Giáo dục đại học trong kỷ nguyên số: Lấy con người làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau

Thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức trong kỷ nguyên số 

Ngày 23/10, tại Hà Nội, Hội thảo khoa học quốc tế OpenAP 2026 với chủ đề “Tương lai mở - Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương” được tổ chức tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: BTC

Tại hội thảo, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Huỳnh Thành Đạt cho biết, tri thức và công nghệ đang lan tỏa với tốc độ chưa từng có trong kỷ nguyên biến động sâu sắc. Điều đó đang đặt ra những thách thức phi truyền thống như khoảng cách giàu nghèo, sự bất bình đẳng về cơ hội tiếp cận tri thức và nguy cơ gia tăng "đứt gãy số" trong giáo dục.

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương, dù là đầu tàu tăng trưởng kinh tế của thế giới, cũng không nằm ngoài quy luật đó.

“Trong bối cảnh này, khái niệm "Tương lai mở" không đơn thuần là một khẩu hiệu hay xu hướng học thuật. Đó là sự cam kết mang tính chiến lược về một nền giáo dục không rào cản. Đó là nơi tài nguyên tri thức được chia sẻ tự do, nơi các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI) hay giáo dục số được tối ưu hóa không phải để làm sâu sắc thêm sự khác biệt, mà để thu hẹp khoảng cách tiếp cận cho tất cả mọi người”, ông Đạt cho hay.

Theo ông Đạt, một nền giáo dục đại học chỉ thực sự "mở" khi nó mang tính công bằng và bao trùm. Công bằng là đảm bảo mọi cá nhân không phân biệt hoàn cảnh kinh tế, giới tính, địa lý đều có những cơ hội phù hợp để tiếp cận và thành công ở bậc đại học. Tính bao trùm là tạo dựng một môi trường học thuật tôn trọng sự đa dạng, nơi không một ai bị bỏ lại phía sau trong lộ trình phát triển bản thân và đóng góp cho xã hội.

Đối với Việt Nam, giáo dục và đào tạo cùng khoa học, công nghệ luôn được xác định là quốc sách hàng đầu. Nhiều chủ trương, chính sách đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đã được triển khai, song yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới đang đặt ra những vấn đề cần tiếp tục giải quyết.

Đáng chú ý là khoảng cách về điều kiện học tập giữa sinh viên vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số với sinh viên tại các đô thị lớn; áp lực chi phí giáo dục đối với những gia đình có hoàn cảnh khó khăn; cũng như nguy cơ các nhóm yếu thế gặp thêm bất lợi trong quá trình chuyển đổi số.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Huỳnh Thành Đạt

Ông Huỳnh Thành Đạt đặt vấn đề làm thế nào để sinh viên ở những địa bàn khó khăn có thể tiếp cận nguồn tài nguyên học thuật chất lượng tương đương với sinh viên tại các thành phố lớn, đồng thời bảo đảm chi phí giáo dục không trở thành rào cản khiến những người trẻ có năng lực phải từ bỏ cơ hội học đại học.

Một thách thức khác là khai thác công nghệ số để nâng cao chất lượng đào tạo nhưng vẫn giữ được tính nhân văn, bảo vệ quyền lợi và cơ hội phát triển của những nhóm người học dễ bị tổn thương.

Theo ông, lời giải cho những vấn đề này đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, các cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội, cộng đồng doanh nghiệp và các đối tác quốc tế. Đặc biệt, các chính sách giáo dục cần lấy con người làm trung tâm, coi cơ hội phát triển của người dân là thước đo quan trọng.

Kết nối tri thức, tăng cường hợp tác khoa học và công nghệ 

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh giáo dục đại học trong tương lai cần vượt ra ngoài mục tiêu số hóa và ứng dụng công nghệ, hướng tới một môi trường học tập công bằng, bao trùm, tăng cường hợp tác và lấy con người làm trung tâm.

Theo đó, công nghệ có thể giúp vượt qua nhiều rào cản, nhưng không tự động bảo đảm sự công bằng trong giáo dục. Việc phát triển tài nguyên giáo dục mở cần đi cùng với các điều kiện để người học sử dụng hiệu quả học liệu, hình thành tư duy phản biện, phát huy khả năng sáng tạo và đóng góp cho xã hội.

Đây cũng là định hướng xuyên suốt của OpenAP 2026, hướng tới một tương lai giáo dục trong đó công nghệ và tri thức được phát huy để mở rộng cơ hội học tập cho nhiều nhóm đối tượng, thay vì tạo thêm những khoảng cách mới.

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Tại OpenAP 2026, các chuyên gia tập trung thảo luận sáu nhóm vấn đề trọng tâm, bao gồm phát triển tài nguyên giáo dục mở; đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập và đánh giá; bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục; hoàn thiện chính sách, quản trị đại học; ứng dụng công nghệ số và AI có trách nhiệm; thúc đẩy học thuật mở, hợp tác quốc tế.

Những nội dung này hướng tới mục tiêu xây dựng hệ sinh thái giáo dục mở có chất lượng, phù hợp với điều kiện phát triển của từng quốc gia, đồng thời tạo thêm cơ hội cho các nhóm người học còn chịu nhiều thiệt thòi.

Theo TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam, việc xây dựng hệ sinh thái tri thức mở cần sự liên kết giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức thông tin- thư viện, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Cùng với việc tiếp nhận những thành tựu khoa học của thế giới, Việt Nam cần tăng cường đóng góp kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm và sáng kiến của mình vào mạng lưới tri thức khu vực và toàn cầu.

Định hướng này đặt ra yêu cầu phát triển năng lực thông tin, năng lực số và năng lực AI, đồng thời thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ có trách nhiệm, hiệu quả và hướng tới lợi ích chung.

TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Đối với Việt Nam, phát triển giáo dục mở và chia sẻ tri thức cũng gắn với các định hướng về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Việc tăng cường kết nối giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ được kỳ vọng góp phần thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực hội nhập quốc tế.

Thông qua hội thảo, các đại biểu có cơ hội tiếp cận những nghiên cứu mới, trao đổi kinh nghiệm quốc tế, đồng thời tìm kiếm hướng hợp tác trong phát triển học liệu mở, đổi mới phương pháp giảng dạy, ứng dụng AI và mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục đại học.