Đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục: Đổi mới từ tư duy “làm cho xong” sang “làm cho chất lượng”

 Ngày 5/9, hàng triệu học sinh trên khắp dải đất hình chữ S bước vào năm học 2026-2027. Tiếng trống khai trường năm nay không chỉ bắt đầu một năm học mới mà còn mở ra một chương mới cho ngành giáo dục, bởi đây là năm đầu tiên cả nước vận hành trường học sau sắp xếp cùng rất nhiều thay đổi trong quản trị, cũng là năm bước vào cuộc đổi mới thực chất từ bên trong.

Để thực hiện phương châm của năm học 2026-2027 là: "Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất" chắc chắn cần rất nhiều yếu tố, bởi giáo dục không phải là việc riêng của ngành giáo dục, mà là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước, của toàn hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Xung quanh chủ đề này, ĐS&PL đã ghi nhận nhiều ý kiến từ phía nhà trường, chuyên gia, Đại biểu Quốc hội để cùng đồng hành với ngành giáo dục hướng đến kết quả tốt đẹp nhất trong cuộc sắp xếp trường học lớn chưa từng có.

Thông điệp mạnh mẽ

Những ngày cuối tháng 8, giáo dục liên tục được đặt lên bàn nghị sự ở những cấp cao nhất một lần nữa khẳng định sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước khi xác định đây là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt quyết định tương lai dân tộc.

Cô và trò trường Mầm non Sen Hồng, Dương Nội, Hà Nội. Ảnh: Mầm non Sen Hồng.

Cụ thể, sáng 25/8, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với các cơ quan liên quan về đánh giá kết quả 1 năm triển khai thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Tại buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phải tạo một cuộc đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục. Ngành giáo dục phải đáp lại sự quan tâm của Đảng, Nhà nước bằng một cuộc tự đổi mới sâu sắc, từ quản trị nhà trường, đội ngũ nhà giáo đến nội dung, phương pháp dạy và học, thi, kiểm tra, đánh giá.

Đó cũng là tinh thần được Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh khi chủ trì Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026, triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027 tổ chức sáng 27/8 tại trụ sở Chính phủ. Hội nghị được kết nối trực tuyến từ trụ sở Chính phủ đến 34 tỉnh, thành phố.

Theo đó, trong nội dung phát biểu kết luận Hội nghị, về định hướng chủ đạo trong năm học mới, Thủ tướng nhấn mạnh năm học 2026-2027 phải là năm chuyển trạng thái: Từ tập trung xây dựng thể chế sang tổ chức thực hiện có hiệu quả; từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển; từ kiểm đếm công việc sang đo lường kết quả; từ đổi mới bên ngoài sang đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, mỗi lớp học, mỗi người thầy và mỗi người học và từ bên trong toàn ngành giáo dục..

Thủ tướng khẳng định, với quan điểm giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, Đảng, Nhà nước và toàn xã hội luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho giáo dục và đào tạo. "Năm học mới 2026-2027 đặt ra yêu cầu rất cao là phải tạo đột phá, thay đổi thực chất trong giáo dục và đào tạo. Mục tiêu cuối cùng là người học tốt hơn, người thầy tốt hơn, nhà trường tốt hơn và nguồn nhân lực của đất nước tốt hơn", Thủ tướng nói.

Thông điệp “Đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục” đã ngay lập tức lan tỏa đến từng nhà trường, từng giáo viên với nhiệt huyết, tinh thần trách nhiệm, quyết tâm và khát vọng đổi mới mạnh mẽ.

Khát vọng đổi mới từ nhà trường, từ người thầy

Trao đổi với PV ĐS&PL, bà Vũ Thị Hoài, Hiệu trưởng trường Mầm non Sen Hồng (tổ dân phố Thành Công, phường Dương Nội, thành phố Hà Nội) nêu quan điểm: “Giáo dục thực chất với mầm non, thực chất không phải trẻ biết trước bao nhiêu, mà là trẻ trưởng thành được bao nhiêu: khỏe mạnh, tự tin, tự lập, biết yêu thương và ham khám phá”.

Bà Vũ Thị Hoài chụp ảnh cùng các học trò chuẩn bị tốt nghiệp mầm non. Ảnh: NVCC.

