Gọi xe công nghệ - Cuộc đua thị phần và khoảng trống pháp lý: “Mỏ vàng” tỷ USD và câu hỏi ai đang hưởng lợi nhất?

Sau bài đầu khái quát về bức tranh toàn cảnh của thị trường gọi xe Việt Nam, ở bài tiếp theo của tuyến bài “Gọi xe công nghệ: Cuộc đua thị phần và những khoảng trống pháp lý” tiếp tục phản ánh những áp lực từ mức chiết khấu và các khoản phí mà tài xế công nghệ đang phải đối mặt.

Với quy mô hàng tỷ USD và tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao trong khu vực, lĩnh vực gọi xe công nghệ được đánh giá là một trong những "mỏ vàng" của nền kinh tế số. Tuy nhiên, đằng sau cuộc đua giành thị phần giữa các nền tảng là những câu hỏi lớn về sự phân bổ lợi ích trong chuỗi giá trị: Doanh nghiệp, tài xế hay người tiêu dùng đang là bên hưởng lợi nhiều nhất? Mức chiết khấu hiện nay có thực sự tương xứng với các dịch vụ mà nền tảng cung cấp?...

Thông qua ghi nhận thực tế, ý kiến chuyên gia và phân tích dữ liệu thị trường, toà soạn Đời sống & Pháp luật sẽ làm rõ những dòng chảy lợi ích phía sau cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt của các ứng dụng gọi xe công nghệ. 

Thị trường còn nhiều dư địa

Nhiều năm nay, tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM, hình ảnh tài xế công nghệ đã trở nên quen thuộc. Không chỉ dừng lại ở dịch vụ chở khách, các ứng dụng hiện nay còn mở rộng sang giao đồ ăn, giao hàng, mua hộ, vận chuyển liên tỉnh… tạo nên hệ sinh thái dịch vụ đa dạng.

Có thể thấy, tốc độ đô thị hóa nhanh, nhu cầu tiêu dùng trực tuyến tăng mạnh cùng xu hướng thanh toán không tiền mặt đang tạo dư địa lớn cho thị trường này tiếp tục phát triển.

Ông Nguyễn Công Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam

Trao đổi với PV Đời sống & Pháp luật, ông Nguyễn Công Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho rằng dư địa phát triển của ngành gọi xe công nghệ tại Việt Nam vẫn còn rất lớn và đây sẽ tiếp tục là một trong những ngành có tác động mạnh đến kinh tế số, tiêu dùng và việc làm trong 5 - 10 năm tới.

Ông Hùng nhận định, quy mô thị trường đang tăng nhanh. Nhiều báo cáo dự báo thị trường gọi xe Việt Nam có thể đạt khoảng 2,5 tỷ USD vào giai đoạn 2029 - 2030, với tốc độ tăng trưởng cao hàng năm.

Hơn nữa, tỷ lệ người dân sử dụng smartphone, internet và thanh toán số tại Việt Nam thuộc nhóm cao ở Đông Nam Á, tạo nền tảng thuận lợi cho mô hình vận tải số phát triển sâu hơn.  

“Quá trình đô thị hóa nhanh tại Hà Nội, TP.HCM và các đô thị vệ tinh khiến nhu cầu di chuyển linh hoạt ngày càng lớn, trong khi giao thông công cộng vẫn chưa đáp ứng đầy đủ. Vì vậy, không chỉ giải quyết nhu cầu đi lại, các nền tảng gọi xe còn góp phần thúc đẩy lưu thông hàng hóa, thương mại điện tử và tạo thêm nhiều việc làm linh hoạt cho xã hội”, ông Hùng nhận định.

Theo ông Hùng, ứng dụng gọi xe công nghệ không chỉ đơn thuần là nền tảng kết nối vận tải, các ứng dụng gọi xe công nghệ đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế số và đời sống đô thị tại Việt Nam.

Trước hết, đây được xem là một trong những lĩnh vực đi đầu trong quá trình số hóa dịch vụ. Việc ứng dụng công nghệ định vị GPS, điều phối chuyến xe theo thời gian thực, thanh toán không tiền mặt và hệ thống đánh giá chất lượng dịch vụ đã góp phần thay đổi mạnh mẽ thói quen di chuyển của người dân. Đồng thời, mô hình này cũng tạo ra sự kết nối chặt chẽ hơn giữa vận tải hành khách, giao hàng và các dịch vụ logistics đô thị.

