Từ vụ người phụ nữ tố bị quy chụp "ăn cắp đồ" ở Aeon Long Biên: Nhân viên an ninh siêu thị có quyền khám đồ khách hàng?

Như ĐS&PL đã đăng tải, mới đây, mạng xã hội lan truyền bài đăng kèm video của một phụ nữ phản ánh việc bản thân bị nghi ngờ trộm cắp, xúc phạm danh dự khi đang mua sắm tại Aeon Mall Long Biên (Hà Nội).

Theo nội dung bài đăng, khoảng 21h45 ngày 7/6, chị N. cùng hai con nhỏ ra khu vực cổng số 8 của trung tâm thương mại để đón xe về nhà. Khi đi qua khu vực bãi gửi xe máy, chị bất ngờ bị hai nam thanh niên áp sát, chặn lại và yêu cầu đi về công an phường với lý do bị nghi "ăn cắp đồ".

Chị N. cho biết, thời điểm tiếp cận, hai người này không mặc đồng phục, không đeo thẻ nhận diện. Một người đeo khẩu trang, người còn lại đeo kính. Dù chị khẳng định đã thanh toán đầy đủ hàng hóa, có hóa đơn mua hàng và đề nghị kiểm tra ngay tại chỗ, một trong hai người vẫn yêu cầu gọi ô tô để đưa ba mẹ con về công an phường làm việc.

Theo phản ánh, sự việc xảy ra trước sự chứng kiến của nhiều người khiến hai con nhỏ của chị hoảng sợ và bật khóc. Chỉ đến khi chị N. lớn tiếng phản ứng và thu hút sự chú ý của những người xung quanh, một người mới lấy thẻ đeo lên người và giới thiệu là nhân viên an ninh.

Sau đó, những người này tiến hành kiểm tra túi đồ của chị N., đối chiếu với hóa đơn mua hàng. Kết quả kiểm tra không phát hiện sản phẩm nào thừa hoặc có dấu hiệu vi phạm.

Cho rằng việc bị nghi ngờ, chặn lại giữa nơi công cộng và yêu cầu đưa về công an phường khi chưa kiểm tra hàng hóa đã ảnh hưởng đến danh dự, uy tín cá nhân cũng như tâm lý của các con, chị N. đề nghị phía liên quan trích xuất camera, làm rõ diễn biến sự việc và có lời xin lỗi thỏa đáng nếu xảy ra sai sót.

Trước sự việc trên, nhiều người đặt câu hỏi, khi nghi ngờ khách hàng lấy cắp tài sản, nhân viên an ninh tại trung tâm thương mại có quyền giữ người, kiểm tra tư trang, áp giải hoặc yêu cầu khách hàng về phòng làm việc để xác minh hay không? Nếu việc kiểm tra, xác minh được thực hiện không đúng quy định, quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng sẽ được pháp luật bảo vệ như thế nào?

Có được kiểm tra đồ khi nghi ngờ trộm cắp?

Theo báo Dân Trí, luật sư Trịnh Văn Dũng (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), cho biết việc tự ý kiểm tra người hoặc lục soát túi xách, tư trang của người khác chỉ vì nghi ngờ họ thực hiện hành vi trộm cắp tài sản là sai. Hành vi này có thể xâm phạm nghiêm trọng đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể, danh dự và nhân phẩm của công dân nếu không được thực hiện đúng thẩm quyền và trình tự do pháp luật quy định.

Cụ thể, căn cứ khoản 1 Điều 192 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, việc khám xét người chỉ được tiến hành khi có căn cứ cho rằng người đó đang cất giấu công cụ, phương tiện phạm tội, tài sản do phạm tội mà có hoặc các tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử liên quan đến vụ án.

Ngoài ra, Điều 194 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định người thi hành lệnh khám xét phải công bố và giải thích lệnh khám xét cho người bị khám xét biết. Việc khám xét phải do người cùng giới thực hiện và có người cùng giới chứng kiến.

Quá trình khám xét không được xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự và nhân phẩm của người bị khám xét.

Chỉ trong một số trường hợp đặc biệt do pháp luật quy định, chẳng hạn khi bắt người phạm tội hoặc có căn cứ xác định người đó đang cất giấu vũ khí, hung khí, chứng cứ hoặc đồ vật liên quan đến vụ án, cơ quan có thẩm quyền mới được khám xét người mà không cần lệnh khám xét.

