Bỏ điểm cộng không làm chứng chỉ hay thành tích mất giá trị
Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 11/11/2026, có nhiều nội dung thay đổi liên quan đến công tác tuyển sinh như việc các cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh. Tuy nhiên, đối với từng chương trình và hình thức đào tạo, số phương thức được giới hạn tối đa 3 từ năm 2027 và giảm còn 2 từ năm 2028. Quy định này không tính phương thức xét tuyển thẳng và xét tuyển đối tượng cử tuyển.
Một thay đổi đáng chú ý khác là lộ trình bỏ điểm cộng trong xét tuyển. Năm 2027, những cơ sở đào tạo đã áp dụng điểm cộng từ năm 2026 trở về trước được tiếp tục sử dụng, nhưng tổng điểm cộng không vượt quá 0,5 điểm trên thang 30 và phải giải trình về việc áp dụng. Từ năm tuyển sinh 2028 trở đi, các cơ sở đào tạo không còn được sử dụng điểm cộng trong tuyển sinh.
Cùng với việc thu gọn phương thức tuyển sinh, Bộ GDĐT yêu cầu các trường công khai tiêu chí xét tuyển, trọng số của từng thành phần trong phương thức tuyển sinh, cách tính điểm và điều kiện trúng tuyển. Việc xét tuyển phải bảo đảm một thang điểm thống nhất, tạo điều kiện bình đẳng cho các thí sinh, trừ trường hợp xét tuyển thẳng.
Trao đổi với PV Đời sống và Pháp luật, PGS.TS Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nêu quan điểm ủng hộ chủ trương bỏ điểm cộng trong tuyển sinh đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
PGS.TS Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: Khánh Duy
"Ghi nhận thành tích của thí sinh là cần thiết, nhưng cách ghi nhận phải gắn với yêu cầu của ngành học và nhất quán giữa các thí sinh. Những năm qua, mỗi cơ sở đào tạo áp dụng một mức cộng khác nhau, khiến thí sinh khó so sánh cơ hội trúng tuyển giữa các trường. Có trường hợp chứng chỉ ngoại ngữ vừa được quy đổi thành điểm môn học, vừa được cộng thêm điểm; khi đó, cùng một năng lực và cùng một kết quả về năng lực đó được tính hai lần.
Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT giải quyết vấn đề này theo một lộ trình hợp lý. Năm 2027, cơ sở đào tạo đã áp dụng điểm cộng từ năm 2026 trở về trước được tiếp tục sử dụng, nhưng tổng điểm cộng không quá 0,5 điểm theo thang điểm 30 và phải giải trình việc sử dụng. Từ năm 2028, điểm cộng không còn được áp dụng. Lộ trình này giúp các trường có thời gian điều chỉnh phương án tuyển sinh và học sinh có thời gian chuẩn bị. Do đó, thí sinh không cần hoang mang về vấn đề này trong kỳ thi năm tới", ông Sơn nói.
Vị Phó Hiệu trưởng cũng cho rằng, điều cần nói rõ với phụ huynh và học sinh là việc bỏ điểm cộng không làm chứng chỉ hay thành tích mất giá trị. Chứng chỉ ngoại ngữ vẫn được quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy định; thí sinh đủ điều kiện xét tuyển thẳng vẫn được xét theo diện này.
Thay đổi nằm ở cách ghi nhận: mỗi thành tích được tính một lần, đúng mục đích, và quy tắc xét tuyển trở nên dễ hiểu hơn đối với thí sinh. Hơn nữa, về mặt thực chất, chứng chỉ ngoại ngữ mà học sinh đạt được trong quá trình học tập cũng là một thước đo giúp người học xác định được năng lực ngoại ngữ và hội nhập quốc tế của mình. Để từ đó, mỗi người học có kế hoạch học tập ở bậc cao hơn trong các chương trình đào tạo phù hợp trong và ngoài nước.
TS Hoang Ngoc Vinh.png
Trên thực tế, những thí sinh có năng lực ngoại ngữ thực chất vẫn nắm giữ ưu thế rất lớn. Thay vì nhận điểm cộng lúc xét tuyển, khi trúng tuyển vào đại học, các em sở hữu chứng chỉ quốc tế vẫn có những lợi thế nhất định, có thể giúp gia đình tiết kiệm học phí, sử dụng quỹ thời gian hợp lý hơn khi rút ngắn chương trình học.
TS.Hoàng Ngọc Vinh
Cùng quan điểm, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng ủng hộ việc bỏ điểm cộng lần này. Ông cho rằng, nhiều học sinh sở hữu năng lực học tập xuất sắc ở các môn như Toán, Lý, Hóa... Nếu như các em bị gạt ra khỏi cánh cửa đại học mơ ước chỉ vì thiếu 1,5 điểm cộng chứng chỉ tiếng Anh thì rất đáng tiếc. Việc bãi bỏ điểm cộng chính là giải pháp cần thiết để trả lại sự công bằng và bình đẳng cơ hội cho mọi thí sinh.