Để giáo dục thực chất ngay từ cơ sở mầm non, theo bà Hoài, trường Mầm non Sen Hồng sẽ tập trung đồng bộ chất lượng 3 phân hiệu, đổi mới từ từng lớp học; tăng trải nghiệm, STEAM, ngoại ngữ, giáo dục cảm xúc – kỹ năng sống và nâng chất lượng đội ngũ.

“Chúng tôi không lấy những con số đẹp làm đích đến, mà lấy sự tiến bộ và hạnh phúc của mỗi đứa trẻ làm thước đo chất lượng nhà trường”, bà Hoài nhấn mạnh.

Được biết, năm học 2026-2027 cũng là năm đầu tiên của trường Sen Hồng sau sáp nhập (trường Mầm non Sen Hồng hiện nay được sáp nhập từ 3 cơ sở thuộc phường Dương Nội, trong đó phân hiệu chính là trường Mầm non Sen Hồng cũ, phân hiệu 1 là trường Mầm non La Dương, tổ dân phố Quyết Tiến và phân hiệu 2 là trường Mầm non Trần Quốc Toản khu đất dịch vụ AB LK 16,17,18 tổ dân phố Hoàng Văn Thụ - PV).

Đề cập đến ngày khai giảng, bà Hoài cho biết: “Chúng tôi mong ngày khai giảng trước hết phải là một ngày hội thực sự của trẻ.

Với học sinh: Các con được chào đón bằng không khí vui tươi, gần gũi, nhiều hoạt động trải nghiệm để mỗi trẻ đến trường với niềm vui và sự háo hức.

Với phụ huynh: Nhà trường mời cha mẹ cùng hiện diện, đồng hành để yên tâm, tin tưởng và cảm nhận mình là một phần của Sen Hồng mới.

Điều chúng tôi muốn gửi gắm: Sau sáp nhập, dù ở phân hiệu nào, mọi đứa trẻ đều được yêu thương, chăm sóc và thụ hưởng một chất lượng giáo dục thống nhất. Khai giảng chính là điểm khởi đầu cho tinh thần ấy”.

Cũng trao đổi với PV ĐS&PL về những kế hoạch cho năm học mới hướng đến giáo dục thực chất từ bên trong, bà Nguyễn Thị Tuyết Minh - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hoàng Mai, phường Hoàng Mai, Hà Nội cho hay, năm học 2026-2027 là năm đầu tiên nhà trường chính thức hoạt động theo mô hình trường chất lượng cao, có tổng số 1182 học sinh, với 36 lớp học.

Học sinh trường Tiểu học Hoàng Mai giờ tan trường. Ảnh: Đỗ Giang.

Nhiệm vụ trọng tâm của năm học mới được nhà trường xác định là: chuyển đổi số, ứng dụng AI, giáo dục STEM và Đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Về việc này, nhà trường đã xây dựng kế hoạch bồi dưỡng toàn diện.

Nhà trường đã tổ chức các chuyên đề tập huấn chuyên sâu về khai thác học liệu số, học bạ số và các công cụ trí tuệ nhân tạo. Hướng dẫn giáo viên sử dụng AI để hỗ trợ thiết kế bài giảng, tối ưu hóa thời gian và cá thể hóa việc học cho học sinh.

Xây dựng các mô hình sinh hoạt chuyên môn theo tổ, khối để thiết kế chủ đề bài học STEM liên môn Toán - Khoa học - Công nghệ.

Khuyến khích giáo viên lồng ghép công cụ số, kỹ thuật và tư duy giải quyết vấn đề thực tiễn vào bài giảng.

Tạo điều kiện để giáo viên tham gia các buổi học tập trải nghiệm hoặc kết nối với các cơ sở giáo dục đại học, doanh nghiệp nhằm cập nhật xu hướng sáng tạo mới.

Mở rộng phạm vi bồi dưỡng tiếng Anh không chỉ cho giáo viên bộ môn ngoại ngữ mà còn cho toàn thể cán bộ, giáo viên và nhân viên toàn trường.

Cô và trò trường Tiểu học Hoàng Mai năm học 2025-2026. Ảnh: Trường Tiểu học Hoàng Mai.

Khuyến khích giáo viên tự học qua các nền tảng trực tuyến kết hợp duy trì các lớp sinh hoạt, giao tiếp tiếng Anh thường xuyên tại cơ sở.

Bên cạnh đó, nhà trường luôn động viên, khuyến khích giáo viên tự học, tự nghiên cứu để nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm. Tạo điều kiện cho giáo viên tham gia các lớp Cao học, Đại học ngoại ngữ.

