Báo động tỷ lệ mắc ung thư phổi ở nam giới: Nhiều yếu tố nguy cơ đang bị bỏ qua

Ung thư phổi vượt ung thư gan

Theo số liệu GLOBOCAN 2024, tỷ lệ mắc ung thư phổi đã lên vị trí dẫn đầu về số ca mắc mới ở nam giới Việt Nam, với khoảng 16.100 ca mỗi năm. 

Theo Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Duy Anh, giảng viên chuyên ngành Y học hạt nhân và Ung bướu – Trường Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện đa khoa Phương đông cho biết, sự thay đổi này phản ánh quá trình chuyển dịch mô hình bệnh ung thư tại Việt Nam. Nếu ung thư gan có mối liên hệ chặt chẽ với viêm gan virus B thì ung thư phổi ngày càng chịu tác động từ lối sống và môi trường.

Đáng chú ý, ung thư phổi thường hình thành sau nhiều năm phơi nhiễm với các tác nhân gây bệnh. Tỷ lệ hút thuốc cao ở nam giới trong những thập niên trước đang để lại hệ lụy khi nhóm người từng hút thuốc bước vào độ tuổi có nguy cơ mắc bệnh.

"Thuốc lá vẫn là yếu tố nguy cơ hàng đầu, liên quan đến khoảng 80-85% số ca ung thư phổi. Người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 15-30 lần người không hút. Không chỉ người hút thuốc, những người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động cũng đối mặt với nguy cơ gia tăng, trong đó có vợ và con của người hút thuốc.

Bên cạnh thuốc lá điếu, thuốc lào, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng cũng là những sản phẩm cần được cảnh báo. Quan niệm cho rằng thuốc lào ít độc hại hơn hoặc thuốc lá điện tử an toàn hơn thuốc lá truyền thống đều tiềm ẩn nguy cơ gây hiểu lầm.

Ngoài ra, môi trường lao động cũng là yếu tố đáng quan tâm. Người thường xuyên tiếp xúc với amiăng, silic, khói hàn, khí thải diesel, kim loại nặng hoặc bụi than đá có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Một số yếu tố khác gồm khói bếp trong không gian kín, khí radon, tiền sử gia đình mắc ung thư phổi và các bệnh phổi mạn tính", BS Nguyễn Duy Anh cho hay.

Theo GLOBOCAN 2024, ung thư phổi đã vươn lên vị trí dẫn đầu về số ca mắc mới ở nam giới Việt Nam. Ảnh: Sức khỏe & Đời sống

Bụi mịn và ô nhiễm không khí âm thầm đe dọa lá phổi

Không chỉ thuốc lá, ô nhiễm không khí cũng là nguy cơ đáng lo ngại. Năm 2013, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã xếp ô nhiễm không khí ngoài trời và bụi mịn vào nhóm 1, nhóm tác nhân chắc chắn gây ung thư ở người, cùng nhóm với thuốc lá và amiăng.

Theo bác sĩ Nguyễn Duy Anh, bụi mịn PM2.5 có kích thước rất nhỏ, có thể đi sâu vào đường hô hấp, tới tận phế nang. Những hạt bụi này mang theo kim loại nặng và hợp chất hữu cơ độc hại, gây viêm mạn tính, tổn thương ADN của tế bào phổi.

Một số nghiên cứu còn cho thấy bụi mịn có thể thúc đẩy sự phát triển của những tế bào đã mang sẵn đột biến gen, góp phần làm tăng nguy cơ ung thư phổi ở người không hút thuốc.

Tại Hà Nội, nồng độ PM2.5 có những thời điểm cao gấp nhiều lần mức khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Dù mức tăng nguy cơ đối với từng cá nhân thấp hơn so với hút thuốc, việc hàng triệu người cùng tiếp xúc với bụi mịn trong thời gian dài có thể tạo ra gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng.

Theo nghiên cứu, thuốc lá, bụi mịn và ô nhiễm không khí là những nguy cơ đáng lo ngại.

Chuyên gia khuyến cáo người dân cần hạn chế hoạt động ngoài trời khi chất lượng không khí ở mức xấu, sử dụng khẩu trang đạt chuẩn như N95 hoặc KN95 khi cần thiết, đồng thời tuân thủ quy định bảo hộ lao động.

Chủ động tầm soát, tăng cơ hội điều trịMột trong những thách thức lớn của ung thư phổi là bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi xuất hiện ho kéo dài, ho ra máu, đau ngực hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, bệnh có thể đã tiến triển.

Theo bác sĩ Nguyễn Duy Anh, nhóm người từ 50-80 tuổi, có tiền sử hút thuốc từ 20 bao-năm trở lên, đang hút thuốc hoặc mới bỏ thuốc trong vòng 15 năm nên được tầm soát ung thư phổi hằng năm bằng phương pháp chụp CT ngực liều thấp (LDCT), theo khuyến cáo USPSTF 2021.

Bên cạnh tầm soát, nam giới cần chủ động bỏ thuốc lá, thuốc lào, hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động, bụi mịn và các hóa chất độc hại. Chế độ ăn uống lành mạnh, hạn chế rượu bia, tăng cường vận động cũng góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh ung thư.

Đáng chú ý, ung thư phổi không còn đồng nghĩa với bản án tử hình. Với những trường hợp phát hiện ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể được phẫu thuật hoặc xạ trị với cơ hội điều trị hiệu quả cao.

Ngay cả ở giai đoạn muộn, các phương pháp điều trị trúng đích và liệu pháp miễn dịch cũng mở ra thêm cơ hội kéo dài thời gian sống, cải thiện chất lượng cuộc sống.

Theo bác sĩ Nguyễn Duy Anh, điều đáng sợ không chỉ nằm ở căn bệnh mà còn ở việc phát hiện quá muộn. Vì vậy, người thuộc nhóm nguy cơ cao cần chủ động tầm soát, thay vì chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám.