Dự kiến bỏ điểm cộng khi xét tuyển đại học, hiệu trưởng nói gì về giá trị của chứng chỉ IELTS?

Đừng biến chứng chỉ thành "vé ưu tiên"

Mới đây, Dự thảo thông tư sửa đổi quy định tuyển sinh đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến bỏ điểm cộng cho thành tích, IELTS, chứng chỉ quốc tế trong xét tuyển đại học từ năm 2027. Việc này đặt ra vấn đề về quyền lợi của thí sinh đã chuẩn bị theo quy định hiện hành.

PV ĐS&PL đã có cuộc trao đổi với TS Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (TP.HCM) về vấn đề này.

ĐS&PL: Trước những thay đổi dự kiến trong quy chế tuyển sinh đại học, đặc biệt là việc không còn điểm cộng cho chứng chỉ ngoại ngữ, ông đánh giá thế nào về vấn đề này?

TS Đỗ Đình Đảo: Theo tôi, cần phân biệt rõ giữa việc không cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ và việc không công nhận giá trị của chứng chỉ. Đây là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.

Từ góc độ quản lý trường THPT, tôi cho rằng việc điều chỉnh cách sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh đại học cần được xem xét trên nguyên tắc công bằng, thực chất và phù hợp với mục tiêu đào tạo.

Nếu IELTS không còn được sử dụng để cộng thêm điểm ngoài thang điểm tuyển sinh chính, điều đó không có nghĩa năng lực ngoại ngữ của học sinh mất đi giá trị. Các trường đại học vẫn có thể sử dụng chứng chỉ theo những phương thức phù hợp, như quy đổi điểm, đáp ứng chuẩn ngoại ngữ hoặc làm một thành phần trong phương án tuyển sinh được công bố.

Điều cần quan tâm là không nên để một chứng chỉ trở thành yếu tố tạo ra lợi thế quá lớn trong cuộc đua vào đại học, nhất là khi điều kiện tiếp cận việc học và thi chứng chỉ quốc tế giữa học sinh ở các vùng miền còn chênh lệch.

Một học sinh đạt IELTS 7.0 hay 8.0 có thành tích ngoại ngữ đáng ghi nhận. Tuy nhiên, nếu chứng chỉ được cộng thêm điểm vào kết quả tuyển sinh, chúng ta cần cân nhắc liệu phần điểm cộng đó có phản ánh đầy đủ năng lực tổng thể của thí sinh hay tạo thêm lợi thế nằm ngoài kết quả đánh giá chung.

Dù vậy, tôi cho rằng cần thận trọng để không tạo ra thông điệp rằng học ngoại ngữ và đạt chứng chỉ quốc tế không còn cần thiết. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh hội nhập quốc tế, tiếng Anh ngày càng có vai trò quan trọng đối với học tập, nghiên cứu và nghề nghiệp.

Vì vậy, điều cần thay đổi không phải là giá trị của việc học ngoại ngữ, mà là cách sử dụng kết quả học tập ngoại ngữ trong tuyển sinh. Tôi nghiêng về cách tiếp cận đánh giá năng lực thực chất, nhưng không để chứng chỉ trở thành “vé ưu tiên” quyết định cơ hội vào đại học.

Khi hoàn thiện quy chế, theo tôi, Bộ GD&ĐT và các cơ sở giáo dục đại học cần đồng thời bảo đảm ba yêu cầu: công bằng trong cơ hội tuyển sinh, minh bạch trong cách quy đổi và sử dụng chứng chỉ, đồng thời không làm giảm động lực học ngoại ngữ của học sinh.

ĐS&PL: Từ thực tế tại Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ, ông nhận thấy phản ứng của học sinh và phụ huynh trước những thay đổi dự kiến này như thế nào? Xu hướng đầu tư luyện thi IELTS có thể thay đổi ra sao?

TS Đỗ Đình Đảo: Thông tin về dự thảo quy chế tuyển sinh đang nhận được sự quan tâm của học sinh lớp 12 và phụ huynh có con chuẩn bị bước vào giai đoạn xét tuyển đại học.

Qua trao đổi, tôi nhận thấy có thể nhìn nhận phản ứng của phụ huynh và học sinh ở hai trạng thái. Một nhóm có tâm lý thận trọng, muốn chờ quy chế chính thức và phương án tuyển sinh cụ thể của từng trường rồi mới quyết định có tiếp tục đầu tư cho chứng chỉ ngoại ngữ hay không. Nhóm khác bắt đầu cân nhắc liệu thời gian, công sức và chi phí dành cho IELTS có còn mang lại lợi thế trực tiếp trong tuyển sinh như trước đây.

Điều này dễ hiểu bởi khi chính sách tuyển sinh thay đổi, học sinh và phụ huynh thường điều chỉnh chiến lược chuẩn bị hồ sơ. Tuy nhiên, tôi cho rằng không nên vì thay đổi trong cách tính điểm mà vội vàng điều chỉnh toàn bộ định hướng học ngoại ngữ.