"Như vậy, quyền khám xét người không thuộc về cá nhân, tổ chức hoặc lực lượng bảo vệ, an ninh thông thường. Đây là biện pháp tố tụng chỉ được thực hiện bởi cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật và phải tuân thủ chặt chẽ các điều kiện, trình tự luật định", luật sư Dũng phân tích.

Do đó, việc cá nhân hoặc nhân viên bảo vệ tự ý yêu cầu kiểm tra người, lục soát túi xách, tư trang của người khác chỉ vì nghi ngờ có hành vi trộm cắp là trái quy định pháp luật.

Trong trường hợp không được sự đồng ý của người bị kiểm tra hoặc không thuộc các trường hợp được pháp luật cho phép, hành vi này có thể bị xem là xâm phạm quyền nhân thân của công dân.

Đồng quan điểm trên, chia sẻ trên tờ Dân Việt, luật sư Nguyễn Thanh Phương, Giám đốc Công ty Luật Phương Bình - Đoàn Luật sư Hà Nội, cho rằng cần phân biệt rõ giữa quyền đề nghị khách hàng phối hợp xác minh và quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế.

Theo vị luật sư, lực lượng an ninh, bảo vệ tại các trung tâm thương mại có trách nhiệm bảo vệ tài sản của doanh nghiệp, phát hiện các dấu hiệu bất thường và có thể tiếp cận khách hàng để làm rõ những nghi vấn phát sinh trong quá trình mua sắm.

"Tuy nhiên, quyền bảo vệ tài sản không đồng nghĩa với việc được thực hiện các hoạt động thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước. Nhân viên an ninh có thể đề nghị khách hàng hợp tác để xác minh thông tin, kiểm tra hóa đơn hoặc làm rõ nghi vấn, nhưng không có quyền tự mình áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với khách hàng", luật sư Thanh Phương phân tích.

Không công khai cáo buộc khách hàng là người trộm cắp khi chưa có kết luận

Liên quan đến góc nhìn pháp lý của vụ việc, Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng - Trưởng Văn phòng Luật sư Kết Nối (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết trên tờ Tri thức và Cuộc sống, trong môi trường kinh doanh, các trung tâm thương mại hoàn toàn có quyền thực hiện các biện pháp nghiệp vụ để bảo vệ tài sản doanh nghiệp. Tuy nhiên, quy trình xử lý nghi ngờ mất cắp bắt buộc phải được vận hành một cách văn minh, thượng tôn pháp luật.

"Trước hết, nhân viên phải mặc đồng phục, đeo thẻ rõ ràng, tiếp cận khách hàng một cách lịch sự, nhã nhặn như giới thiệu rõ họ tên, chức danh, nhiệm vụ; thông báo lý do nghi ngờ một cách lịch sự, khách quan; mời khách hàng phối hợp làm việc trên tinh thần tự nguyện; trích xuất camera, kiểm tra hóa đơn, đối chiếu hàng hóa bằng các biện pháp nghiệp vụ phù hợp; không công khai cáo buộc khách hàng là người trộm cắp khi chưa có kết luận; không sử dụng vũ lực, đe dọa, xúc phạm hoặc ép buộc khách hàng. Trường hợp phát hiện dấu hiệu phạm tội rõ ràng hoặc khách hàng không hợp tác và có nguy cơ bỏ trốn, cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan công an để xử lý theo thẩm quyền", luật sư Hùng cho hay.

Theo luật sư Hùng, đối với các trung tâm thương mại, việc đào tạo đội ngũ bảo vệ, an ninh về kỹ năng ứng xử, quy trình xử lý nghi ngờ mất cắp và bảo vệ quyền khách hàng là hết sức quan trọng. Một hành xử thiếu chuẩn mực của cá nhân an ninh không chỉ dẫn đến các ranh giới vi phạm pháp luật mà còn gây thiệt hại vô cùng nặng nề đến uy tín, thương hiệu của cả một hệ thống.

Trong khi đó, Luật sư Phương cho biết thên khoản 1 Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ.

Qua vụ việc đang lan truyền có thể thấy, việc bảo vệ tài sản của doanh nghiệp là cần thiết nhưng phải được thực hiện bằng các biện pháp phù hợp, bảo đảm tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.

"Nếu chưa có kết quả xác minh nhưng đã quy kết một người thực hiện hành vi trộm cắp trước mặt nhiều người hoặc có cách ứng xử khiến họ bị tổn hại danh dự, nhân phẩm thì doanh nghiệp có thể phải xem xét trách nhiệm dân sự tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của vụ việc", luật sư Phương nhận định.