Đóng

Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh các rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế

  • Hoàng Yên
(DS&PL) -

Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc vừa ký Nghị quyết số 403/NQ-CP ngày 21/11/2026 ban hành Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh các rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế giai đoạn 2026 - 2030.

Mục tiêu của Kế hoạch là tổ chức triển khai đồng bộ, nhất quán các nhiệm vụ, giải pháp nhằm quản trị xuất siêu trong quan hệ song phương theo hướng chủ động, bền vững, hài hòa giữa mở rộng xuất khẩu và tăng cường năng lực nhập khẩu phục vụ sản xuất, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của hàng hóa xuất khẩu; đồng thời phòng tránh nguy cơ dư thừa công suất, ngăn chặn lẩn tránh và chuyển tải bất hợp pháp, gian lận xuất xứ, kiểm soát và thực hiện hiệu quả quy định về cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Quản trị xuất siêu gắn với đa dạng hóa thị trường và nguồn cung, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong nước, tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, bảo đảm thương mại công bằng, hạn chế các rủi ro phát sinh từ mất cân đối thương mại, tập trung xuất khẩu hoặc phụ thuộc quá mức vào một số thị trường, sản phẩm và nguồn cung đầu vào.

Theo dõi, đánh giá và cảnh báo sớm đối với quy mô, cơ cấu và mức độ tập trung của xuất siêu, nhất là đối với các nhóm hàng, thị trường và doanh nghiệp có kim ngạch hoặc mức thặng dư lớn; chủ động nhận diện các yếu tố có thể dẫn đến gia tăng rủi ro về rào cản thương mại, lẩn tránh và chuyển tải bất hợp pháp, dư thừa công suất, phụ thuộc đầu vào nhập khẩu hoặc sử dụng lao động cưỡng bức.

Xác định nhiệm vụ cụ thể, phân công trách nhiệm cho các bộ, cơ quan, địa phương và tổ chức liên quan làm căn cứ để xây dựng chương trình, kế hoạch hành động, tổ chức triển khai, kiểm tra, giám sát và đánh giá việc thực hiện; tăng cường trao đổi, chia sẻ thông tin, phối hợp kiểm tra, xác minh và xử lý vi phạm; chủ động nhận diện, cảnh báo, ngăn chặn và xử lý các rủi ro phát sinh, góp phần bảo vệ uy tín, nâng cao tính minh bạch và khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo dõi, đánh giá và cảnh báo sớm đối với quy mô, cơ cấu và mức độ tập trung của xuất siêu, nhất là đối với các nhóm hàng, thị trường và doanh nghiệp có kim ngạch hoặc mức thặng dư lớn. Ảnh: Báo Chính phủ

Tập trung thực hiện 7 nhóm giải pháp chủ đạo

Về định hướng giải pháp, để nâng cao hiệu quả quản trị xuất siêu, phòng ngừa lẩn tránh, chuyển tải bất hợp pháp, gian lận xuất xứ và nguy cơ dư thừa công suất, đồng thời kiểm soát hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức, Nghị quyết của Chính phủ yêu cầu tập trung thực hiện các nhóm giải pháp chủ đạo sau:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế về quản trị xuất siêu, xuất xứ và phòng ngừa lẩn tránh thương mại: Hoàn thiện các quy định về xuất xứ hàng hóa, C/O, tự chứng nhận xuất xứ và hậu kiểm; tăng cường kiểm tra, xác minh đối với các mặt hàng, doanh nghiệp và chuỗi cung ứng có rủi ro cao; xây dựng cơ chế cảnh báo sớm đối với các nhóm hàng có thặng dư thương mại lớn, nguy cơ bị áp dụng rào cản thương mại hoặc có dấu hiệu lẩn tránh, chuyển tải bất hợp pháp; tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin với cơ quan có thẩm quyền của các nước nhập khẩu. Xây dựng cơ chế thường xuyên rà soát phục vụ nhận diện, cảnh báo và kiểm soát rủi ro liên quan việc nhập khẩu nguồn đầu vào từ các quốc gia/vùng lãnh thổ, cá nhân/doanh nghiệp/thực thể nằm trong danh sách bị cấm, kiểm soát hoặc bị cảnh báo từ phía đối tác, nhất là liên quan các quy định cấm nhập khẩu hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức, kiểm soát xuất khẩu chiến lược, trung chuyển hàng hóa.

Thứ hai, tăng cường quản trị xuất siêu dựa trên dữ liệu và quản lý rủi ro: Kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả dữ liệu về hải quan, thuế, đầu tư, xuất nhập khẩu, doanh nghiệp và sản xuất; xây dựng cơ sở dữ liệu về xuất xứ, chuỗi cung ứng, doanh nghiệp và các nhóm hàng có thặng dư thương mại lớn, phục vụ theo dõi, phân tích, nhận diện và kiểm soát rủi ro. Tăng cường phân tích cơ cấu xuất khẩu, nhập khẩu và mức độ đóng góp của các khu vực doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, để đánh giá chất lượng và tính bền vững của xuất siêu.

Thứ ba, củng cố chuỗi cung ứng, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực nhập khẩu phục vụ sản xuất: Giảm phụ thuộc vào một số nguồn cung nhập khẩu có mức độ tập trung hoặc rủi ro cao; đa dạng hóa nguồn cung và thị trường; phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, nâng tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong nước. Khuyến khích nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên liệu, công nghệ và các đầu vào cần thiết phục vụ sản xuất, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh, qua đó tạo nền tảng cho xuất khẩu bền vững. Xây dựng cơ chế hỗ trợ, khuyến khích các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp trong nước liên kết, hình thành các chuỗi cung ứng nội khối, theo tuyến thị trường để tận dụng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do đã ký kết và hạn chế nguy cơ bị cáo buộc dư thừa công suất, chuyển tải bất hợp pháp, sử dụng lao động cưỡng bức trong hàng xuất khẩu.

Thứ 4, quản lý quy hoạch, đầu tư và công suất theo tín hiệu thị trường: Rà soát quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, mục tiêu sản lượng, công suất và xuất khẩu; bảo đảm định hướng phát triển sản xuất phù hợp với nhu cầu, khả năng cạnh tranh và năng lực hấp thụ của thị trường trong nước và quốc tế; chủ động kiểm soát nguy cơ dư thừa công suất, nhất là tại các ngành hàng xuất khẩu lớn và các ngành có mức độ tập trung cao.

Thứ 5, rà soát chính sách ưu đãi, hỗ trợ và tín dụng: Rà soát, đánh giá các chính sách về thuế, đất đai, đầu tư, tín dụng và các hình thức hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu; đánh giá tác động của các chính sách đến đầu tư, sản xuất, mở rộng công suất và xuất khẩu; điều chỉnh các chính sách không còn phù hợp, có nguy cơ tạo dư thừa công suất hoặc phát sinh rủi ro về trợ cấp, bảo đảm phù hợp với pháp luật Việt Nam và các cam kết quốc tế.

Thứ sáu, hoàn thiện cơ chế kiểm soát hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức: Xây dựng cơ chế xác định, kiểm soát hàng hóa, khu vực và nhà cung ứng có nguy cơ sử dụng lao động cưỡng bức; tăng cường trao đổi, xác minh với cơ quan có thẩm quyền nước ngoài và thực thi hiệu quả các quy định về cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Thứ bảy, tăng cường phối hợp và năng lực thực thi: Phân công rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành, địa phương; tăng cường kiểm tra, giám sát, chia sẻ thông tin, đào tạo và bố trí nguồn lực; thiết lập cơ chế theo dõi, đánh giá và định kỳ báo cáo Chính phủ về tình hình xuất siêu, các nhóm hàng có thặng dư lớn, nguy cơ dư thừa công suất, lẩn tránh và chuyển tải bất hợp pháp, gian lận xuất xứ và hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức.

Theo dõi, phân tích và đánh giá định kỳ quy mô, cơ cấu và mức độ tập trung của xuất siêu theo ngành hàng, sản phẩm, thị trường và khu vực doanh nghiệp

Để triển khai các định hướng nêu trên, Nghị quyết giao các bộ, cơ quan, địa phương và tổ chức liên quan tổ chức thực hiện các nhiệm vụ.

Trong đó, đối với quản trị xuất siêu, theo dõi và kiểm soát các nhóm hàng có thặng dư thương mại lớn: 

Bộ Công Thương chủ trì theo dõi, phân tích và đánh giá định kỳ quy mô, cơ cấu và mức độ tập trung của xuất siêu theo ngành hàng, sản phẩm, thị trường và khu vực doanh nghiệp; xác định các nhóm hàng có thặng dư thương mại lớn, các thị trường có mức độ tập trung cao và các nhóm hàng có nguy cơ phát sinh rủi ro thương mại.

