Đóng

Bộ Y tế thông tin về Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)

  • Mộc Trà
(DS&PL) -

Sáng 21/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) , chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể.

Nghiêm cấm mua bán, môi giới và trục lợi từ hoạt động hiến, ghép

Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) được xây dựng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động hiến tặng, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; bảo đảm các hoạt động này được thực hiện vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy và nghiên cứu khoa học, không vì mục đích thương mại.  

Với 7 chương, 39 điều, Luật không chỉ mở rộng các quy định về chuyên môn và điều kiện bảo đảm mà còn đặc biệt chú trọng thiết lập các cơ chế kiểm soát, phòng ngừa vi phạm, bảo đảm tính tự nguyện, khách quan, công bằng và minh bạch trong toàn bộ quá trình hiến, lấy, ghép. 

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật là quy định 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, qua đó tạo cơ sở pháp lý để kiểm soát các nguy cơ vi phạm trong lĩnh vực hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.

Các hành vi bị nghiêm cấm gồm: Chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người, chiếm đoạt xác; mua bán mô, bộ phận cơ thể người và mua bán xác; dụ dỗ, lừa dối, đe dọa hoặc ép buộc người khác hiến tặng. Luật cũng nghiêm cấm lợi dụng quan hệ nuôi con nuôi, giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc quan hệ lệ thuộc để thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Đặc biệt, việc lấy, ghép, sử dụng, lưu giữ mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại; quảng cáo, môi giới hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể người để trục lợi đều bị nghiêm cấm.

Những hành vi tổ chức, tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài mua bán mô, bộ phận cơ thể người hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép bộ phận cơ thể trái quy định cũng thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm.

Luật khẳng định không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi và việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên để việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người có đủ năng lực nhận thức. Hiến là hoàn toàn tự nguyện. 

Các hành vi làm sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn; can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu; thay đổi không đúng thông tin về tiêu chí ưu tiên; thực hiện lấy, ghép trái quy định; sử dụng mô, tế bào vượt quá phạm vi đồng ý của người hiến hoặc tiến hành nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng khi chưa được phê duyệt cũng bị nghiêm cấm.

Bên cạnh đó, Luật bổ sung quy định về hiến bộ phận cơ thể sau khi chết tuần hoàn. Đây là hình thức đã được nhiều quốc gia áp dụng, góp phần mở rộng nguồn hiến từ người đã qua đời, giảm sự phụ thuộc vào nguồn hiến từ người còn sống, qua đó bảo vệ sức khỏe người hiến và hạn chế nguy cơ mua bán, ép buộc.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý về  dự án luật tại Quốc hội. Ảnh: MOH

Nâng độ tuổi người hiến sống không cùng gia đình lên 25

Nhằm bảo đảm tính tự nguyện thực chất, Luật đặt ra nhiều yêu cầu chặt chẽ hơn đối với người hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống.

Theo đó, người hiến phải được tư vấn, đánh giá về tâm lý và pháp luật, đồng thời được cung cấp đầy đủ thông tin về sức khỏe, những rủi ro có thể gặp phải. Người hiến có quyền từ chối hiến ở bất kỳ thời điểm nào.

Đáng chú ý, Luật nâng độ tuổi được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống đối với người không phải thành viên gia đình từ đủ 18 tuổi lên đủ 25 tuổi. Quy định này nhằm bảo đảm người hiến có sự trưởng thành về nhận thức, độc lập hơn trong quyết định và hạn chế nguy cơ bị chi phối bởi áp lực kinh tế hoặc quan hệ gia đình.

Người từ đủ 18 tuổi đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình.

Quy trình xem xét điều kiện hiến cũng được siết chặt. Người hiến phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe và đánh giá tâm lý, xã hội. Người đánh giá điều kiện hiến không được là bác sĩ chỉ định ghép cho người bệnh hoặc người trực tiếp tư vấn cho người hiến.

Việc lấy bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép. Hội đồng gồm các chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý, trong đó thành viên không được tham gia vào quá trình lấy, ghép của trường hợp đang được xem xét.

Cơ quan công an, UBND và các cơ quan liên quan có trách nhiệm phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận. Những quy định này nhằm ngăn ngừa tình trạng lợi dụng hoàn cảnh khó khăn, quan hệ lệ thuộc hoặc sức ép kinh tế để ép buộc người khác hiến tặng.

