Gỡ chồng chéo trong quản lý an toàn thực phẩm "một mâm cơm, ba bộ quản lý": Bộ Y tế nói gì?

Bộ Y tế sẽ là đầu mối thống nhất quản lý

Ngày 1/10 Bộ Y tế tổ chức cuộc gặp mặt báo chí cung cấp thông tin về xây dựng, ban hành chính sách y tế tiêu biểu Quý IV năm 2026.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, thực hiện Nghị quyết số 11/2026/UBTVQH16 ngày 21/7/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh Chương trình lập pháp năm 2026, Bộ Y tế được giao chủ trì 4 dự án luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026). Đây là khối lượng công việc lập pháp rất lớn trong thời gian ngắn.

Trong đó, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sau hơn 15 năm thi hành, Luật năm 2010 đã tạo khung pháp lý quan trọng. Nhưng quy mô sản xuất, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu đã thay đổi rất nhiều. Tình trạng quản lý phân tán, chồng chéo giữa các bộ, ngành vẫn còn.

Bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm cho biết, một trong những nội dung trong lần sửa Luật lần này được dư luận đặc biệt quan tâm là liệu Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) có khắc phục được tình trạng "một mâm cơm, ba bộ quản lý" hay không, đây cũng là nội dung được quan tâm trong thời gian qua.

Theo bà Thủy, Bộ Chính trị đã có kết luận liên quan đến Đề án quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong tình hình mới, trong đó thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương.

Ở Trung ương, Bộ Y tế là cơ quan giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Tại địa phương, UBND các cấp chịu trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đã thể chế hóa các quan điểm của Đảng, Nhà nước và Bộ Chính trị, đồng thời quy định cụ thể trách nhiệm của các bộ, ngành liên quan.

Theo dự thảo, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; Bộ Y tế là cơ quan chịu trách nhiệm đầu mối, thống nhất quản lý về an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn được xác định trách nhiệm quản lý đối với khâu sản xuất ban đầu, gồm các sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi. Trong khi đó, Bộ Công Thương chịu trách nhiệm đối với các vấn đề liên quan đến hàng giả, gian lận thương mại, hàng kém chất lượng.

Bộ Công an tham gia công tác đấu tranh, phòng ngừa và chống tội phạm liên quan đến an toàn thực phẩm.

Bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm. Ảnh: Tuấn Dũng

Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Liên quan đến vấn đề dự thảo luật đã thể chế hóa chủ trương chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm hay chưa, theo đại diện Bộ Y tế, đây là một trong những nội dung được dự thảo luật tiếp cận theo hướng phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước và kinh nghiệm quốc tế.

Theo Luật An toàn thực phẩm năm 2010, các quy định về tiền kiểm được thể hiện khá rõ. Nhiều nhóm sản phẩm như thực phẩm bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ và bao bì dùng trong chế biến thực phẩm phải thực hiện công bố hợp quy. Các giấy công bố hợp quy cũng có thời hạn.

Tuy nhiên, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đã thay đổi cách tiếp cận, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở tham khảo quy định quốc tế và kinh nghiệm quản lý của một số quốc gia.

Theo đó, chỉ một số nhóm thực phẩm nhất định mới phải thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm tại Bộ Y tế.

Các nhóm này gồm sữa, thực phẩm dành cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dành cho trẻ em dưới 36 tháng tuổi, sản phẩm dành cho người cao tuổi hoặc những sản phẩm có công dụng, khuyến cáo về sức khỏe, được sử dụng trong chế độ dinh dưỡng đặc biệt và cần có chỉ định của bác sĩ.

Đối với phần lớn các sản phẩm còn lại, doanh nghiệp sẽ thực hiện tự công bố sản phẩm tại địa phương và tự chịu trách nhiệm về chất lượng, an toàn của sản phẩm.

Thay vì tăng cường thủ tục tiền kiểm, cơ quan quản lý sẽ chuyển trọng tâm sang hậu kiểm thông qua việc tăng cường giám sát trên thị trường, lấy mẫu, thanh tra, kiểm tra.

Đáng chú ý, dự thảo luật đã có quy định riêng về hậu kiểm, tạo cơ sở pháp lý rõ hơn cho phương thức quản lý này.

Dự thảo cũng quy định riêng về tần suất kiểm tra. Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm thông thường, tần suất kiểm tra dự kiến là một lần/năm.

Trong khi đó, đối với các nhóm thực phẩm có nguy cơ cao hoặc cơ sở có tiền sử không tuân thủ, không bảo đảm an toàn thực phẩm, cơ quan chức năng sẽ tăng tần suất hậu kiểm.

Theo đại diện Bộ Y tế, việc phân định rõ nhóm sản phẩm phải đăng ký công bố, nhóm được tự công bố và áp dụng tần suất hậu kiểm theo mức độ rủi ro là những nội dung thể hiện rõ định hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Quang cảnh sự kiện sáng 1/10. Ảnh: Tuấn Dũng

Bà Thủy nhận định: “Có thể nói Luật An toàn thực phẩm là một luật rất phức tạp và có thể nói thực trạng có nhiều vấn đề nóng trong công tác quản lý cũng như là vấn đề an toàn thực phẩm, tác động đến tất cả mọi người dân trong xã hội”.

Đến nay, chưa có thông tin chính thức từ các cơ quan của Quốc hội về việc dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ được xem xét, thông qua trong một hay hai kỳ họp.

Sáng nay (1/10), Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tổ chức thẩm tra chính thức dự án luật. Bộ trưởng Bộ Y tế cùng Ủy ban chủ trì quá trình này. Hiện chưa có kết luận chính thức về việc dự án luật sẽ được trình và thông qua trong một hay hai kỳ. Ủy ban đang tiếp tục xem xét, tiếp thu, giải trình các ý kiến thẩm định và hoàn thiện dự thảo trước khi quyết định phương án trình Quốc hội.

“Quan điểm của Bộ Y tế đề nghị Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho phép dự án luật được trình và thông qua trong một kỳ, dự kiến vào tháng 10/2026”, lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm cho hay.