Ukraine đặt cược vào FP-7, FP-9, xoay xở tìm cách thay đổi cán cân hỏa lực tầm xa?

Với tốc độ cao và sức công phá lớn, tên lửa đạn đạo đã trở thành một trong những vũ khí chủ lực trong chiến dịch tập kích tầm xa của Nga nhằm vào các mục tiêu ở Ukraine. Trong khi Kyiv đã xây dựng được năng lực sản xuất máy bay không người lái thuộc nhóm hàng đầu thế giới, nước này vẫn tụt hậu đáng kể so với Moscow về khả năng chế tạo tên lửa đạn đạo - một năng lực được xem là đặc biệt quan trọng trong chiến tranh hiện đại.

Tuy nhiên, khoảng cách này có thể sớm được thu hẹp khi Ukraine đẩy mạnh kế hoạch sản xuất hàng loạt tên lửa đạn đạo nội địa. Hai mẫu tên lửa mới được kỳ vọng sẽ lần lượt được đưa vào sử dụng trong những tháng tới.

Theo ông Iryna Terekh, Giám đốc điều hành Fire Point, phát biểu tại một hội nghị quốc phòng ở Ba Lan ngày 10/9, tên lửa đạn đạo tầm ngắn FP-7 của công ty dự kiến được biên chế cho quân đội Ukraine trong "vài tuần tới". Trong khi đó, mẫu tên lửa tầm xa hơn FP-9 hiện đang trong quá trình thử nghiệm bay.

Hình ảnh được cho là Ukraine thử nghiệm tên lửa hành trình (Ảnh: Fire Point)

Trong khi đó, ông Fabian Hoffmann, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Na Uy, nhận định với Kyiv Independent rằng các tên lửa đạn đạo mới của Ukraine có thể tác động đáng kể đến cục diện chiến sự nếu được triển khai với số lượng đủ lớn.

Cuộc đua tên lửa đạn đạo

Theo ông Hoffmann, tên lửa đạn đạo có thể giúp Ukraine nhanh chóng thực hiện các cuộc tập kích vào những mục tiêu quân sự quan trọng, cần được xử lý trong thời gian ngắn, chẳng hạn các bệ phóng tên lửa đạn đạo của Nga - một năng lực mà Kyiv hiện còn thiếu nhưng rất cần thiết.

Về đặc tính, tên lửa đạn đạo thường bay theo quỹ đạo cao với tốc độ siêu thanh, khiến chỉ một số ít hệ thống phòng không có khả năng đánh chặn. Trong khi đó, tên lửa hành trình bay chậm hơn, ở độ cao thấp và nhìn chung dễ bị đánh chặn hơn.

Ukraine hiện dựa nhiều vào các hệ thống phòng không Patriot PAC-3 do Mỹ sản xuất để đối phó tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa đánh chặn Patriot đang khiến các thành phố Ukraine dễ bị tổn thương hơn trước các đợt tập kích, đặc biệt khi mùa đông đến gần.

Trong khi đó, Nga được cho là đang sản xuất khoảng 120 tên lửa đạn đạo mỗi tháng. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từng đưa ra con số này tại cuộc họp Hội đồng NATO-Ukraine ở Kyiv ngày 3/6, cho rằng tốc độ sản xuất nói trên cho phép Moscow duy trì các cuộc tấn công tên lửa liên tục nhằm vào các thành phố Ukraine.

Sản lượng tên lửa đạn đạo của Nga hiện vượt xa tốc độ sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot của phương Tây. Theo Lockheed Martin, nhà sản xuất chính loại tên lửa này, công suất hiện đạt khoảng 50 tên lửa mỗi tháng - chưa kể khả năng Ukraine có thể tiếp cận nguồn cung vốn đắt đỏ và đang khan hiếm.

Tên lửa PAC-3 MSE rời bệ phóng trong một cuộc thử nghiệm ở Mỹ. Ảnh: Lockheed Martin

Khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine vào tháng 2/2022, Kyiv sở hữu khoảng 500 tên lửa đạn đạo tầm ngắn OTR-21 Tochka dành cho khoảng 90 bệ phóng, theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS). Ukraine khi đó không có năng lực sản xuất bổ sung loại tên lửa này.

Là vũ khí có nguồn gốc từ thời Liên Xô, Tochka có tầm bắn tối đa khoảng 120 km và độ chính xác tương đối thấp so với các hệ thống hiện đại.

Trái lại, vào tháng 2/2022, Nga đã triển khai khoảng 900 tên lửa đạn đạo Iskander-M hiện đại, có tầm bắn xa hơn. Moscow đồng thời sở hữu một số lượng đáng kể tên lửa khí động học Kinzhal, tên lửa bán đạn đạo Zircon và nhiều tên lửa phòng không S-300, S-400 được sử dụng cho nhiệm vụ tấn công mặt đất.