“Hiện tại, nhà trường có 06 đồng chí tham gia lớp học Thạc sĩ chuyên môn và 11 đồng chí tham gia học Đại học Ngôn ngữ Anh”, bà Minh thông tin.

Cũng trao đổi với PV ĐS&PL về quan điểm trước sự đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục, một giáo viên dạy cấp 2 ở Bắc Ninh (đề nghị không nêu tên) cho rằng: "Đổi mới giáo dục phải được thực hiện từ ngay trong suy nghĩ, trong tâm thức và ý chí quyết tâm muốn bước ra khỏi vùng an toàn của những người làm giáo dục. Có nhiều thứ rất hay ta tưởng chừng như đã từng làm rất tốt nhưng cũng đến lúc ta cần phải bình tâm nhìn lại và sẵn sàng thay đổi để tìm ra những điểm mới phù hợp hơn.

Khi bản thân mỗi người làm giáo dục luôn sẵn sàng thay đổi, sẵn sàng tìm đến cái mới và quyết tâm chinh phục những điều mới mẻ thì việc đổi mới sẽ thành công. Thay đổi từ cách quản lý, cách đánh giá con người đến cách giảng dạy, cách tiếp cận và chia sẻ với thế hệ học trò trong thế giới đầy biến động".

Cũng theo cô giáo này, ngày nay, người ta đang tập trung nói nhiều đến việc dùng công nghệ, trí tuệ nhân tạo, sử dụng ngoại ngữ như một công cụ đắc lực để hỗ trợ việc đổi mới tư duy và phương pháp trong giáo dục. "Tuy nhiên, tôi nghĩ tất cả thứ đó chỉ là phương tiện. Dù đổi mới đến đâu, cái cốt căn bản người thầy vẫn phải gieo đc vào lòng học sinh tình yêu, khát vọng chinh phục tri thức để từ đó các em sẽ tự tìm tòi, tự khám phám và cùng thầy cô tìm ra những phương pháp học tích cực hơn.

Thành công của sự đổi mới của giáo dục cũng cần lắm sự đồng lòng của các bậc phụ huynh. Thực tế cho thấy, nhiều gia đình bỏ rơi các con cho thầy cô và nhà trường, để các cháu lạc vào những cám dỗ của thế giới ảo. Để công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo có thể trở thành trợ lý đắc lực của các con trong việc học tập, nhà trường rất cần đến sự hỗ trợ và giám sát chặt chẽ của các bậc phụ huynh giúp các con có những hướng đi đúng, đảm bảo thực hiện đúng các nguyên tắc thầy cô đã giao.

Vậy nên, đổi mới giáo dục phải thay đổi từ nhận thức của những người làm giáo dục, thay đổi nhận thức của phụ huynh và học sinh để họ hiểu được rõ vai trò, trách nhiệm của bản thân đối với giáo dục trong thời kỳ mới. Và quan trọng hơn hết, làm sao để mỗi chúng ta đều sẵn sàng và quyết tâm cùng các con học sinh thân yêu bước ra khỏi vùng an toàn của mình để chinh phục những đỉnh cao mới", cô giáo này bày tỏ.

Đổi mới bắt đầu từ đâu?

Thầy giáo Trần Trung Hiếu, giáo viên Trường THPT chuyên Phan Bội Châu (Nghệ An) - một nhà giáo đã hơn 30 năm giảng dạy trải qua nhiều chương trình, bộ sách giáo khoa với nhiều hình thức thi cử, đã nêu quan điểm với ĐS&PL, cho rằng, yêu cầu “đổi mới thực chất từ bên trong”  là một yêu cầu rất đúng và trúng.

Thầy Trần Trung Hiếu. Ảnh: NVCC.

"Theo tôi để giáo dục đi đến thực chất thì cần bỏ được căn bệnh thành tích, hình thức. Làm sao để người thầy (cô ) tâm huyết với nghề, dạy học bằng cả trái tim, giúp cho học trò thích học và thấy việc học là rất cần thiết với mình. Đặc biệt làm sao chất lượng giáo viên tốt và đồng đều", thầy Nguyễn Văn Phức, giáo viên dạy Toán trường THPT Phố Mới, Quế Võ, Bắc Ninh.

