Dự thảo quy chế thi khoa học kỹ thuật mới: Siết chặt liêm chính, cấm giáo viên "làm thay" học sinh

Theo dự thảo, học sinh có thể dùng AI để tra cứu, mô phỏng nhưng phải kê khai trung thực mục đích và phạm vi sử dụng. Ngược lại, việc dùng AI để giả mạo quá trình nghiên cứu, tạo dữ liệu sai lệch hoặc thay thế hoạt động phân tích, sáng tạo của chính học sinh là hành vi không được phép.

Quy định này thực chất nhằm bảo vệ giá trị cốt lõi của một cuộc thi nghiên cứu khoa học: người dự thi phải chứng minh được mình đã suy nghĩ, thử nghiệm, phân tích và tạo ra kết quả như thế nào. Một dự án được trình bày đẹp, lập luận trôi chảy nhưng phần lớn được AI “làm hộ” sẽ không còn phản ánh năng lực nghiên cứu của học sinh.

Đó cũng là lý do dự thảo yêu cầu các em lập nhật ký nghiên cứu liên tục, bằng bản viết hoặc điện tử. Nhật ký phải thể hiện thời gian, công việc, phương pháp và vai trò của từng thành viên, đồng thời được giáo viên hướng dẫn xác nhận định kỳ. Đây sẽ là căn cứ để đối chiếu giữa quá trình thực hiện và sản phẩm cuối cùng.

Nói cách khác, cuộc thi không chỉ nhìn vào “đứa con tinh thần” cuối cùng mà còn quan tâm nó được tạo ra như thế nào. Đây là điểm đặc biệt quan trọng khi AI ngày càng có khả năng tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh chỉ trong thời gian rất ngắn.

Dự thảo cũng chuẩn hóa danh mục dự thi còn 16 lĩnh vực và xây dựng 20 tiêu chí đánh giá, chia thành 5 nhóm tương ứng với cấu trúc đánh giá của Hội thi khoa học và kỹ thuật quốc tế Regeneron ISEF. Việc điều chỉnh này nhằm thống nhất với danh mục nhóm ngành đào tạo tại Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, đồng thời tạo sự liên thông với chính sách học bổng và tuyển sinh đại học.

Một điểm đáng chú ý khác là trách nhiệm không dừng ở học sinh.

Theo dự thảo, trách nhiệm bảo đảm tính liêm chính khoa học không chỉ thuộc về học sinh. Giáo viên hướng dẫn không được làm thay các nội dung cốt lõi của dự án và có thể phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm.

Cơ sở giáo dục cũng có trách nhiệm tăng cường giám sát. Nếu để xảy ra sai phạm, nhà trường có thể bị phê bình và xem xét trách nhiệm của người đứng đầu.

Bộ GD&ĐT đề xuất phân chia dự án nghiên cứu thành 3 mức độ an toàn, gồm mức cấm tuyệt đối, mức phải phê duyệt rủi ro và mức an toàn. Đây là căn cứ để cơ sở giáo dục xem xét, phê duyệt kế hoạch trước khi học sinh triển khai nghiên cứu.

Đáng chú ý, dự thảo đưa ra các chế tài đối với hành vi vi phạm liêm chính khoa học. Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký nghiên cứu hoặc dữ liệu gốc có thể bị hủy kết quả thi và cấm tham gia cuộc thi từ 1 đến 2 năm.

Giáo viên hướng dẫn vi phạm có thể bị cấm hướng dẫn từ 1 đến 2 chu kỳ cuộc thi tiếp theo và bị xử lý theo quy định pháp luật. Trường hợp dự án đã được trao giải nhưng sau đó phát hiện vi phạm, giải thưởng có thể bị thu hồi và thông tin vi phạm được công khai

Nếu được ban hành, Thông tư mới sẽ thay thế Thông tư số 06/2024/TT-BGDĐT và Thông tư số 24/2025/TT-BGDĐT hiện hành.

Hiểu một cách đơn giản, dự thảo không cấm học sinh sử dụng AI mà chỉ yêu cầu các em sử dụng đúng cách. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm thông tin, mô phỏng hoặc xử lý một số công việc, nhưng học sinh vẫn phải tự đưa ra ý tưởng, thực hiện nghiên cứu, phân tích kết quả và chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình.