"Bẫy từ thiện online - Khi lòng trắc ẩn bị lợi dụng" - Bài cuối: Nhận diện bẫy lừa, đừng để lòng tốt đặt sai chỗ

LTS: Thời gian qua, lực lượng chức năng liên tiếp phát hiện, triệt phá thành công nhiều vụ việc lợi dụng hoạt động từ thiện để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng. Dù đã có nhiều cảnh báo được đưa ra, song các đối tượng vẫn không ngừng biến tướng thủ đoạn, dựng lên những hoàn cảnh thương tâm, đánh vào lòng trắc ẩn, tình thương và tâm lý muốn giúp đỡ người khác của cộng đồng để trục lợi.

Từ những bài đăng "cầu cứu" đầy nước mắt đến các tài khoản mạng xã hội khoác vỏ bọc "người làm thiện nguyện", không ít người dân đã trở thành nạn nhân chỉ sau một cú nhấp chuyển khoản.

Trước thực trạng đó, PV ĐSPL thực hiện tuyến bài "Bẫy từ thiện online - Khi lòng trắc ẩn bị lợi dụng" nhằm nhận diện các thủ đoạn lừa đảo mới, phản ánh những hệ lụy phía sau các chiêu trò "từ thiện ảo", đồng thời đưa ra khuyến cáo, cảnh báo của cơ quan chức năng, nhận diện các thủ đoạn, cùng cái giá phải trả cho hành động phạm pháp để răn đe, cảnh tỉnh, đồng thời giúp người dân nâng cao cảnh giác với các chiêu trò trên không gian mạng.

Trân trọng kính mời độc giả đón đọc!

Nhận diện thủ đoạn tinh tinh vi và chiêu trò "bi kịch hóa nỗi đau" để trục lợi

Chỉ bằng những lời kêu gọi đầy nước mắt, những video cầu cứu khẩn cấp hay các tài khoản mạng xã hội khoác vỏ bọc "người làm thiện nguyện" đang khiến không ít người sẵn sàng chuyển tiền chỉ sau vài phút đọc thông tin. Thế nhưng, phía sau nhiều "chiến dịch từ thiện" lan truyền chóng mặt ấy lại là những chiếc bẫy được dựng lên để đánh vào lòng trắc ẩn của cộng đồng. Và khi sự thương cảm lấn át lý trí, lòng tốt rất dễ trở thành "miếng mồi" cho các đối tượng lừa đảo trên không gian mạng.

Trao đổi với PV ĐS&PL, Luật sư, Thạc sĩ Lê Duy Hà, Giám đốc Công ty Luật TNHH Minh Dũng cho biết, truyền thống "tương thân tương ái", "lá lành đùm lá rách" là nét đẹp văn hóa lâu đời của dân tộc Việt Nam. Mỗi khi đất nước xảy ra thiên tai, dịch bệnh hoặc xuất hiện những hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, tinh thần sẻ chia trong cộng đồng lại lan tỏa mạnh mẽ. Tuy nhiên, chính sự tử tế ấy đang bị nhiều đối tượng xấu lợi dụng để thực hiện hành vi lừa đảo, trục lợi bất chính.

"Việc lợi dụng nỗi đau để làm "miếng mồi" không chỉ gây thiệt hại về vật chất mà còn làm xói mòn niềm tin xã hội, khiến lòng tốt bị lợi dụng và nguồn lực hỗ trợ bị lãng phí", luật sư Hà nhấn mạnh.

Theo vị luật sư, các hành vi lừa đảo từ thiện hiện nay ngày càng tinh vi, đặc biệt trên không gian mạng, nơi người dân rất khó kiểm chứng thông tin. Các đối tượng thường giả mạo danh nghĩa tổ chức, cá nhân uy tín để kêu gọi ủng hộ, lập tài khoản giả mạo các tổ chức uy tín hoặc người nổi tiếng nhằm tạo niềm tin.

Nhiều trường hợp còn sử dụng hình ảnh cắt ghép, video chỉnh sửa hoặc công nghệ AI để "bi kịch hóa" hoàn cảnh, đánh mạnh vào tâm lý thương cảm của người xem trước khi kêu gọi chuyển tiền vào tài khoản cá nhân. Một số trường hợp khác gửi đường dẫn độc hại (link phishing) qua tin nhắn hoặc email với nội dung quyên góp từ thiện. Khi người dân truy cập và cung cấp thông tin ngân hàng, tài khoản có thể bị chiếm đoạt.

Chính vì vậy, theo luật sư Hà, người dân cần cẩn trọng, tỉnh táo trước những bài đăng kêu gọi từ thiện trên mạng xã hội. "Việc kiểm chứng không làm giảm giá trị của lòng tốt, mà giúp sự hỗ trợ đến đúng người thực sự cần giúp đỡ", luật sư Hà nhấn mạnh.