Thực tế, những học sinh đã có nền tảng ngoại ngữ tốt vẫn có xu hướng tiếp tục học và duy trì năng lực tiếng Anh, bởi các em hiểu rằng ngoại ngữ không chỉ phục vụ tuyển sinh mà còn liên quan trực tiếp đến quá trình học tập, tiếp cận tri thức và cơ hội nghề nghiệp sau này.

Điều có thể thay đổi rõ hơn là mục tiêu của việc học chứng chỉ. Nếu IELTS không còn được cộng điểm theo cách trước đây, phụ huynh có thể cân nhắc kỹ hơn giữa chi phí, thời gian và mục tiêu thực tế trước khi quyết định cho con luyện thi.

Theo tôi, không nên chuyển từ suy nghĩ “có IELTS được cộng điểm” sang “không được cộng điểm thì không cần học tiếng Anh”. Cả hai cách nhìn này đều chưa phù hợp.

Tôi không khuyên tất cả học sinh tiếp tục thi IELTS, cũng không khuyên các em dừng lại. Điều quan trọng là xác định đúng mục tiêu, lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp và đầu tư nguồn lực vào những năng lực thực sự cần thiết cho tương lai.

Không cộng điểm IELTS không có nghĩa ngoại ngữ hết giá trị. Ảnh minh họa/Lê Liên

Học ngoại ngữ để sử dụng, không chỉ để lấy điểm

ĐS&PL: Có ý kiến lo ngại việc thay đổi chính sách điểm cộng có thể khiến học sinh giảm động lực học ngoại ngữ. Từ thực tế giáo dục phổ thông, ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

TS Đỗ Đình Đảo: Tôi cho rằng lo ngại này có cơ sở, nhưng cần nhìn nhận vấn đề một cách cân bằng. Bản thân chứng chỉ ngoại ngữ không có lỗi; điều quan trọng là mục đích học ngoại ngữ của chúng ta là gì.

Học sinh THPT hiện nay chịu nhiều áp lực, từ chương trình chính khóa, kỳ thi tốt nghiệp đến việc lựa chọn ngành nghề và tìm hiểu các phương thức xét tuyển đại học. Khi một chứng chỉ quốc tế được xem là lợi thế tuyển sinh, việc học sinh và phụ huynh quan tâm, đầu tư cho chứng chỉ là điều dễ hiểu.

Tuy nhiên, nếu mục tiêu học ngoại ngữ chỉ dừng lại ở việc lấy chứng chỉ hoặc tìm kiếm lợi thế điểm số, chúng ta có thể đi lệch khỏi mục tiêu giáo dục. Một học sinh có thể sở hữu chứng chỉ với kết quả cao, nhưng điều quan trọng hơn là các em có sử dụng được tiếng Anh để học tập, giao tiếp, tiếp cận tri thức và phục vụ công việc trong tương lai hay không.

Vì vậy, nhà trường cần giúp học sinh thay đổi cách nhìn: thay vì chỉ hỏi học tiếng Anh để được cộng bao nhiêu điểm, hãy đặt câu hỏi học tiếng Anh để có thể làm được gì.

Không nên biến việc học ngoại ngữ thành cuộc chạy đua chứng chỉ. Mỗi học sinh có năng lực, mục tiêu nghề nghiệp và điều kiện gia đình khác nhau. Có em cần IELTS để phục vụ mục tiêu du học hoặc đáp ứng yêu cầu của một ngành học, trường đại học cụ thể. Nhưng cũng có em chưa cần chứng chỉ quốc tế mà trước mắt cần xây dựng vững chắc các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết và khả năng sử dụng tiếng Anh.

Vai trò của nhà trường không phải là khuyến khích tất cả học sinh phải có IELTS, mà là giúp từng em phát triển năng lực ngoại ngữ phù hợp với mục tiêu của mình.

Muốn vậy, việc dạy ngoại ngữ cũng cần chuyển từ cách học chủ yếu để làm bài thi sang tạo nhiều cơ hội sử dụng tiếng Anh trong thực tế, như đọc tài liệu, thuyết trình, giao tiếp, thực hiện dự án, tìm kiếm thông tin và tiếp cận nguồn tri thức quốc tế.

Quy chế tuyển sinh có thể thay đổi, nhưng năng lực ngoại ngữ học sinh tích lũy được sẽ theo các em trong suốt quá trình học đại học, làm việc và học tập suốt đời.

ĐS&PL: Nhà trường cần làm gì để hỗ trợ học sinh phát triển năng lực tiếng Anh, lựa chọn chứng chỉ phù hợp và giúp phụ huynh tránh tâm lý đầu tư theo phong trào?

TS Đỗ Đình Đảo: Theo tôi, trước hết, nhà trường cần tạo môi trường để học sinh sử dụng tiếng Anh thường xuyên, thay vì chỉ học để làm bài thi. Các hoạt động giao tiếp, thuyết trình, đọc hiểu, dự án và trải nghiệm bằng tiếng Anh sẽ giúp học sinh có thêm cơ hội vận dụng ngoại ngữ trong những tình huống thực tế. Khi có nhu cầu sử dụng tiếng Anh thực sự, việc học sẽ tự nhiên và bền vững hơn.