Bên cạnh đó, các nền tảng gọi xe công nghệ còn mở ra nguồn thu nhập cho hàng triệu lao động. Không chỉ tài xế xe máy hay ô tô công nghệ, hệ sinh thái này còn kéo theo nhu cầu lớn về giao hàng, giao đồ ăn, vận chuyển liên tỉnh và nhiều dịch vụ hỗ trợ khác.

Điểm đáng chú ý là tính linh hoạt của mô hình việc làm này khi phù hợp với nhiều nhóm lao động như lao động phổ thông, người trung niên, sinh viên làm thêm hay những người cần tăng thu nhập ngoài công việc chính. Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, đây được xem là “vùng đệm việc làm” quan trọng tại các đô thị lớn.

Ngoài ra, sự phát triển của các ứng dụng gọi xe cũng góp phần thúc đẩy tiêu dùng, du lịch và gia tăng khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân trong nền kinh tế số.

“Phao cứu sinh” cho lao động tự do

Sau giai đoạn dịch bệnh và những biến động kinh tế, lượng lao động tham gia các nền tảng gọi xe tăng nhanh. Nhiều người xem đây là công việc tạm thời để vượt qua khó khăn, song cũng có không ít người gắn bó lâu dài nhờ tính chủ động về thời gian.

Tốt nghiệp đại học với tấm bằng loại khá ngành luật, Nguyễn Văn N. (23 tuổi, Hưng Yên) từng kỳ vọng sẽ nhanh chóng tìm được một công việc đúng ngành học ổn định. Thế nhưng, sau nhiều tháng loay hoay nộp hồ sơ xin việc tại các văn phòng luật và bài toán kinh tế trong thời gian học nghề, N. quyết định trở thành tài xế xe ôm công nghệ để có thu nhập trang trải cuộc sống.

Anh Bùi Trung K. (tài xế lái xe công nghệ tại Hà Nội)

“Bản thân tôi luôn muốn khi tốt nghiệp ra trường được làm việc đúng với ngành mà bản thân đã theo học 4 năm sinh viên, thế nhưng thực tế không được như tôi mong muốn. Tôi cũng đã thử tìm hiểu qua một số công việc văn phòng khác nhưng các công ty yêu cầu phải có kinh nghiệm hay phải biết thêm AI, phân tích dữ liệu, vận hành đa nhiệm. Sinh viên mới ra trường như tôi rất khó cạnh tranh”, N. chia sẻ.

Không muốn tiếp tục phụ thuộc tài chính vào gia đình, nam sinh viên lựa chọn chạy xe công nghệ như một giải pháp tạm thời. Mỗi ngày, N. chạy xe khoảng 10 tiếng, thu nhập dao động từ 400.000 - 600.000 đồng sau khi trừ chi phí xăng xe và chiết khấu nền tảng.

Tương tự, anh Bùi Trung K. (tài xế lái xe công nghệ tại Hà Nội) cho biết, trước đây bản thân anh đã làm nhiều công việc khác nhau để tiền thuê trọ, sinh hoạt. Sau nhiều năm tích góp anh K. có mua được chiếc xe ô tô và đăng ký làm tài xế chạy xe công nghệ.

Anh K. nói: “Tôi chọn công việc này vì tôi cảm thấy thoải mái, không gò bó thích làm thì làm thích nghỉ thì nghỉ không ai ép buộc nhưng đổi lại thì có phần áp lực nguy hiểm vì thương xuyên phải lưu thông ngoài đường.

Thu nhập từ chạy xe công nghệ dù không cao nhưng cũng ổn định, chỉ cần chăm chỉ thì không sợ không có việc làm, đủ để trang trải cho bản thân và có một phần gửi về cho gia đình”.

Mức chiết khấu của các ứng dụng gọi xe có hợp lý?

Dù mang lại nhiều cơ hội việc làm, song lĩnh vực gọi xe công nghệ cũng đặt ra không ít thách thức liên quan đến cạnh tranh, nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội và quyền lợi của tài xế. Trong đó, nổi cộm lên là cơ chế tính chiết khấu đối với tài xế đối tác. Nhiều tài xế cho rằng tỷ lệ chiết khấu và các khoản phí nền tảng đang ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập thực tế.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp cho biết mức phí được sử dụng để duy trì hệ thống công nghệ, chăm sóc khách hàng, bảo hiểm, ưu đãi và các hoạt động vận hành để tài xế có thêm khách, thêm cuốc, đỡ thời gian chờ, chạy hiệu quả hơn...

