UGV trở thành "lá chắn thép" mới của Ukraine trên chiến trường giữa lúc "căng như dây đàn"

Ukraine tăng tốc triển khai xe tự hành không người lái

Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết, tính đến tháng 1 năm nay, lực lượng vũ trang nước này đã thực hiện khoảng 50.000 nhiệm vụ bằng các phương tiện mặt đất không người lái (UGV). Con số này đang tăng nhanh qua từng tháng, từ 7.500 nhiệm vụ trong tháng 1 lên 14.000 nhiệm vụ vào tháng 5, trong khi số lượng đơn vị sử dụng UGV cũng tăng từ 117 lên 230.

“Xe tự hành mặt đất là một công nghệ đầy hứa hẹn", binh sĩ mang biệt danh Electric thuộc Lữ đoàn 93 chia sẻ với Euromaidan Press. Đơn vị của anh là một trong những lực lượng tiên phong triển khai UGV và đã sử dụng chúng liên tục suốt ba năm qua.

UGV được Ukraine kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực và giảm thương vong trên chiến trường. Theo Bộ Tổng tham mưu Ukraine, việc sử dụng các nền tảng robot mặt đất đã giúp cắt giảm tới 30% thương vong cho binh sĩ. Riêng tại Quân đoàn Azov, một tiểu đoàn đã vận chuyển hơn 40 tấn trang thiết bị mỗi tháng bằng UGV.

Tuy nhiên, việc gia tăng số lượng thiết bị vẫn chưa đủ để khai thác tối đa tiềm năng của loại phương tiện này. Ukraine hiện đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm xây dựng học thuyết quân sự phù hợp, hoàn thiện chương trình đào tạo, phát triển hạ tầng vận chuyển và sửa chữa, giải quyết tình trạng thiếu phụ tùng cũng như bài toán tương thích giữa các hệ thống khác nhau.

Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov nhấn mạnh, phát triển UGV là một trong những ưu tiên chiến lược của Kiev. Theo ông, càng nhiều nhiệm vụ được robot đảm nhiệm thì càng có thêm nhiều sinh mạng binh sĩ được cứu sống.

Khoảng trống học thuyết và bài toán đào tạo

Dù các phương tiện mặt đất điều khiển từ xa đã tồn tại trước khi xung đột nổ ra, việc triển khai rộng rãi chỉ thực sự tăng tốc trong năm 2026. Số lượng đơn vị sử dụng UGV đã tăng gấp đôi chỉ trong vòng nửa năm. Tuy nhiên, phần lớn các lữ đoàn vẫn chưa có đơn vị chuyên trách vận hành loại phương tiện này.

Theo chỉ huy Andrei Kushniarou của Tiểu đoàn 108 “Sói Da Vinci”, nhiều đơn vị được trang bị UGV nhưng chưa có đủ kinh nghiệm để khai thác hiệu quả. Điều này không chỉ liên quan đến kỹ năng điều khiển mà còn bao gồm việc lập kế hoạch tác chiến, lựa chọn mẫu xe phù hợp cho từng nhiệm vụ và xây dựng quy trình vận hành chuẩn.

Electric cho biết, việc mở rộng quy mô UGV diễn ra quá nhanh khiến quân đội chưa kịp xây dựng một học thuyết hoàn chỉnh. Những kinh nghiệm hiện tại chủ yếu đến từ các đơn vị tiên phong, sau đó mới được chia sẻ và nhân rộng. Theo anh, đây là quá trình tất yếu với bất kỳ phương thức tác chiến mới nào.

Hiện tại, bên cạnh những câu chuyện thành công như UGV cứu thương binh hoặc hỗ trợ chiếm giữ vị trí của Nga, vẫn tồn tại không ít trường hợp binh sĩ phải tự mày mò trong quá trình sử dụng. Có trường hợp các đơn vị hậu cần lặp lại cùng một tuyến vận chuyển suốt nhiều tháng, vô tình tạo điều kiện cho UAV FPV của Nga phục kích và tấn công.

Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là tăng cường đào tạo. Hiện Ukraine đã thành lập nhiều trung tâm huấn luyện chuyên biệt, đồng thời tích hợp việc vận hành UGV với tác chiến bộ binh. Tuy nhiên, bài toán thiếu giảng viên giàu kinh nghiệm vẫn là rào cản lớn, trong khi các chiến thuật thực tiễn lại thay đổi nhanh chóng chỉ sau vài tháng.

Bên cạnh đó, vấn đề tài chính cũng là một áp lực không nhỏ. Electric cho rằng Ukraine cần nguồn lực rất lớn để mở rộng năng lực sản xuất, xây dựng trung tâm đào tạo và phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật.

Bài toán hậu cần và mục tiêu mở rộng quy mô

Hiện có khoảng 33 mẫu UGV được niêm yết trên sàn giao dịch DOT-Chain, nhưng số lượng thực tế trên chiến trường có thể lên tới gần 200 mẫu khác nhau. Sự đa dạng này khiến việc vận hành trở nên phức tạp hơn, bởi hầu hết các hệ thống đều cần được tùy chỉnh trước khi đưa vào sử dụng.

Các đơn vị thường phải tự bổ sung thêm camera, hệ thống liên lạc và thiết bị đầu cuối Starlink để đảm bảo khả năng vận hành từ xa. Tuy nhiên, việc duy trì quá nhiều hệ thống khác nhau cũng khiến khâu hậu cần và sửa chữa trở nên rối rắm hơn.

Phụ tùng thay thế được xem là “nút thắt” lớn nhất. Theo các binh sĩ, ngay cả khi có sẵn linh kiện, quá trình tiếp cận và mua sắm vẫn rất phức tạp do vướng thủ tục hành chính và chuỗi cung ứng không ổn định. Điều này buộc nhiều đơn vị phải tự xoay xở bằng nguồn lực riêng. 

Về lâu dài, Ukraine đặt mục tiêu chuyển giao hoàn toàn nhiệm vụ hậu cần cho UGV nhằm giảm tối đa rủi ro cho binh sĩ ở tiền tuyến. Bộ Quốc phòng nước này đang xúc tiến thành lập một trung tâm chuyên trách để làm cầu nối giữa Bộ Tổng tham mưu, quân đội và các nhà sản xuất, đồng thời tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến thuế và hợp đồng mua sắm.

Trong năm 2026, Ukraine dự kiến ký hợp đồng mua 50.000 UGV. Tuy nhiên, tính đến giữa tháng 5, mới chỉ có hơn 3.000 đơn hàng được thực hiện thông qua nền tảng DOT-Chain, trong đó hơn 1.000 chiếc đã được bàn giao. Các nhà phát triển cho rằng, ưu tiên chất lượng và hiệu quả thực chiến vẫn quan trọng hơn việc chạy theo số lượng bằng mọi giá.