Bên cạnh đó, công tác tư vấn hướng nghiệp và tư vấn ngoại ngữ cần được thực hiện sớm, không nên đợi đến lớp 12 mới bắt đầu đặt câu hỏi có nên thi IELTS hay không.

Mỗi học sinh có mục tiêu khác nhau. Có em cần chứng chỉ để đáp ứng yêu cầu của một trường đại học hoặc chương trình đào tạo cụ thể; có em cần ngoại ngữ cho định hướng nghề nghiệp; cũng có em cần củng cố nền tảng tiếng Anh trước khi tính đến việc thi chứng chỉ quốc tế.

Vì vậy, nhà trường cần giúp học sinh trả lời ba câu hỏi: Học tiếng Anh để làm gì? Cần đạt năng lực đến mức nào? Chứng chỉ nào, nếu có, thực sự cần thiết cho mục tiêu đó?

Khi xác định rõ những vấn đề này, học sinh sẽ hạn chế được việc học chứng chỉ theo phong trào hoặc đầu tư chỉ vì mong muốn có thêm điểm tuyển sinh.

Nhà trường cũng cần cung cấp cho phụ huynh thông tin đầy đủ, khách quan về các phương thức tuyển sinh, yêu cầu ngoại ngữ của từng ngành, từng trường và vai trò của chứng chỉ trong từng phương thức. Phụ huynh không nên quyết định chỉ vì nghe nói có IELTS sẽ được cộng điểm, nhưng cũng không nên vội dừng việc học ngoại ngữ chỉ vì chính sách tuyển sinh có thể thay đổi.

Đặc biệt, cần thay đổi quan niệm rằng chứng chỉ là minh chứng cho năng lực, chứ không nên trở thành mục tiêu thay thế năng lực. Điều nhà trường mong muốn không phải là học sinh có thật nhiều chứng chỉ, mà là khi tốt nghiệp THPT, các em có đủ năng lực ngoại ngữ để tiếp tục học tập, làm việc và hội nhập.

Chứng chỉ có thể mở ra cơ hội, nhưng chính năng lực ngoại ngữ mới là hành trang giúp học sinh đi đường dài.

TS Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ. Ảnh: NVCC

Không phải học sinh nào cũng cần IELTS, nhưng ai cũng cần ngoại ngữ

ĐS&PL: Trong bối cảnh quy chế tuyển sinh đại học có thể thay đổi, ông muốn gửi thông điệp gì tới học sinh và phụ huynh đang quan tâm đến IELTS?

TS Đỗ Đình Đảo: Nếu chỉ gửi một thông điệp, tôi muốn nói với học sinh và phụ huynh rằng: Đừng học ngoại ngữ chỉ vì một điểm cộng tuyển sinh, nhưng cũng đừng từ bỏ ngoại ngữ chỉ vì cách tính điểm tuyển sinh có thể thay đổi.

Quy chế tuyển sinh có thể được điều chỉnh theo từng giai đoạn, nhưng năng lực ngoại ngữ mà học sinh tích lũy sẽ đồng hành cùng các em trong nhiều năm sau khi rời ghế nhà trường.

Trước khi quyết định học IELTS hay một chứng chỉ ngoại ngữ khác, học sinh nên xác định rõ mục tiêu của mình, tìm hiểu yêu cầu ngoại ngữ của ngành học và trường đại học dự kiến đăng ký, đồng thời cân nhắc điều kiện thực tế của gia đình.

Không phải học sinh nào cũng cần IELTS, nhưng học sinh nào cũng cần năng lực ngoại ngữ phù hợp với con đường tương lai của mình.

Tôi cũng mong phụ huynh không biến chứng chỉ thành một cuộc chạy đua, khiến học sinh phải chịu quá nhiều áp lực về thời gian và chi phí trong khi có thể bỏ quên những năng lực nền tảng khác.

Ngược lại, nếu học sinh có mục tiêu rõ ràng, điều kiện phù hợp và việc học IELTS thực sự giúp nâng cao năng lực tiếng Anh, mở rộng cơ hội học tập thì đây vẫn là khoản đầu tư có giá trị.

Hãy chuẩn bị cho kỳ tuyển sinh, nhưng đừng chỉ chuẩn bị cho một kỳ tuyển sinh. Hãy học ngoại ngữ để sẵn sàng cho cả hành trình phía trước.

Bởi cuối cùng, đại học chỉ là một cánh cửa, còn năng lực ngoại ngữ là chiếc chìa khóa mà các em có thể sử dụng nhiều lần trong cuộc đời. Chúng ta không quảng bá IELTS, cũng không phủ nhận IELTS, mà cần đặt việc học và sự phát triển năng lực của học sinh cao hơn một kỳ thi hay một phương thức xét tuyển.

ĐS&PL: Cảm ơn thầy về cuộc trò chuyện!