Tỉnh táo kiểm chứng, trao niềm tin đúng chỗ

Theo Bộ Công an, lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua hình thức kêu gọi từ thiện trên mạng xã hội không phải thủ đoạn mới. Tuy nhiên, các "kịch bản" mà đối tượng đưa ra ngày càng tinh vi, đánh mạnh vào cảm xúc và lòng trắc ẩn nên vẫn có nhiều người sập bẫy.

Để đấu tranh hiệu quả với nhóm tội phạm này, ngoài sự vào cuộc của lực lượng chức năng, mỗi người dân cần chủ động nâng cao cảnh giác và trang bị kỹ năng kiểm chứng thông tin trên môi trường mạng.

Theo khuyến cáo của cơ quan Công an, người dân cần đặc biệt cảnh giác với các lời kêu gọi từ thiện có dấu hiệu bất thường như: Các đối tượng không chứng minh được tư cách pháp lý hoặc thiếu minh bạch trong việc công khai thu - chi; Yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản tổ chức; Liên tục thúc giục chuyển tiền gấp, tạo áp lực tâm lý để người xem không kịp kiểm chứng; Thông tin về hoàn cảnh mơ hồ, thiếu xác nhận từ chính quyền địa phương hoặc cơ quan chức năng; Hình ảnh, video có dấu hiệu cắt ghép, chỉnh sửa hoặc sử dụng lại từ các nguồn khác.

Đồng thời, người dân chỉ nên ủng hộ thông qua các tổ chức được Nhà nước cho phép tiếp nhận và phân phối nguồn hỗ trợ như Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hoặc các quỹ, tổ chức có uy tín. Trong trường hợp quyên góp qua cá nhân, người dân cần dành thời gian kiểm chứng thông tin trên các kênh chính thống hoặc liên hệ trực tiếp địa phương, cơ quan chức năng để xác minh.

Cũng theo cơ quan công an, khi phát hiện dấu hiệu lợi dụng hoạt động từ thiện để lừa đảo, người dân cần kịp thời báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được hỗ trợ xử lý. Việc chủ động tố giác các hành vi vi phạm không chỉ giúp ngăn chặn thiệt hại mà còn góp phần bảo vệ sự trong sáng của hoạt động thiện nguyện và giữ gìn những giá trị nhân văn tốt đẹp của cộng đồng.

Lợi dụng từ thiện để lừa đảo có thể bị phạt tù chung thân

Theo quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), hành vi đưa ra thông tin gian dối nhằm kêu gọi quyên góp, chiếm đoạt tiền ủng hộ của người dân có thể bị xử lý về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm và giá trị tài sản chiếm đoạt, người phạm tội có thể đối mặt với các khung hình phạt:

* Phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm nếu chiếm đoạt tài sản trị giá từ 2 triệu đồng trở lên;

* Phạt tù từ 2 năm đến 7 năm nếu phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp hoặc chiếm đoạt tài sản từ 50 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng;

* Phạt tù từ 7 năm đến 15 năm nếu chiếm đoạt từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng;

* Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân nếu chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên.

Đáng chú ý, trường hợp sử dụng không gian mạng, phương tiện điện tử để thực hiện hành vi lừa đảo cũng được xem là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung, tịch thu tài sản và buộc hoàn trả số tiền đã chiếm đoạt theo quy định của pháp luật.

Đề xuất phạt tới 70 triệu đồng nếu kêu gọi từ thiện để lừa đảo trên không gian mạng

Mới đây, Bộ Công an công bố dự thảo nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Tại khoản 4, Điều 13 của dự thảo, Bộ Công an đề xuất mức phạt tiền từ 50 - 70 triệu đồng đối với một trong các hành vi mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự như:

- Sử dụng không gian mạng can thiệp vào hoạt động giao dịch, thay đổi tài khoản nhận tiền để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. 

- Sử dụng không gian mạng huy động vốn theo phương thức lấy tiền của người sau trả lãi cho người trước để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. 

- Kinh doanh theo phương thức đa cấp trên không gian mạng để lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Sử dụng không gian mạng lừa đảo trong giao dịch chứng khoán để chiếm đoạt tài sản; 

- Sử dụng không gian mạng kêu gọi từ thiện để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. 

- Sử dụng trái phép thông tin về tài khoản số, tài khoản mạng xã hội, tài khoản điện tử của cơ quan, tổ chức, cá nhân. 

- Thiết lập, cung cấp trái phép dịch vụ viễn thông, Internet nhằm chiếm đoạt tài sản; trộm cắp cước viễn thông quốc tế trên nền Internet. 

- Làm, tàng trữ, mua bán, sử dụng, lưu hành thẻ ngân hàng giả nhằm chiếm đoạt tài sản của chủ tài khoản, chủ thẻ hoặc thanh toán hàng hóa, dịch vụ. Mạo danh các cơ quan thực thi pháp luật, yêu cầu cung cấp thông tin, chiếm đoạt tài sản; 

- Xâm nhập, tấn công hệ thống thông tin phục vụ các hoạt động giao dịch tiền tệ, tài chính, chứng khoán hoặc tài sản số.