Thầy Hiếu nêu quan điểm: "Đổi mới từ bên trong nên bắt đầu từ trong lớp học. Lớp học là nơi cuối cùng và cũng là nơi trực tiếp nhất để kiểm chứng mọi chủ trương, chính sách giáo dục.

Một chương trình rất hiện đại, một bộ sách giáo khoa rất đẹp, một phương pháp rất tiên tiến nhưng nếu bước vào lớp học mà thầy vẫn dạy theo lối cũ, trò vẫn học đối phó, việc kiểm tra vẫn nặng về ghi nhớ, bệnh thành tích vẫn tồn tại thì đổi mới chưa thể gọi là thực chất.

Vì vậy, đổi mới trước hết phải bắt đầu từ người thầy và người học trong từng giờ học cụ thể. Người thầy phải thay đổi cách nghĩ, cách dạy, cách đánh giá học sinh. Không chỉ truyền đạt kiến thức mà phải giúp học sinh biết suy nghĩ, biết đặt câu hỏi, biết tranh luận, biết vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề. Người học cũng phải được thay đổi từ “học để thi” sang “học để biết, để hiểu, để làm và để trưởng thành”. Từ lớp học, đổi mới sẽ lan sang tổ chuyên môn, nhà trường, quản lý giáo dục và toàn ngành".

Muốn đổi mới thực chất từ bên trong, theo thầy Hiếu, phải chú trọng đồng thời con người, chất lượng giờ học và cơ chế đánh giá.

"Trước hết là đội ngũ nhà giáo. Không thể có nền giáo dục đổi mới nếu người thầy chưa được tạo điều kiện để đổi mới. Giáo viên cần được giảm những công việc hành chính không cần thiết, được tôn trọng chuyên môn, được bồi dưỡng thực chất và có đủ thời gian để chuẩn bị bài, nghiên cứu, sáng tạo.

Thứ hai là phải trở lại với chất lượng thực của từng giờ học. Đừng chỉ hỏi nhà trường đã triển khai bao nhiêu chuyên đề, tổ chức bao nhiêu hoạt động, hoàn thành bao nhiêu loại hồ sơ. Hãy hỏi: hôm nay học sinh học được gì? Các em có hiểu bài không? Có tiến bộ không? Có hứng thú học tập không?

Thứ ba là phải đổi mới kiểm tra, thi cử và đánh giá. Thi cử là “chiếc van” điều tiết việc dạy và học. Nếu thi vẫn chủ yếu kiểm tra khả năng ghi nhớ thì rất khó yêu cầu giáo viên dạy phát triển năng lực và học sinh học tập sáng tạo. Đặc biệt, phải kiên quyết chống bệnh thành tích. Điểm số phải phản ánh đúng chất lượng. Đánh giá phải trung thực. Thi phải thực chất", thầy Hiếu nhấn mạnh.

Để đạt được đổi mới thực chất từ bên trong ngàng giáo dục, thầy Hiếu cho rằng, quan trọng nhất là thay đổi được nhận thức và trách nhiệm của mỗi người trong ngành giáo dục, trước hết là người thầy.

"Không có sự thay đổi từ bên trong con người thì rất khó có sự thay đổi bền vững từ bên ngoài. Để thay đổi cách dạy, cách học và văn hóa của một nhà trường cần một quá trình lâu dài. Tôi cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy “làm cho xong việc” sang “làm cho có chất lượng”; từ “đổi mới để báo cáo” sang “đổi mới để học sinh tiến bộ”; từ “kiểm đếm hoạt động” sang “đo lường kết quả”.

Và cần nhớ một điều rất đơn giản: Mọi sự đổi mới giáo dục, dù bắt đầu từ nghị quyết, chính sách hay thể chế, cuối cùng đều phải bắt đầu từ trong lớp học. Nghị quyết phải đi vào nhà trường. Nhà trường phải đi vào lớp học. Và trong lớp học, sự đổi mới phải được nhìn thấy trong từng giờ dạy, từng hoạt động học tập, từng câu hỏi của học sinh và từng cách ứng xử của người thầy.

Nếu lớp học không thay đổi, đổi mới chưa thành công. Nếu lớp học thay đổi, đó chính là dấu hiệu rõ nhất cho thấy đổi mới đã bắt đầu đi vào thực chất. Đổi mới giáo dục không bắt đầu từ những khẩu hiệu lớn. Đổi mới bắt đầu từ một giờ học tốt, một người thầy có trách nhiệm và một học sinh thực sự muốn học", thầy Hiếu nói.