Minh bạch quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn

Xác định chết não, chết tuần hoàn là khâu đặc biệt quan trọng trong hoạt động hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người, liên quan trực tiếp đến quyền nhân thân và niềm tin của gia đình người hiến.

Do đó, Luật yêu cầu việc xác định phải tuân thủ quy trình, tiêu chuẩn chuyên môn, bảo đảm tính khách quan và độc lập. Người tham gia Hội đồng xác định chết não không đồng thời là bác sĩ điều trị, người tư vấn hiến hoặc thành viên ê-kíp lấy, ghép đối với người hiến đó.

Luật nghiêm cấm cố ý làm sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn; đồng thời không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người khi chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc có nghi ngờ dấu hiệu vi phạm pháp luật, dấu hiệu bất thường.

Các quy định này nhằm bảo đảm quyết định xác định tình trạng tử vong được đưa ra độc lập, dựa trên căn cứ pháp lý và chuyên môn, không bị chi phối bởi lợi ích từ hoạt động ghép tạng.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế điều phối ghép bộ phận cơ thể người được tổ chức thống nhất trên phạm vi toàn quốc thông qua cơ quan có chức năng điều phối quốc gia và cơ sở dữ liệu quản lý mô, bộ phận cơ thể người, trừ các trường hợp luật định.

Việc điều phối phải bảo đảm sự hòa hợp giữa người hiến và người bệnh chờ ghép, đồng thời đáp ứng các nguyên tắc công bằng, khách quan, minh bạch. Người bệnh không bị phân biệt về điều kiện kinh tế, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, giới tính hoặc nơi cư trú.

Các tiêu chí xem xét phân bổ gồm mức độ cấp thiết về y khoa, hiệu quả sau ghép và những yếu tố chuyên môn; đặc điểm người bệnh, trong đó có ưu tiên trẻ em, người đã hiến bộ phận cơ thể người và một số thân nhân của người hiến đã chết não, chết tuần hoàn; cùng với thời gian chờ ghép.

Luật cũng quy định cơ chế ưu tiên đối với cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột của người chết não, chết tuần hoàn đã hiến bộ phận cơ thể nếu những người này có tên trong danh sách chờ ghép tại thời điểm người thân hiến tặng.

Đối với những bộ phận cơ thể còn lại không sử dụng để ghép cho người thân thuộc diện ưu tiên, việc điều phối sẽ được thực hiện theo quy định chung.

Để hạn chế tình trạng điều phối tùy tiện, mọi trường hợp hiến, ghép bộ phận cơ thể người phải được cập nhật đầy đủ, kịp thời lên cơ sở dữ liệu. Việc cố ý thay đổi thông tin về tiêu chí ưu tiên, can thiệp trái phép vào dữ liệu hoặc lợi dụng hoạt động điều phối để trục lợi đều bị nghiêm cấm.

Bảo đảm sự tự nguyện thực chất, tôn trọng quyền quyết định của người hiến. Ảnh: BV 108

Bảo mật thông tin, tăng cường bảo vệ người hiến

Luật quy định xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế. Hệ thống này bao gồm thông tin đăng ký hiến, danh sách người bệnh chờ ghép, hoạt động quản lý, điều phối mô, bộ phận cơ thể người và các lĩnh vực liên quan.

Thông tin của người đăng ký hiến, người hiến và người được ghép phải được mã hóa, bảo mật. Việc công bố thông tin phải bảo đảm tính ẩn danh, không làm lộ danh tính người hiến và người được ghép, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Cơ sở dữ liệu phải đáp ứng yêu cầu an toàn, bảo mật và liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử. Luật cũng nghiêm cấm tiết lộ trái pháp luật thông tin cá nhân, can thiệp trái phép vào hệ thống hoặc cố ý cập nhật sai thông tin phục vụ xác định mức độ ưu tiên.

Không chỉ siết chặt quản lý, Luật còn bổ sung các chính sách nhằm bảo vệ người hiến. Theo đó, người hiến được chăm sóc, phục hồi sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ và đóng bảo hiểm y tế đối với người đã hiến bộ phận cơ thể theo quy định.

Đối với người hiến xác, cơ sở tiếp nhận phải bảo đảm điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị và nhân lực; phối hợp với gia đình tổ chức lễ truy điệu, khôi phục thẩm mỹ thi thể trước tang lễ, tổ chức mai táng hoặc bàn giao thi thể, tro cốt theo nguyện vọng của gia đình.

Tin nổi bật