Một trong những nội dung được tài xế xe công nghệ và dư luận đặc biệt quan tâm là mức chiết khấu, phí dịch vụ và các khoản khấu trừ ngày càng gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người lao động. Ảnh minh họa.

Để thực hiện nộ dung này, khảo sát thực tế của PV gần đây khi di chuyển bằng BeBike - dịch vụ xe máy công nghệ thuộc nền tảng Be Group trên quãng đường từ phường Đại Mỗ (Hà Nội) đi đến Giải Phóng (Hà Nội) khoảng 10,7km, trên hộ thống hiển thị số tiền phải thanh toán là 68.000 đồng, sau khi được áp mã khuyến mãi, số tiền còn lại PV phải thanh toán là 55.000 đồng. Trong khi đó, số tiền tài xế thực nhận sau khi trừ phí sử dụng ứng dụng và dịch vụ, thuế thu nhập cá nhân là 41.361 đồng (chiết khấu khoảng 39% cả thuế cho lần đặt xe này).

Trên ứng dụng BeCar - 4 chỗ, PV di chuyển quảng đường hơn 6,4km từ phường Hoàng Mai đến Đống Đa, cước phí trước thuế là 75.930 đồng, tài xế thực nhận 51.500 đồng (chiết khấu khoảng 32% cả thuế cho lần đặt xe này).

PV tiếp tục khảo sát trên nền tảng GrabBike - dịch vụ xe ôm công nghệ bằng xe máy của Grab trên quãng đường dài 5,68km với số tiền thanh toán là 36.000 đồng. Sau khi trừ phí sử dụng ứng dụng và thuế thì tại xế nhận về 23.100 đồng (chiết khấu khoảng 35,8% cả thuế cho lần đặt xe này).

Cũng di chuyển trong khu vực nội thành Hà Nội bằng nền tảng Xanh SM Bike - dịch vụ xe máy công nghệ thuộc hãng Xanh SM (Green SM), do Công ty Cổ phần Di chuyển Xanh và Thông minh (GSM) vận hành, Số tiền hành khách phải thanh toán là 68.000 đồng, sau khi từ các khoản chia sẻ doanh thu và thu hộ, tài xế nhận về 43.427 đồng (chiết khấu khoảng 36% cả thuế cho lần đặt xe này).

Nhiều tài xế cho rằng mức chiết khấu hiện nay của các nền tảng gọi xe vẫn ở mức khá cao, ảnh hưởng không nhỏ đến thu nhập thực nhận sau mỗi cuốc xe. Tuy nhiên, các ứng dụng cũng triển khai nhiều chính sách thưởng theo số chuyến, khung giờ cao điểm hoặc doanh thu vượt định mức. Vì vậy, nếu chăm chỉ chạy xe và duy trì tần suất hoạt động ổn định, tài xế vẫn có thể cải thiện thu nhập mỗi tháng.

Không thể phủ nhận vai trò của doanh nghiệp công nghệ trong việc đầu tư hệ thống vận hành, phát triển ứng dụng và mở rộng thị trường, tuy nhiên phần lớn doanh thu của ngành vẫn được tạo ra từ những cuốc xe mỗi ngày của hàng triệu tài xế ngoài đường phố.

Khi chi phí nền tảng, phí dịch vụ và các khoản khấu trừ ngày càng tăng, không ít tài xế cho rằng thu nhập thực nhận đang dần bị thu hẹp, trong khi thời gian làm việc kéo dài hơn để đủ trang trải cuộc sống. Điều này đặt ra bài toán về sự hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, tài xế và người tiêu dùng, nhất là khi lực lượng tài xế công nghệ đang trở thành một phần quan trọng của thị trường lao động đô thị hiện nay.

Sự bùng nổ của các nền tảng gọi xe công nghệ đang làm thay đổi mạnh mẽ thói quen đi lại của người dân, đồng thời mở ra một thị trường có quy mô ngày càng lớn. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, hành khách có thể kết nối với tài xế, lựa chọn phương tiện, biết trước mức giá và thanh toán không tiền mặt. Phía sau sự tiện lợi ấy là một hệ sinh thái kinh doanh với sự tham gia của doanh nghiệp công nghệ, tài xế, đối tác vận tải và hàng triệu người tiêu dùng.

