Bangkok ngập chưa từng thấy, phơi bày điểm yếu chống ngập?

Chiều 24/9, Bangkok bắt đầu hứng trận mưa lớn. Người dân thủ đô Thái Lan vốn không xa lạ với những ngày mưa, nhất là trong cao điểm mùa mưa tháng 9. Thành phố đã được cảnh báo về khả năng mưa lớn đến rất lớn, nhưng khi những hạt mưa đầu tiên trút xuống, không nhiều người nghĩ chưa đầy 48 giờ sau, nước sẽ tràn vào nhà và phủ kín nhiều tuyến phố.

Mưa kéo dài suốt đêm rồi sang ngày hôm sau. Đến tối 25/9, nhiều khu dân cư bắt đầu ngập sâu. Đến sáng 26/9, Bangkok đã trải qua gần 48 giờ mưa liên tục. Lượng mưa tại nhiều khu vực tiến sát 300 mm, trong đó Min Buri và Khlong Sam Wa ở phía đông thành phố lần lượt ghi nhận khoảng 274,5 mm và 273 mm. Riêng lượng nước mưa tích tụ tại phía đông Bangkok trong đêm 24-25/9 được ước tính khoảng 14 triệu m3.

Sang ngày 26/9, tình hình chuyển biến nhanh chóng. Ôtô bị bỏ lại giữa đường, người dân phải lội qua dòng nước để tìm mua thức ăn, hàng nghìn người rời nhà đến các điểm trú ẩn.

Cũng ngày 26/9, Bangkok mở rộng tình trạng thiên tai ra toàn bộ 50 quận, chuẩn bị 233 điểm trú ẩn tạm thời. 

Nhiều tuyến đường ngập sâu như sông tại Bangkok ngày 27/9. Ảnh: Reuters

Đến ngày 27/9, khoảng 4.200 người đã sử dụng những địa điểm này; một số trường học được tận dụng làm nơi trú tạm cho các gia đình không thể ở lại nhà. Hơn 400 trường học do Bangkok quản lý được thông báo đóng cửa vào ngày 28/9. Giao thông cũng chịu ảnh hưởng trên diện rộng.

Mưa tại Bangkok đã giảm và nước bắt đầu rút ở nhiều khu vực. Nhưng những khu vực gần kênh, vùng trũng và cộng đồng đông dân vẫn ngập. Các tuyến kênh phải tiếp tục được kiểm soát mực nước, trong khi dòng nước từ các khu vực xung quanh vẫn đổ về. Sau gần ba ngày, Bangkok chuyển từ cuộc chạy đua chống nước dâng sang cuộc chạy đua đưa nước ra khỏi thành phố.

Hiện tượng “mưa đứng yên”

Tháng 9 là đỉnh điểm mùa mưa ở Thái Lan, nhưng nhiều người dân Bangkok cho biết đợt mưa này tồi tệ hơn rất nhiều.

"Thường thì mưa lớn chỉ kéo dài khoảng vài tiếng, nước ngập đường rồi cũng nhanh chóng rút qua cống thoát, mà ngập cũng chỉ rải rác vài nơi", phóng viên kênh Al Jazeera Tony Cheng đang có mặt tại thủ đô Thái Lan, cho biết. "Nhưng đợt mưa lần này diễn ra trên diện rộng, khắp thành phố. Đây không phải một trận lũ chớp nhoáng".

Theo lời Cheng, mưa lớn dồn dập trút xuống từ tối 24/9 và không giảm cường độ. Đây được cho là một phần nguyên nhân khiến Bangkok rơi vào cảnh lũ lụt nghiêm trọng như vậy.

lu-lut-thai-lan-15480703.png

Phó giáo sư, tiến sĩ Thon Thamrongnawasawat, chuyên gia môi trường và hải dương học thuộc Đại học Kasetsart ở Bangkok, nhận định những gì vừa diễn ra ở thủ đô Thái Lan là hiện tượng "mưa đứng yên" kéo dài, khi các khối mây mang mưa liên tục hình thành và xoay vòng qua cùng một khu vực suốt hơn 30 tiếng.

