Thị trường gọi xe công nghệ: "Không thể chỉ mua đứt bán đoạn, trả tiền chiết khấu cho tài xế là xong trách nhiệm"

Sự phát triển nhanh chóng của mô hình gọi xe công nghệ đã mang lại nhiều tiện ích cho xã hội, tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động và góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số. Tuy nhiên, tốc độ đổi mới của thị trường đang đặt ra không ít thách thức đối với hệ thống pháp luật hiện hành. Từ cơ chế thu phí, quản lý dữ liệu, trách nhiệm của nền tảng đối với tài xế đến vấn đề cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, vẫn còn nhiều nội dung chưa được quy định đầy đủ hoặc chưa theo kịp thực tiễn.

Thông qua ý kiến của các chuyên gia pháp lý, kinh tế và đại diện các bên liên quan, toà soạn Đời sống & Pháp luật sẽ chỉ ra những khoảng trống trong cơ chế quản lý, đồng thời đặt ra câu hỏi về việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh tế nền tảng. Khi "mỏ vàng" gọi xe công nghệ tiếp tục mở rộng, việc xây dựng một sân chơi minh bạch, công bằng và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, tài xế và người tiêu dùng trở thành yêu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết.Từ

Cạnh tranh để  phát triển

Một trong những khoảng trống pháp lý được nhắc đến ở thị trường xe công nghệ hiện nay, đó là thuật toán tính chiết khấu "mập mờ", thiếu cơ chế kiểm soát. Các hãng xe thường tính chiết khấu dựa trên tổng doanh thu đã bao gồm Thuế giá trị gia tăng theo Nghị định 126/2020/NĐ-CP, dẫn đến tình trạng thuế chồng thuế đè nặng lên thu nhập tài xế. Ngoài ra, các loại phụ phí phát sinh (thời tiết, giờ cao điểm) được hệ thống tự động thiết lập mà không có sự giám sát độc lập.

Luật Giá và Luật Cạnh tranh chưa có quy định bắt buộc doanh nghiệp nền tảng phải công khai thuật toán định giá cho cơ quan quản lý. Hiện nay, các thuật toán này được bảo hộ dưới dạng bí mật kinh doanh theo Luật Sở hữu trí tuệ, tạo thành bức tường  ngăn chặn mọi nỗ lực thanh tra, giám sát từ cơ quan Nhà nước.

Liên quan đến vấn đề này, PV ĐS&PL đã ghi nhận ý kiến của Đại biểu Quốc hội.

Theo app gọi xe Be, thu nhập tài xế nên được bình ổn, không nên điều chỉnh theo từng cuốc xe - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Trao đổi với PV ĐS&PL, ĐBQH Trần Văn Lâm, đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh nêu quan điểm: “Có thể nói, nhờ sự phát triển của khoa học công nghệ và sự cạnh tranh giữa các hình thức vận tải truyền thống và công nghệ như Grab, taxi Xanh… đã giúp đa dạng sự lựa chọn, nâng cao chất lượng, giảm giá thành… Điều này mang lại lợi ích rất lớn cho người tiêu dùng và bản thân các doanh nghiệp phát triển, ứng dụng công nghệ.

Tất nhiên, sự phát triển của thị trường xe công nghệ sẽ ảnh hưởng nhất định đến thị trường xe taxi, vận tải, xe ôm truyền thống.

Thế nhưng, yếu tố khoa học công nghệ là then chốt và quyết định đến hiệu quả kinh doanh cũng như lợi ích xã hội mang lại cho người dân.

Đúng theo tinh thần các nghị quyết của Đảng trong việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào các lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội và đây là khâu đột phá để mang lại chất lượng, hiệu quả cho sự tăng trưởng phát triển kinh tế xã hội.

Trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội thì khoa học công nghệ là yếu tố hàng đầu và cần phải được khuyến khích, động viên, bảo vệ”.

ĐBQH Trần Văn Lâm bày tỏ hoàn toàn ủng hộ việc ứng dụng công nghệ, ủng hộ các doanh nghiệp công nghệ phát triển theo tinh thần đó.

“Hiện nay, các doanh nghiệp vận tải công nghệ có sự phân chia lợi ích giữa doanh nghiệp nắm công nghệ với những người hợp tác là các tài xế.

Một số ý kiến cho rằng, tỷ lệ doanh nghiệp công nghệ đang hưởng là quá lớn gây thiệt thòi cho tài xế. Nhưng dưới góc nhìn của tôi, trong kinh tế thị trường có cạnh tranh và cạnh tranh là động lực cho sự phát triển. Chính cạnh tranh đã đưa doanh nghiệp vận tải công nghệ thắng thế bằng sức mạnh công nghệ, mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và cho người dân. Đấy là môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Vấn đề của kinh tế thị trường là vấn đề tự do cạnh tranh. Môi trường cạnh tranh tự do, bình đẳng, đúng pháp luật là môi trường tốt đẹp nhất cho các doanh nghiệp vươn lên để phát triển”, ông Lâm cho hay.

Đại biểu Trần Văn Lâm, Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh (Ảnh: Media Quochoi) 

ĐBQH Trần Văn Lâm cũng cho rằng, Nhà nước đưa ra một khuôn khổ để bảo vệ môi trường cạnh tranh tự do bình đẳng ấy nhưng không nên can thiệp quá sâu vào tỷ lệ phân chia.

“Nếu như sự cạnh tranh không bình đẳng dẫn đến độc quyền thì lúc ấy Nhà nước phải can thiệp. Can thiệp là để bảo vệ sự cạnh tranh tự do, bình đẳng.