Nhờ đẩy mạnh sản xuất trong nước, Nga vẫn duy trì được kho tên lửa đạn đạo đáng kể dù liên tục tiến hành các cuộc tập kích quy mô lớn vào Ukraine.

Theo đánh giá của Cơ quan Tình báo Quân sự Ukraine (HUR), đến giữa năm 2026, Nga vẫn còn khoảng 130 tên lửa đạn đạo Iskander, 400 tên lửa RM-48U dành cho hệ thống S-400, 120 tên lửa bán đạn đạo Zircon, 50 tên lửa Kinzhal.

Trong khi đó, hoạt động sản xuất tên lửa đạn đạo quy mô lớn của Ukraine vẫn còn hạn chế. Dù Tổng thống Zelensky tuyên bố Ukraine đã bắt đầu sử dụng tên lửa đạn đạo tầm ngắn 1KR1 Sapsan từ ngày 9/12/2025, bằng chứng về việc sản xuất hàng loạt loại vũ khí này vẫn chưa rõ ràng. Nếu Sapsan thực sự đã được đưa vào chiến đấu, số lượng được cho là vẫn rất hạn chế.

Nguồn cung hạn chế

Do năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế, Ukraine phải dựa vào nguồn cung từ các đồng minh để bổ sung tên lửa đạn đạo, trong đó đáng chú ý là tên lửa ATACMS do Mỹ sản xuất.

Ukraine chính thức nhận lô ATACMS đầu tiên vào tháng 10/2023. Các nguồn tin không chính thức cho biết Kyiv đã nhận khoảng 40-50 tên lửa.

Ngay sau khi tiếp nhận, Ukraine nhanh chóng đưa ATACMS vào chiến đấu. Ngày 17/10/2023, lực lượng Ukraine sử dụng tên lửa M39 ATACMS tấn công hai căn cứ trực thăng tiền phương của Nga tại Luhansk và Berdyansk, theo đánh giá của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Anh. Cuộc tập kích được cho là đã phá hủy 14 trực thăng Nga, trong đó có 8 chiếc Ka-52.

Binh sĩ Mỹ khai hỏa ATACMS trong một cuộc thử nghiệm tên lửa. Ảnh: DVIDS

Do nguồn cung bổ sung hạn chế, Ukraine buộc phải sử dụng kho ATACMS một cách thận trọng. Một trong những lần bổ sung đáng kể gần đây diễn ra vào tháng 8/2026, khi Kyiv ký thỏa thuận mua 70 tên lửa M39 ATACMS từ Thổ Nhĩ Kỳ trong một gói mua sắm quốc phòng quy mô lớn hơn.

Sự phụ thuộc vào nguồn cung từ nước ngoài đã trở thành một điểm yếu chiến lược mà Ukraine đang tìm cách khắc phục bằng cách phát triển năng lực sản xuất tên lửa trong nước.

Trong nỗ lực này, Fire Point - một trong những doanh nghiệp quốc phòng lớn của Ukraine - đã đầu tư 150 triệu euro xây dựng một nhà máy sản xuất nhiên liệu rắn cho tên lửa tại Đan Mạch, nhằm phục vụ chương trình phát triển FP-7 và FP-9.

Hai "át chủ bài" mới

Thành lập năm 2022, Fire Point nhanh chóng trở thành một nhà sản xuất quốc phòng quan trọng của Ukraine, nổi bật với các dòng máy bay không người lái tầm xa. Tuy nhiên, quá trình phát triển của công ty cũng đi kèm những cáo buộc liên quan đến tham nhũng và những câu hỏi về quyền sở hữu thực sự.

Bất chấp những tranh cãi, máy bay không người lái tầm xa FP-1 của Fire Point đã trở thành một thành phần đáng chú ý trong chiến dịch tấn công sâu vào lãnh thổ Nga của Ukraine. Trong khi đó, FP-2 - dòng UAV tầm trung có tầm bay ngắn hơn nhưng mang đầu đạn lớn hơn – ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các chiến dịch nhằm vào hậu cần của Nga.

Ông Nazarii Barchuk, nhà phân tích tại Trung tâm An ninh và Hợp tác Ukraine, cho rằng chương trình UAV của nước này đã cho thấy Ukraine có thể đạt được những kết quả đáng kể trong sản xuất vũ khí tầm xa nếu được đảm bảo nguồn tài chính và ưu tiên đầy đủ.

Tuy nhiên, ông lưu ý tên lửa đạn đạo là loại vũ khí phức tạp hơn nhiều để sản xuất. Yếu tố quyết định sẽ là khả năng bảo đảm nguồn tài chính ổn định, trong đó có đầu tư từ các đối tác nước ngoài, đồng thời duy trì và mở rộng chuỗi cung ứng linh kiện.

Một UAV trinh sát PD-2 của Ukraine. Ảnh: mil.in.ua 

Dù UAV tầm xa của Ukraine đã phát triển thành một năng lực đáng kể, thường xuyên gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng quân sự và kinh tế của Nga, loại vũ khí này vẫn có những hạn chế khi đối phó với các mục tiêu cơ động.