Vẫn theo ông Vinh, bãi bỏ điểm cộng hoàn toàn không làm suy giảm giá trị của tiếng Anh. Bản thân người học vẫn hoàn toàn có thể phát triển bản thân nhờ khả năng của mình, thay vì học chỉ để đối phó với các kỳ thi. "Tôi nghĩ rằng, mỗi học sinh cần xác định học tiếng Anh để vào đại học học tốt hơn chứ không phải dùng tiếng Anh để chiếm chỗ", ông nói.
Không cộng điểm riêng không làm giảm sức thu hút của trường đối với thí sinh
Đưa quan điểm về vấn đề công bằng trong tuyển sinh nhìn từ việc bỏ cộng điểm, PGS.TS Đặng Hồng Sơn cho rằng, công bằng trong tuyển sinh trước hết là các thí sinh cùng dự tuyển một ngành được đánh giá theo cùng tiêu chí; các tiêu chí đó phù hợp với yêu cầu của ngành học và được công bố đầy đủ trước khi thí sinh đăng ký xét tuyển. Khi sử dụng nhiều phương thức, nhà trường phải bảo đảm kết quả giữa các phương thức là tương đương và giải thích được cách quy đổi.
"Nỗ lực của những học sinh học tốt ngoại ngữ cần được ghi nhận. Tuy nhiên, điều kiện tiếp cận các khóa học và kỳ thi chứng chỉ còn khác nhau giữa các địa bàn, các gia đình. Vì vậy, chính sách tuyển sinh cần tạo điều kiện để thí sinh chứng minh năng lực bằng những hình thức phù hợp, đồng thời không để một lợi thế được tính lặp lại trong điểm xét tuyển.
Công bằng còn đòi hỏi sự minh bạch: thí sinh phải biết kết quả của mình được tính như thế nào và căn cứ nào quyết định việc trúng tuyển. Cũng cần phân biệt điểm cộng với chính sách ưu tiên theo khu vực và đối tượng của Nhà nước. Chính sách ưu tiên có mục đích riêng là góp phần bù đắp khác biệt về điều kiện học tập và tiếp tục được thực hiện theo quy định. Về phía các trường đại học, trách nhiệm là công khai quy tắc, áp dụng nhất quán và giải trình được kết quả tuyển sinh", ông Sơn nêu ý kiến.
Dẫn chứng về việc nhà trường nhiều năm không cộng điểm riêng cho chứng chỉ ngoại ngữ nhưng chất lượng tuyển sinh và đào tạo luôn được bảo đảm, ông Sơn nêu, nhà trường luôn coi trọng năng lực ngoại ngữ của thí sinh và ghi nhận năng lực đó bằng cách quy đổi chứng chỉ thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển. Bảng quy đổi được công bố công khai để thí sinh chủ động lựa chọn cách sử dụng kết quả của mình. Trường không cộng điểm riêng cho chứng chỉ ngoại ngữ.
"Năm 2026, với 2.650 chỉ tiêu, nhà trường có 967 thí sinh trúng tuyển sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để quy đổi điểm, tương đương 36,49% chỉ tiêu, tức hơn một phần ba. Trong đó, 898 thí sinh sử dụng chứng chỉ IELTS, tương đương 33,89% chỉ tiêu. Thí sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ có mặt ở cả 29 ngành đào tạo. Những con số này cho thấy việc không cộng điểm riêng không làm giảm sức thu hút của trường đối với thí sinh có năng lực ngoại ngữ đã được xác nhận qua các kỳ thi chứng chỉ.
Với đặc thù đào tạo khoa học xã hội và nhân văn, chúng tôi coi ngoại ngữ là công cụ để sinh viên đọc tài liệu chuyên ngành, tiếp cận các hướng nghiên cứu mới và mở rộng cơ hội nghề nghiệp. Vì vậy, yêu cầu về ngoại ngữ không dừng ở khâu tuyển sinh mà được thực hiện trong suốt quá trình học, gắn với chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo.
Để đánh giá đầy đủ chất lượng tuyển sinh, nhà trường tiếp tục theo dõi kết quả học tập của sinh viên sau khi nhập học. Đây là căn cứ để rà soát cách đánh giá đầu vào, trong đó có bảng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ, và điều chỉnh hoạt động đào tạo. Điều chúng tôi hướng tới là sinh viên sử dụng được ngoại ngữ trong học tập, nghiên cứu và công việc sau khi tốt nghiệp", ông Sơn nói thêm.
Một thống kê được báo Lao động đăng tải vào hôm 21/9, theo ông Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, dữ liệu tuyển sinh năm 2026 của Bộ cho thấy hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm; trong đó trên 35.900 thí sinh sử dụng IELTS. IELTS 6.0 là mức phổ biến nhất, với 8.318 thí sinh, nhưng được các trường quy định thành 26 mức điểm cộng khác nhau. Ở nhóm ngành thuộc tốp 5% điểm chuẩn cao, có ngưỡng tham chiếu 26,09/30, hơn 30% người nhập học có điểm cộng; tỉ lệ này ở nhóm ngoài tốp 25% là 9,51%.
Trong ba phương thức không có cấu phần ngoại ngữ riêng gồm xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ và kết hợp hai kết quả, 51,42% thí sinh có điểm cộng có điểm gốc thấp hơn mức trúng tuyển của ngành.