Hiểm họa rình rập trong món cá ủ chua, "thuốc giải độc" vừa đắt đỏ vừa khan hiếm

Món ăn quen thuộc tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc

Theo PLO, trong khoảng 9 tháng qua, các cơ sở y tế tại Quảng Ngãi đã ghi nhận 5 trường hợp ngộ độc Botulinum đều liên quan đến cá muối chua tự làm. Đây là loại ngộ độc hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm, có thể gây liệt cơ, suy hô hấp và tử vong.

Mới đây nhất, ngày 7/3, sau khi ăn cá ủ chua, 3 bệnh nhi H.N.T (15 tuổi), H.Q.B (11 tuổi) và H.Q.N (7 tuổi, cùng trú xã Phước Năng, TP.Đà Nẵng) xuất hiện các triệu chứng mệt mỏi, yếu cơ, khó nuốt và nhanh chóng chuyển biến nặng.

Đến sáng 8/3, các bệnh nhi được đưa vào viện cấp cứu, điều trị tích cực. Từ các dấu hiệu lâm sàng điển hình, bác sĩ xác định các bệnh nhi bị ngộ độc Botulinum. Tuy nhiên, do nguồn thuốc giải độc trong nước đã cạn, tối 11/3, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã phải chuyển khẩn cấp 5 lọ thuốc giải độc từ Geneva (Thụy Sĩ) qua Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) về Hà Nội và đưa vào Đà Nẵng để kịp thời hỗ trợ điều trị.

Thực tế, Việt Nam đã ghi nhận nhiều vụ ngộ độc botulinum nghiêm trọng liên quan đến các món ăn tự chế. Năm 2020, tại Quảng Nam, một gia đình phải nhập viện sau khi ăn cá chép muối chua tự làm, với các biểu hiện điển hình như sụp mi, nói khó, yếu liệt tay chân, thậm chí có người phải thở máy kéo dài. Đến năm 2023, tại TP.HCM, một chùm ca ngộ độc nặng xảy ra sau khi người dân sử dụng cá ủ chua và mắm tự chế, nhiều bệnh nhân được điều trị tại Bệnh viện Chợ Rẫy trong tình trạng liệt cơ tiến triển, suy hô hấp. Năm 2024, tại Bình Dương Cũ, nay thuộc TP.HCM), một gia đình khác cũng gặp tình trạng tương tự sau khi ăn cá lóc ủ chua.

PGS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ thực phẩm, Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội cho biết, các thực phẩm giàu protein như thịt, cá có nguy cơ nhiễm vi khuẩn cao hơn, đặc biệt khi được ủ chua hoặc đóng kín trong điều kiện không đảm bảo vệ sinh. Quá trình chế biến thủ công, thiếu kiểm soát nhiệt độ và môi trường có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn kỵ khí phát triển.

Nguy hiểm nhất, thực phẩm nhiễm botulinum thường không có dấu hiệu bất thường như mùi hôi, màu sắc thay đổi hay bề mặt nhớt, khiến người tiêu dùng khó nhận biết và dễ chủ quan khi sử dụng.

Thuốc giải độc đắt tới 200 triệu đồng

Một thách thức lớn trong điều trị ngộ độc botulinum là thuốc giải độc đặc hiệu Botulinum Antitoxin (BAT) rất hiếm và đắt đỏ. Theo thông tin từ ngành y tế, loại thuốc này hiện chưa có sẵn tại nhiều cơ sở trong nước và thường phải được Tổ chức Y tế Thế giới điều phối khẩn cấp từ kho dự trữ quốc tế tại Geneva. Mỗi lọ thuốc có giá khoảng 8.000 USD (hơn 200 triệu đồng) và cần vận chuyển nhanh chóng để kịp thời điều trị cho bệnh nhân.

VietNamNet dẫn lời Tiến sĩ Nguyễn Trung Nguyên cho biết, hiện chưa có loại thuốc nào thay thế được BAT. Nếu được sử dụng trong “thời gian vàng” từ 48-72 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng, trường hợp thở máy 1-2 ngày thì chỉ cần 5-7 ngày là bệnh nhân có thể bỏ được máy thở, tập vật lý trị liệu sớm hồi phục, trở lại cuộc sống thường ngày. Ngược lại, nếu phát hiện muộn, việc điều trị sẽ phức tạp, kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Tuy nhiên, do số ca mắc không nhiều và chi phí cao, các bệnh viện khó có thể chủ động dự trữ loại thuốc này. Đây cũng là lý do khiến việc phòng ngừa đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

PGS Thịnh cho biết, những thực phẩm có nguy cơ cao bao gồm: Đồ hộp tự chế, cá và thịt ủ chua, mắm, dưa cà muối, pate, xúc xích hoặc các thực phẩm đóng kín, bảo quản lâu ngày. Để giảm nguy cơ, người dân cần tuân thủ nguyên tắc an toàn thực phẩm, không sử dụng các sản phẩm có dấu hiệu phồng, móp, rỉ sét hoặc có mùi lạ. Đồng thời, nên đun sôi hoặc hấp thực phẩm đóng hộp ít nhất 10 phút trước khi ăn để phá hủy độc tố.

Đặc biệt, khi xuất hiện các triệu chứng như sụp mi, yếu cơ, khó nuốt, khó nói sau khi ăn các thực phẩm nghi ngờ, người dân cần đến cơ sở y tế ngay lập tức để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Đà Nẵng: Khẩn trương ngăn chặn ngộ độc Botulinum từ món cá ủ chua truyền thống

Món cá ủ chua là món ăn truyền thống gắn với phong tục, tập quán sinh hoạt của đồng bào địa phương và được người dân sử dụng phổ biến trong bữa ăn hằng ngày. Tuy nhiên, việc chế biến, bảo quản và sử dụng các thực phẩm ủ chua, lên men truyền thống của người dân vẫn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, nhất là khi quy trình chế biến, bảo quản chưa bảo đảm. Bên cạnh đó, một bộ phận người dân vẫn còn chủ quan khi xuất hiện các triệu chứng ban đầu về nghi ngờ ngộ độc thực phẩm, dẫn đến việc chậm trễ trong việc tiếp cận cơ sở y tế để được khám và xử trí kịp thời.

Ngoài ra, công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân về phòng chống ngộ độc thực phẩm tại địa bàn vẫn còn hạn chế; hệ thống truyền thông trực quan (pa nô, áp phích, tài liệu hướng dẫn...) tại các điểm sinh hoạt cộng đồng và khu vực thôn còn thiếu, khiến người dân khó tiếp cận các khuyến cáo, hướng dẫn bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng chống ngộ độc thực phẩm.

Liên quan đến sự việc, UBND TP.Đà Nẵng đã ra văn bản yêu cầu tăng cường các biện pháp phòng chống ngộ độc thực phẩm do độc tố botulinum. Yêu cầu các địa phương tổ chức rà soát, nắm tình hình các hộ gia đình có chế biến, dự trữ các loại thực phẩm ủ chua, muối chua, lên men thủ công (đặc biệt là cá ủ chua, thịt heo, da heo tự chế biến) trên địa bàn. Vận động người dân tạm thời không chế biến, sử dụng các loại thực phẩm ủ chua, lên men thủ công không bảo đảm điều kiện an toàn thực phẩm. Bên cạnh đó, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát tại cộng đồng; kịp thời phát hiện, nhắc nhở và xử lý các trường hợp vi phạm quy định về an toàn thực phẩm theo thẩm quyền…