Nga thường tìm cách giảm thiểu thiệt hại từ các cuộc tập kích UAV nhằm vào sân bay quân sự bằng cách điều chuyển những máy bay có giá trị ra khỏi khu vực có nguy cơ bị UAV chậm tiếp cận.

Từ "đường cong học hỏi" đến tên lửa đạn đạo

Fire Point cũng đang sản xuất tên lửa hành trình hạng nặng FP-5 Flamingo. Những lần sử dụng đầu tiên cho thấy loại tên lửa này chưa đạt độ chính xác như kỳ vọng, nhưng hiệu quả được cho là đã cải thiện đáng kể trong các đợt phóng gần đây.

Tháng 6/2026, ba tên lửa hành trình cỡ lớn được cho là đã đánh trúng nhà máy sản xuất Titan-Barrikady tại Volgograd, gây hư hại cho cơ sở này.

Ông Hoffmann nhận xét Flamingo ban đầu "khá thiếu chính xác", nhưng Fire Point đã liên tục sửa đổi và nâng cấp thiết kế. Theo ông, FP-5 hiện đã có hiệu quả tác chiến tốt hơn và quá trình tương tự có thể diễn ra với FP-7 và FP-9.

FP-7 được thiết kế với tầm bắn dự kiến 200 km, tốc độ tối đa khoảng 1.500 m/giây và mang đầu đạn nặng 150 kg. Mẫu tên lửa này dựa trên tên lửa đánh chặn 48N6 thời Liên Xô được sử dụng trong các hệ thống phòng không S-300 và S-400, nhưng được tích hợp các linh kiện và công nghệ sản xuất hiện đại.

Ảnh chụp màn hình từ một video ghi lại vụ phóng thử tên lửa đạn đạo FP-7 của Ukraine. Nguồn: Denys Shtilierman/X

Ông Denys Shtilerman, nhà thiết kế chính kiêm đồng sáng lập Fire Point, cho biết FP-7 sẽ có năng lực tương tự ATACMS, thậm chí có thể mang đầu đạn lớn hơn, trong khi chi phí chỉ bằng khoảng một nửa.

Mục tiêu của Fire Point là sản xuất FP-7 với số lượng lớn. Theo Shtilerman, nếu chỉ sản xuất hai hoặc ba tên lửa đạn đạo mỗi tháng, chương trình sẽ không tạo ra tác động đáng kể đến chiến trường.

Những mục tiêu trong tầm ngắm

Theo Barchuk, mỗi dòng tên lửa sẽ được sử dụng cho những nhóm mục tiêu khác nhau.

FP-7 được thiết kế để tấn công các mục tiêu ở tiền tuyến và khu vực hậu phương, trong đó có sở chỉ huy, kho vũ khí, phương tiện và thiết bị quân sự, trạm radar, hệ thống tác chiến điện tử, hệ thống phòng không, bệ phóng tên lửa, bãi phóng UAV và các cơ sở quân sự như sân bay nằm trong tầm bắn.

Trong khi đó, FP-9 - mẫu tên lửa lớn hơn và phức tạp hơn – dự kiến được đưa vào sử dụng vào cuối năm nay, theo Terekh.

FP-9 có tầm bắn dự kiến 855 km, tốc độ tối đa 2.200 m/giây và khả năng mang đầu đạn nặng tới 800 kg.

Với tầm bắn và sức công phá lớn hơn đáng kể, FP-9 có thể mở rộng phạm vi mục tiêu của Ukraine tới nhiều cơ sở quân sự và công nghiệp quan trọng trên lãnh thổ Nga, trong đó có cả Moscow.

Ông Hoffmann nhận định, nếu Ukraine có thể sản xuất khoảng 50 tên lửa FP-9 mỗi tháng, đồng thời bảo đảm độ chính xác đủ để đánh trúng các mục tiêu quân sự có giá trị cao cũng như những cơ sở hạ tầng quy mô lớn, tác động đối với Nga sẽ rất đáng kể.

FP-9 được thiết kế chủ yếu để tấn công các mục tiêu nằm sâu trong hậu phương Nga, trong đó có các cơ sở công nghiệp quốc phòng, kho vũ khí được bảo vệ, các đầu mối liên lạc quan trọng, cơ sở quân sự và sân bay nơi máy bay chiến thuật Nga xuất kích để tiến hành các cuộc tấn công vào Ukraine.

Ông Hoffmann đồng thời cho rằng nếu FP-9 được đưa vào sử dụng thành công, đây có thể là bước nâng cấp đáng kể đối với năng lực tấn công tầm xa của Ukraine. Với loại tên lửa này, Kyiv có thể tấn công các mục tiêu nằm sâu 600-800 km trong lãnh thổ Nga chỉ trong vài phút, qua đó nâng cao khả năng truy tìm các bệ phóng tên lửa đạn đạo cũng như chế áp, phá hủy hệ thống phòng không của đối phương.