Ông Thon cho rằng cường độ đợt mưa này là do tác động kép từ hiện tượng siêu El Nino và tình trạng nóng lên toàn cầu, khiến khí quyển tích tụ lượng hơi nước lớn hơn nhiều so với bình thường.

Ông Thon giải thích theo nguyên lý vật lý cơ bản, nhiệt độ tăng thêm 1°C sẽ giúp khí quyển giữ thêm khoảng 7% hơi nước, từ đó gia tăng nguy cơ xảy ra những trận mưa dữ dội.

Mặt khác, ông cho biết tình hình càng trở nên nghiêm trọng khi gió mùa tại vùng vịnh Thái Lan đạt tốc độ hơn 40 km/h, tạo ra những con sóng cao trên một mét và đẩy mực nước biển dâng cao, cản trở đáng kể khả năng thoát nước lũ của Bangkok.

"Siêu hầm" chống ngập không phát huy tác dụng

Hệ thống thoát nước của Bangkok được chia làm hai phần chính là các đường ống, kênh rạch, được ví như những "mạch máu nhỏ" và các hầm siêu thoát nước đóng vai trò như "động mạch".

Hệ thống thoát nước này được Bangkok đầu tư xây dựng sau trận lũ lịch sử năm 2011, nổi bật là các siêu hầm thoát nước, với mục tiêu cốt lõi là ứng phó với dòng nước lũ từ thượng nguồn đổ về thủ đô.

"Trận lũ năm 2011 đã thúc đẩy Bangkok xây hơn 4 hầm thoát nước lớn, cùng nhiều dự án khác đang lên kế hoạch với chi phí đắt đỏ", Seree Supratid, giám đốc Trung tâm Biến đổi Khí hậu và Thiên tai thuộc Đại học Rangsit, Thái Lan, nói. "Nhưng mọi tính toán đã sụp đổ trong trận lũ lụt vừa qua".

Seree cho hay các "siêu hầm" chống ngập này được thiết kế để đón lũ sông từ phía bắc chứ không tối ưu cho những đợt mưa dai dẳng ngay trong lòng nội đô. Trong khi đó, đợt mưa quá lớn cuối tuần qua đã đẩy rác thải, bùn đất và dầu mỡ vào các cống rãnh nhỏ, gây tắc nghẽn, từ đó nước không thể chảy tới hầm ngầm, dù các máy bơm công suất lớn vẫn hoạt động.

Ảnh: Reuters

Lượng mưa dồn dập vượt quá 300 mm đã khiến hệ thống thoát nước của nhiều khu vực ở Bangkok quá tải, dù không có nước lũ từ thượng nguồn đổ về. Vì vậy, Seree kêu gọi giới chức thủ đô đánh giá lại toàn diện rủi ro ngập lụt, thay vì tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào các hạ tầng thoát nước truyền thống.

Tiến sĩ Thon và chuyên gia Seree cũng chỉ ra ba nhóm giải pháp lớn cần thay đổi để Bangkok ứng phó tốt hơn với những đợt mưa cực đoan trong tương lai.

Theo hai chuyên gia, hệ thống cảnh báo sớm cần được nâng cấp và các hình thức thông báo khẩn cấp khác cần vận hành theo thời gian thực, đảm bảo thông tin đến được với người dân trước khi ngập lụt xảy ra, thay vì chỉ tới khi các tuyến đường và khu dân cư đã chìm trong nước.

Ngoài ra, Bangkok không thể phụ thuộc hoàn toàn vào các siêu hầm thoát nước, mà phải kết hợp đồng bộ hệ thống thoát nước đô thị với vùng ven biển, có tính đến hướng gió mùa, mực nước biển và các phương án phân lũ có hệ thống.

Cuối cùng, chính quyền thủ đô cần chuyển dịch chính sách quản lý thiên tai sang thế chủ động hơn.