Từ mảnh đất đang ở đến giấy khai sinh, người dân cần biết gì để giữ quyền lợi?

Đất dùng lâu năm, giấy tờ phải giữ càng kỹ

Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng vừa phối hợp UBND xã Thạnh Mỹ, thành phố Đà Nẵng, tổ chức 3 buổi tuyên truyền pháp luật, tập trung vào hai lĩnh vực người dân thường xuyên gặp trong đời sống là đất đai và hộ tịch.

Mở đầu câu chuyện đất đai, ông Nguyễn Bá Sơn, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, lưu ý việc đăng ký đất đai không chỉ là nghĩa vụ bắt buộc mà còn là bước để ghi nhận thửa đất, người sử dụng vào hồ sơ địa chính, làm cơ sở xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng đưa những quy định pháp luật thiết thực đến gần hơn với người dân xã Thạnh Mỹ.

Tuy nhiên, đăng ký đất không có nghĩa đương nhiên được cấp giấy chứng nhận. Cơ quan chức năng còn phải xem xét nguồn gốc, thời điểm, quá trình sử dụng đất, giấy tờ liên quan, tình trạng tranh chấp, quy hoạch và nhiều điều kiện khác.

Vì vậy, với những gia đình sử dụng đất lâu năm nhưng không còn đầy đủ giấy tờ, ông Sơn lưu ý người dân cần giữ kỹ những tài liệu có thể chứng minh quá trình sử dụng. Đó có thể là biên lai thuế, hồ sơ kê khai nhà đất, sổ mục kê, bản đồ, trích đo, giấy phép xây dựng, hóa đơn điện nước, hình ảnh hoặc giấy tờ liên quan khác.

Từ câu chuyện một mảnh đất chưa đủ giấy tờ, bà Huỳnh Thị Liễu Hoa, Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật, Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, đi vào những việc nhiều gia đình thường gặp như tách đất cho con, chuyển đất nông nghiệp sang đất ở, mua bán, tặng cho hay thu hồi đất.

Một tình huống được đặt ra là cha mẹ có đất, muốn tách một phần cho con. Bà Hoa lưu ý không phải cứ có đất là tách được. Thửa đất phải có giấy chứng nhận, còn thời hạn sử dụng, không tranh chấp, không bị kê biên và phần đất sau khi tách phải đáp ứng quy định về diện tích, kích thước, lối đi.

Tại xã Thạnh Mỹ, đất ở sau khi tách phải có diện tích tối thiểu 100m², cạnh thửa đất từ 5m trở lên. Trường hợp phải mở lối đi, lối đi rộng từ 3,5m. Riêng đất nông nghiệp có diện tích tối thiểu tùy từng loại, không áp dụng mức 100m² như đất ở.

Một câu hỏi khác thường gặp là gia đình đang có đất trồng cây, muốn xây nhà thì có thể xây ngay không. Câu trả lời là không. Việc chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp, trong đó có đất ở, thuộc trường hợp phải xin phép. Người dân cần kiểm tra quy hoạch, loại đất hiện tại, khả năng chuyển mục đích và nghĩa vụ tài chính trước khi thực hiện.

Bà Huỳnh Thị Liễu Hoa, Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật, Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, trao đổi về điều kiện tách thửa, chuyển mục đích sử dụng đất.

Khi mua bán, tặng cho nhà đất, bà Hoa lưu ý phải kiểm tra giấy chứng nhận, tình trạng tranh chấp, kê biên, thời hạn sử dụng và đặc biệt là ai thực sự có quyền ký. Điều này càng quan trọng với tài sản chung vợ chồng, đất thừa kế chưa chia hoặc giấy chứng nhận cũ đứng tên "hộ ông", "hộ bà".

Với đất bị Nhà nước thu hồi, người dân cũng không nên chỉ chờ nhận tiền bồi thường. Người có đất bị thu hồi có quyền biết lý do, phạm vi thu hồi, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; được xem phương án, góp ý và yêu cầu giải trình.

Đặc biệt khi đo đạc, kiểm đếm, người dân cần xem kỹ diện tích, loại đất, ranh giới, nhà cửa, công trình, cây trồng và những tài sản trên đất. Nếu phát hiện thiếu hoặc sai, cần yêu cầu ghi nhận, bổ sung ngay.

Từ khai sinh đến khai tử, thủ tục hộ tịch sẽ thuận tiện hơn

Ông Nguyễn Văn Quy, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, dành phần trao đổi để giới thiệu những thay đổi của Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16, được Quốc hội thông qua ngày 23/4/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Một thay đổi gần với người dân là đăng ký hộ tịch sẽ không còn phụ thuộc nơi cư trú. Khi luật có hiệu lực, người dân có thể yêu cầu đăng ký hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào trên cả nước, thay vì phụ thuộc nơi cư trú. Hồ sơ có thể được nộp trực tiếp, trực tuyến hoặc qua dịch vụ bưu chính.

Ông Nguyễn Văn Quy, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, giới thiệu những điểm mới của Luật Hộ tịch có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Ông Quy đặc biệt lưu ý người dân kiểm tra thật kỹ giấy khai sinh bởi đây là thông tin hộ tịch gốc. Những thông tin quan trọng trong các hồ sơ, giấy tờ cá nhân sau này phải phù hợp với thông tin khai sinh.

Một lỗi nhỏ về họ tên, ngày sinh, quê quán hay thông tin cha mẹ nếu không được phát hiện sớm có thể kéo theo việc phải điều chỉnh nhiều giấy tờ khác. Vì vậy, ngay khi đăng ký khai sinh, người dân cần đọc kỹ từng thông tin trước khi xác nhận.

Luật mới quy định thời hạn đăng ký khai sinh là 60 ngày kể từ ngày trẻ được sinh ra đối với trường hợp không thuộc diện đăng ký khai sinh chủ động. Với khai tử, nếu không thuộc trường hợp được đăng ký chủ động, thời hạn thực hiện là 15 ngày kể từ ngày có người chết. 

Ông Nguyễn Văn Quy lưu ý một sai sót trên giấy khai sinh có thể dẫn đến việc phải điều chỉnh nhiều giấy tờ liên quan.

Một thay đổi khác nhằm giảm giấy tờ cho người dân là cơ quan đăng ký hộ tịch phải chủ động khai thác dữ liệu điện tử. Những thông tin đầy đủ, chính xác đã có trong cơ sở dữ liệu thì không yêu cầu người dân nộp lại giấy tờ để chứng minh.

Từ những tình huống được đặt ra tại buổi tuyên truyền, các luật gia nhấn mạnh việc tìm hiểu pháp luật không nhất thiết bắt đầu bằng những điều xa xôi. 

Đôi khi, đó chỉ là giữ lại một tờ biên lai liên quan đến mảnh đất gia đình đang sử dụng, kiểm tra kỹ biên bản khi đất bị thu hồi hay đọc lại từng dòng trên giấy khai sinh trước khi xác nhận. Những việc nhỏ nhưng có thể tránh nhiều rắc rối khi phát sinh thủ tục, tranh chấp về sau.