tiết thảm sát gia đình hàng xóm cho thấy hành vi này không thể được giải thích đầy đủ chỉ bằng hai chữ “tình ái” hay “ghen tuông”.

Trước những hành vi cực đoan, hung thủ thường trải qua một quá trình “leo thang” như không chấp nhận chia tay, liên tục nhắn tin gọi điện, theo dõi, kiểm soát, chặn đường, đến nhà gây sức ép, đe dọa tự sát hoặc giết người, phá hoại tài sản, mang hung khí hoặc tìm cách tiếp cận trái ý muốn của nạn nhân.

Mỗi biểu hiện riêng lẻ chưa chắc sẽ dẫn đến hành vi phạm tội. Nhưng khi nhiều chỉ dấu xuất hiện đồng thời, lặp lại và ngày càng nghiêm trọng, mọi người phải coi đó là trạng thái nguy cơ cao chứ không còn là một cuộc cãi vã thông thường.

Điều đáng tiếc là cả nạn nhân và gia đình thường chủ quan, tự trấn an rằng người kia “chỉ nói lúc tức”, “nó không dám làm đâu” hoặc coi đây là chuyện riêng nên không muốn báo cơ quan chức năng.

Lực lượng chức năng thành phố Đồng Nai thực hiện phong tỏa hiện trường, lấy lời khai và điều tra nguyên nhân vụ án mạng. Ảnh: Lê Xuân/TTXVN

Đây chính là khoảng trống lớn của công tác phòng ngừa. Chuyên gia khuyên rằng, khi xuất hiện lời đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhất là đe dọa lặp lại nhiều lần, gia đình cần lưu giữ tin nhắn, cuộc gọi, ghi âm, camera và các chứng cứ liên quan để trình báo công an. Việc trình báo không đồng nghĩa với yêu cầu phải khởi tố hoặc bắt giữ ngay một người, mà là biện pháp răn đe kịp thời.

Gia đình người bị đe dọa cũng cần thay đổi cách ứng xử. Tuyệt đối không tự tổ chức gặp gỡ để “nói chuyện cho ra nhẽ”, càng không để người bị đe dọa gặp riêng kẻ đang trong trạng thái thù hận. Khi nguy cơ tăng cao, cần thông báo cho người thân, hàng xóm đáng tin cậy, nhà trường hoặc cơ quan; đồng thời kiểm soát chặt cửa ra vào, lối lên mái và các vị trí dễ bị xâm nhập.

Nếu kẻ đe dọa xuất hiện cùng hung khí, nguyên tắc sống còn là không đối đầu. Hãy nhanh chóng đưa người già, trẻ em tới nơi an toàn, khóa các lối tiếp cận và báo ngay cho lực lượng Công an.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, ở tầng sâu hơn, việc phòng ngừa án mạng vì tình phải bắt đầu từ giáo dục nhận thức, tình yêu không bao giờ tạo ra quyền sở hữu đối với một con người. Giá trị lớn nhất của phòng ngừa không nằm ở việc xử lý thật nghiêm sau khi sinh mạng đã mất, mà ở khả năng nhận diện đúng tín hiệu nguy hiểm để can thiệp khi vẫn còn cơ hội.

Những dấu hiệu cảnh báo

Đồng quan điểm trên, báo VietNamnet dẫn chuyên gia tâm lý Hoàng Hải Vân cho biết, từ các nghiên cứu tâm lý tội phạm học, thảm án tình ái hiếm khi xuất phát từ mối quan hệ lành mạnh. Nói cách khác, đó là quá trình mâu thuẫn tích tụ lâu dài, bị thúc đẩy bởi chuỗi lệch lạc trong nhận thức, cảm xúc và cơ chế kiểm soát hành vi.

Việc một người nhẫn tâm sát hại người từng yêu thương có thể được giải thích qua Hội chứng cuồng kiểm soát (hay còn gọi là Rối loạn ám ảnh tình yêu). Khung tâm lý hành vi của hung thủ được xây dựng trên nhu cầu chiếm hữu cực đoan.

Khi đối phương muốn rời đi, họ cảm thấy quyền kiểm soát bị đe dọa, dẫn đến trạng thái phủ nhận hoặc điên cuồng đeo bám. Ngoài ra, đối tượng có thể là người mang tính cách ái kỷ, có lòng tự trọng thấp nhưng tự ái cao. Với họ, việc bị từ chối là một sự sỉ nhục thảm hại, khiến họ sẵn sàng sử dụng bạo lực để trả thù.

Nhiều tội phạm trong các vụ án này còn có tiền sử trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc biểu hiện rối loạn nhân cách (như rối loạn nhân cách ranh giới hoặc rối loạn nhân cách chống xã hội).

Khi đối diện với khủng hoảng chia tay, não bộ của họ bị áp đảo bởi cảm xúc tiêu cực, dẫn đến tâm lý "hủy diệt tất cả" chỉ để thỏa mãn cơn thịnh nộ. Kỹ năng quản lý xung đột kém cùng sự ảnh hưởng từ môi trường bạo lực cũng là những nguyên nhân cốt lõi.

Chuyên gia tâm lý Hoàng Hải Vân. Ảnh: VietNamnet 

Theo chuyên gia, dưới góc độ tâm lý học hành vi, trước khi một mối quan hệ rơi vào tình trạng cực đoan, kẻ bạo lực tiềm năng thường bộc lộ các biểu hiện như:

- Sự cách ly: Họ liên tục đòi hỏi sự chú ý của bạn và dần cô lập bạn khỏi bạn bè và gia đình, đồng thời ngăn cản bạn tiếp cận mạng lưới hỗ trợ khi họ có hành vi không đúng mực.

- Ám ảnh kiểm soát: Thường xuyên kiểm tra điện thoại, yêu cầu bạn chia sẻ vị trí liên tục hoặc phải báo cáo lịch trình đi đâu, làm gì, với ai.

- Ghen tuông vô lý: Bất kỳ giao tiếp bình thường nào của bạn với người khác giới họ đều sẽ suy diễn tiêu cực cho rằng đó là dấu hiệu của sự phản bội.

- Khó khăn trong điều hòa cảm xúc và kiểm soát xung động kém: Thường có những hành động bốc đồng/hoặc phản ứng không tương xứng với hoàn cảnh thực tế. Dễ dàng thất vọng bởi những bất tiện hoặc khó chịu nhỏ hoặc có hành vi hung hăng khi bị từ chối.

- Tư duy đổ lỗi và thiếu sự thấu cảm: Trong bất cứ tình huống nào, họ gần như không bao giờ nhận lỗi và luôn tìm mọi lý do để biện minh cho hành động của mình, ví dụ như: "Anh làm vậy cũng chỉ vì sợ mất em".

- Xu hướng hung tính tiềm tàng: Họ có những hành vi đập phá đồ đạc, đấm vào tường,… khi cãi nhau. Đừng chủ quan, đừng nghĩ anh ta chỉ đang xả giận, bạo lực có cơ chế leo thang và nó chỉ đang cách bạn chỉ một bước.

- Đe dọa tự tử hoặc giết người nếu bạn muốn chia tay. Đó tuyệt đối không phải là lời nói đùa, mà là một tình huống nguy hiểm và khẩn cấp. Bạn cần đặt sự an toàn của bản thân lên hàng đầu.