Tuy nhiên, tốc độ phát triển của mô hình này cũng đặt ra không ít vấn đề mà các quy định hiện hành chưa dễ dàng bao quát. Ranh giới giữa doanh nghiệp công nghệ và đơn vị kinh doanh vận tải, trách nhiệm của nền tảng khi xảy ra tranh chấp, cơ chế bảo vệ quyền lợi hành khách, địa vị pháp lý và quyền lợi của tài xế, cũng như việc quản lý giá, thuế và dữ liệu... vẫn là những câu hỏi cần được làm rõ.

Khi thị trường gọi xe ngày càng trở thành một “mỏ vàng” tỷ USD và cuộc đua giành thị phần diễn ra quyết liệt, câu hỏi không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp nào đang dẫn đầu, mà còn là khung pháp lý đang đứng ở đâu trong cuộc đua này và lợi ích của hành khách, tài xế, doanh nghiệp được phân bổ như thế nào? Những khoảng trống pháp lý nếu không được nhận diện, bổ sung kịp thời có thể trở thành điểm nghẽn đối với sự phát triển lành mạnh của thị trường, đồng thời tiềm ẩn những rủi ro đối với chính những người đang sử dụng và vận hành dịch vụ mỗi ngày.

Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia rà soát, xác minh phản ánh liên quan đến chính sách giá, phí của Grab

Ngày 11/9, Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết thời gian vừa qua, đơn vị này nhận được một số phản ánh, kiến nghị của các cá nhân là đối tác tài xế của Công ty TNHH Grab liên quan đến chính sách giá cước áp dụng đối với khách hàng và chính sách phí, chiết khấu, các khoản khấu trừ áp dụng đối với đối tác tài xế tham gia cung ứng dịch vụ thông qua ứng dụng Grab.

Theo nội dung phản ánh, giá cước của một số chuyến xe được cho là ở mức thấp hoặc có xu hướng giảm, trong khi đối tác tài xế phải chịu các chi phí đầu vào và các khoản phí, chiết khấu, khấu trừ do Grab áp dụng, qua đó ảnh hưởng đến số tiền thực tế đối tác tài xế nhận được. Các phản ánh cũng đề nghị làm rõ cơ chế xác định, điều chỉnh giá cước, mức phí, chiết khấu, các khoản khấu trừ cũng như việc thông báo và thay đổi các chính sách này.

Thực hiện chức năng quản lý nhà nước về cạnh tranh, nhằm làm rõ các thông tin phản ánh, ngày 8/9/2026, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã có giấy mời làm việc và văn bản đề nghị Công ty TNHH Grab cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến chính sách giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ áp dụng đối với khách hàng và đối tác tài xế.

Đồng thời, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cũng đề nghị một số doanh nghiệp khác cung ứng dịch vụ gọi xe thông qua ứng dụng trên điện thoại thông minh tại Việt Nam cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến chính sách giá, phí áp dụng đối với hành khách và đối tác tài xế để phục vụ công tác rà soát, đánh giá. Bên cạnh đó, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cũng chủ động triển khai các nghiệp vụ khác để thu thập, xác minh thêm thông tin nhằm xem xét, đánh giá sự việc.

Trên cơ sở kết quả rà soát, xác minh và thông tin, tài liệu do các bên liên quan cung cấp, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia sẽ tiếp tục xem xét, đánh giá sự việc. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật cạnh tranh, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia sẽ tiến hành điều tra, xử lý theo thẩm quyền và quy định của pháp luật.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đề nghị các doanh nghiệp cung ứng công nghệ kết nối dịch vụ gọi xe thông qua ứng dụng trên thiết bị di động chủ động rà soát việc xây dựng và áp dụng chính sách giá, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ, bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật cạnh tranh; đồng thời bảo đảm tính công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp cung ứng nền tảng, đối tác tài xế và người tiêu dùng, góp phần duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh, ổn định và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cũng đề nghị các tổ chức, cá nhân, trong đó có đối tác tài xế và người sử dụng dịch vụ tiếp tục phối hợp cung cấp thông tin, tài liệu và phản ánh khách quan về các vấn đề phát sinh trong quá trình cung ứng, sử dụng dịch vụ gọi xe thông qua ứng dụng, đặc biệt đối với những nội dung liên quan đến chính sách giá, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ. Các thông tin, tài liệu và phản ánh là nguồn thông tin cần thiết phục vụ công tác theo dõi, giám sát, đánh giá tình hình cạnh tranh trên thị trường và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng theo quy định của pháp luật.