Nhà nước cần có sự đánh giá, nếu như sự cạnh tranh này là tự do, bình đẳng, không có liên kết để thâu tóm thị trường, độc quyền để tự định giá, hay đặt ra tỷ lệ ăn chia bất hợp lý thì tỷ lệ như thế nào là do thị trường áp đặt và thiết lập.

Trường hợp nếu các hãng cùng liên kết với nhau, xác lập một tỷ lệ gây thiệt thòi cho người lao động, có yếu tố độc quyền, tự tăng giá, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ, gây thiệt thòi cho người tiêu dùng thì lúc đó Nhà nước mới phải nghĩ đến các chính sách can thiệp”, ông Lâm nhấn mạnh.

Cũng theo ĐBQH Trần Văn Lâm, quản lý Nhà nước không phải là áp đặt một tỷ lệ ăn chia giữa hãng công nghệ với tài xế. Nhà nước chỉ quản lý làm sao cho thị trường tự do cạnh tranh, vận hành minh bạch, đảm bảo yếu tố không độc quyền. Còn tỷ lệ ấy Nhà nước không nên áp đặt mà để cho thị trường tự điều chỉnh. “Đấy là sự quản lý tối ưu”, ông Lâm nêu quan điểm.

ĐBQH Trần Văn Lâm nói thêm về biểu hiện của độc quyền: “Yếu tố biểu hiện bên ngoài có thể nhìn vào là chất lượng dịch vụ có tốt hơn không, giá cả có ngày càng đi xuống không? Chất lượng có ngày càng đi lên không?

Nếu giá càng ngày càng đi lên mà chất lượng dịch vụ lại ngày càng đi xuống hoặc không tương xứng thì đấy là một trong những biểu hiện có thể có của sự độc quyền, thiếu tính cạnh tranh. Còn việc tỷ lệ ăn chia giữa lái xe với hãng taxi công nghệ thì chỉ là một yếu tố nhưng không phải là yếu tố quyết định”.

Bài toán hài hòa lợi ích

Cũng trao đổi với PV ĐS&PL, ĐBQH Phạm Văn Hòa, Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Tháp, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, lại cho rằng: “Nhà nước quản lý mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có quản lý về giá. Việc phát triển xe công nghệ ở Việt Nam đã và đang tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh giữa xe công nghệ và xe truyền thống. Tuy nhiên, gần đây nhiều tài xế phản ánh là chiết khấu hoa hồng cho tài xế đang ở mức thấp, tổng số tiền khấu trừ có lúc chiếm tới khoảng 40% số tiền hành khách thanh toán như một số tài xế phản ánh thì có sự bất hợp lý.

Tất nhiên, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này thì chiết khấu là do họ quyết định. Tuy nhiên, để đảm bảo cho người lao động có chế độ chính sách rành mạch, rõ ràng cụ thể thì tôi nghĩ rằng nên có sự tham gia quản lý của Nhà nước về lĩnh vực giá. Giá ở đây bao gồm cả vấn đề chiết khấu cho tài xế. Không những hoa hồng, mà ngay cả vấn đề bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho lao động trong lĩnh vực này cũng cần phải được bảo đảm. Không thể chỉ “mua đứt bán đoạn”, trả cho người lao động phần chiết khấu là xong hết trách nhiệm, như thế là không hay và không nên”.

Luật gia Phạm Văn Hòa, Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Tháp, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội.

“Tất nhiên, như tôi đã nói, doanh nghiệp toàn quyền quyết định về chiết khấu nhưng nếu có những bất hợp lý trong đảm bảo quyền lợi người lao động thì Nhà nước cũng cần có sự tham gia quản lý, bàn bạc với doanh nghiệp để làm sao tỷ lệ chiết khấu ở mức hợp lý, đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

Nhà nước tham gia quản lý không thể ảnh hưởng đến sự cạnh tranh công bằng của các hãng công nghệ. Nhà nước đồng hành cùng doanh nghiệp để đảm bảo hài hòa giữa lợi ích của Nhà nước – người dân và doanh nghiệp”, ĐBQH Phạm Văn Hòa bày tỏ.

Cũng theo ông Hòa, hiện nay, chiết khấu của các hãng xe công nghệ là khác nhau. Nhà nước cần quản lý để biết xe công nghệ đang hoạt động thế nào, đảm bảo họ không trốn thuế, chia sẻ công bằng lợi ích của doanh nghiệp và người lao động.

“Tôi nghĩ việc Nhà nước tham gia vào quản lý về giá không đồng nghĩa với việc Nhà nước can thiệp vào thị trường, mà tham gia quản lý về mặt Nhà nước đối với lĩnh vực này là để đảm bảo sự hài hòa lợi ích Nhà nước – người lao động và doanh nghiệp”, vị ĐBQH tỉnh Đồng Tháp nhấn mạnh.

“Cá nhân tôi cũng đã đi hầu hết các hãng xe công nghệ ở Việt Nam hiện nay, và qua quá trình trao đổi với tài xế, tôi nắm được, cuộc sống của họ nên họ phải tham gia, nhưng chiết khấu cao khiến họ rất vất vả, phải  chăm chỉ quyết liệt mới đảm bảo cuộc sống được.

Các doanh nghiệp kinh doanh xe công nghệ bỏ ra chi phí nhưng lợi nhuận thu về là rất cao. Tất nhiên việc họ đầu tư công nghệ để thu lợi nhuận là đúng, nhưng bản thân người lao động không được hưởng đủ quyền lợi thì không thực sự hợp lý”, ĐBQH Phạm Văn Hòa nói thêm.