Bộ Công Thương chủ trì xây dựng cơ chế cảnh báo sớm và báo cáo định kỳ về các nhóm hàng, thị trường và doanh nghiệp có mức độ tập trung xuất khẩu cao, làm cơ sở để chủ động điều chỉnh chính sách phát triển sản xuất, thị trường và chuỗi cung ứng.

Bộ Tài chính phối hợp rà soát, phân tích số liệu xuất khẩu, nhập khẩu, hải quan và đầu tư; xác định các nhóm hàng có thặng dư thương mại lớn và các doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu của từng nhóm hàng; đánh giá cơ cấu nguồn gốc vốn và mức độ đóng góp của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vào xuất khẩu; nghiên cứu bổ sung cơ chế, chính sách điều tiết dòng vốn đầu tư vào các dự án FDI ngay từ khâu đăng ký đầu tư, khuyến khích các dự án có thị trường mục tiêu phù hợp với mục tiêu đa dạng hóa thị trường; nghiên cứu cơ chế chia sẻ tự động dữ liệu đăng ký doanh nghiệp, đăng ký đầu tư với các cơ quan quản lý liên quan.

Rà soát, đánh giá mức độ phụ thuộc vào nguồn cung đầu vào nhập khẩu của các ngành sản xuất

Đối với rà soát, đánh giá mức độ phụ thuộc vào nguồn cung đầu vào nhập khẩu và đề xuất giải pháp đa dạng hóa, nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, Bộ Công Thương:

- Xây dựng cơ sở dữ liệu và cơ chế theo dõi cơ cấu nguồn cung đầu vào của các ngành sản xuất, đặc biệt các ngành xuất khẩu chủ lực.

- Rà soát, đánh giá mức độ phụ thuộc vào nguồn cung đầu vào nhập khẩu của các ngành sản xuất, nhất là các ngành xuất khẩu chủ lực.

- Rà soát nguồn gốc, cơ cấu và giá trị đầu vào nhập khẩu trong sản phẩm xuất khẩu; đánh giá mức độ tạo giá trị gia tăng trong nước.

- Đa dạng hóa nguồn cung và phát triển nguồn cung trong nước đối với các đầu vào quan trọng.

- Rà soát, hoàn thiện cơ chế hỗ trợ phát triển công nghiệp hỗ trợ và liên kết giữa doanh nghiệp FDI - doanh nghiệp trong nước.

- Phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ và các cơ quan liên quan rà soát, khai thác hiệu quả các hệ thống, cơ sở dữ liệu hiện có về truy xuất nguồn gốc.

- Đẩy nhanh quá trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu, giảm phụ thuộc vào các nguồn cung có mức độ rủi ro cao; đồng thời tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm mức độ dễ bị tổn thương trước sự thay đổi chính sách từ một đối tác, nâng cao năng lực đáp ứng các điều kiện về xuất khẩu đối với các thị trường quan trọng.

Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (đặc biệt trọng điểm về thu hút FDI), các hiệp hội ngành hàng: có trách nhiệm phối hợp với Bộ Công Thương trong việc thực hiện các nhiệm vụ trên.

Ngoài ra, các bộ, cơ quan, địa phương và tổ chức liên quan tổ chức thực hiện các nhiệm vụ đối với: việc ngăn chặn lẩn tránh, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp; rà soát, điều chỉnh các kế hoạch, quy hoạch phát triển ngành theo hướng thị trường, hạn chế méo mó và nguy cơ dư thừa công suất; rà soát, đánh giá các chương trình, chính sách trợ cấp/hỗ trợ bị cáo buộc hướng đến xuất khẩu và tạo động lực cho dư thừa sản xuất; rà soát, đánh giá chính sách tiền tệ, tín dụng; rà soát, hoàn thiện các quy định, chính sách về lao động, tiền lương và điều kiện làm việc, bảo đảm quyền và lợi ích của người lao động và cấm nhập khẩu sản phẩm sử dụng lao động cưỡng bức; công tác tăng cường tiếp xúc chính trị đối ngoại, tạo nền tảng thuận lợi cho quan hệ kinh tế - thương mại, hạn chế nguy cơ bị áp dụng các biện pháp thuế quan, điều tra thương mại với hàng hóa của Việt Nam.../.

Tin nổi bật