Trời chuyển rét, người cao tuổi cảnh giác nguy cơ đột quỵ khi tập thể dục

Cảnh báo nguy cơ đột quỵ khi tập thể dục buổi sáng

Miền Bắc đang bước vào đợt không khí lạnh đầu tiên trong năm. Theo thông tin từ Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia từ sáng 9/11, các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ chuyển rét, nhiệt độ thấp nhất trong đợt phổ biến 15-18 độ C, vùng núi cao có nơi dưới 12 độ C. Theo các chuyên gia với người cao tuổi hoặc đang điều trị bệnh tim mạch, đây là thời điểm cần chú ý điều chỉnh sinh hoạt và theo dõi sức khỏe sát hơn.

Chỉ ngày thứ 2 trong đợt rét này, Thạc sĩ, bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Bệnh mạch máu Việt Nam cho biết, đã ghi nhận những trường hợp người cao tuổi phải nhập viện cấp cứu do đau đầu, tăng huyết áp sau khi đi tập thể dục từ sớm.

Theo BS Mạnh, mùa lạnh là thời điểm tỉ lệ đột quỵ tăng từ 20-30% so với các mùa khác.  Đặc biệt ở người cao tuổi và những người có bệnh nền như cao huyết áp, tiểu đường hoặc bệnh tim mạch. Do vậy, mùa lạnh vẫn luôn được các bác sĩ cảnh báo là mùa dễ xảy ra đột quỵ.

"Trong điều kiện thời tiết lạnh giá, việc luyện tập thể dục thể thao không đúng cách cũng có thể gây ra đột quỵ ở tất cả các nhóm tuổi", BS Mạnh nói. 

Trời chuyển rét, người cao tuổi cảnh giác nguy cơ đột quỵ khi tập thể dục.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên của Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, một đợt rét đậm không đồng nghĩa với việc mọi người đều có nguy cơ đột quỵ ngay khi ra ngoài trời lạnh. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào bệnh nền, thời gian tiếp xúc với lạnh, điều kiện nhà ở và cường độ hoạt động thể chất. Hiểu đúng những yếu tố nguy cơ sẽ giúp mỗi người chủ động phòng bệnh mà không rơi vào tâm lý hoang mang.

Bác sĩ Hoàng phân tích, khi tiếp xúc với nhiệt độ thấp, cơ thể phản ứng bằng cách co các mạch máu dưới da nhằm hạn chế thất thoát nhiệt. Cơ chế này giúp duy trì thân nhiệt nhưng đồng thời làm tăng sức cản ngoại vi, khiến tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu. Huyết áp vì thế có thể tăng, đặc biệt ở những người vốn đã bị tăng huyết áp hoặc chưa kiểm soát tốt bệnh lý này.

Ở người có động mạch vành bị hẹp do xơ vữa, việc gắng sức trong điều kiện giá lạnh có thể khiến nhu cầu oxy của cơ tim vượt quá khả năng cung cấp. Người bệnh có thể xuất hiện cơn đau thắt ngực, thậm chí đối mặt với những biến cố tim mạch nghiêm trọng.

Nhiệt độ thấp cũng có thể tác động đến độ cô đặc của máu và các yếu tố liên quan đến quá trình đông máu. Tuy nhiên, quá trình hình thành huyết khối là một cơ chế sinh học phức tạp, không thể giải thích đơn giản rằng trời lạnh khiến máu đông lại rồi gây tắc mạch.

Một nghiên cứu trên 1.694 bệnh nhân tại Đức ghi nhận mối liên quan giữa việc nhiệt độ trung bình giảm 2,9 độ C trong vòng 24 giờ và khả năng xuất hiện nhồi máu não tăng khoảng 11%.

Những người cần đặc biệt chú ý trong mùa lạnh gồm người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận mạn hoặc có tiền sử đột quỵ. Với người bị rung nhĩ (một dạng rối loạn nhịp tim có thể dẫn đến hình thành cục máu đông trong tim), việc tuân thủ thuốc chống đông theo chỉ định của bác sĩ cũng rất quan trọng.

Đột quỵ không chỉ xảy ra ở người cao tuổi. Người trẻ vẫn có thể gặp biến cố này, trong đó có những trường hợp chưa từng được phát hiện bệnh nền do chưa kiểm tra sức khỏe định kỳ. Cảm giác khỏe mạnh đôi khi chỉ mang tính chủ quan, không thể thay thế việc đo huyết áp và đánh giá các yếu tố nguy cơ.

Cũng cần phân biệt giữa cảm giác lạnh ngoài trời và tình trạng hạ thân nhiệt. Hạ thân nhiệt xảy ra khi nhiệt độ cơ thể giảm xuống dưới 35 độ C, là tình trạng cấp cứu có thể xuất hiện khi cơ thể bị phơi nhiễm lạnh kéo dài, đặc biệt khi quần áo bị ướt. Run nhiều, lú lẫn hoặc lơ mơ sau khi tiếp xúc với lạnh là những dấu hiệu cần được trợ giúp y tế.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên của Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam.

Cách phòng chống đột quỵ

Theo bác sĩ Hoàng để phòng đột quỵ mùa lạnh, người dân cần giữ ấm cơ thể cần đi đôi với kiểm soát tốt các bệnh lý nền. Người đang sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp không nên tự ý ngừng thuốc chỉ vì một vài lần đo thấy chỉ số trở về bình thường. Kết quả đó có thể chính là nhờ thuốc đang phát huy tác dụng. Ngược lại, cũng không nên tự ý tăng liều khi chỉ số huyết áp tăng sau khi vừa đi ngoài trời lạnh về.

Tăng huyết áp thường không có triệu chứng rõ ràng. Việc chờ đến khi đau đầu, chóng mặt mới sử dụng thuốc là cách theo dõi không an toàn. Người chưa từng được chẩn đoán tăng huyết áp nên chủ động kiểm tra định kỳ, đặc biệt khi gia đình có tiền sử bệnh tim mạch hoặc bản thân có các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì.

Khi đo huyết áp tại nhà, người dân nên ngồi nghỉ ít nhất 5 phút, tựa lưng vào ghế, đặt hai bàn chân trên sàn và đỡ cánh tay ở ngang mức tim. Nên sử dụng thiết bị đo phù hợp, ghi lại các kết quả để cung cấp cho bác sĩ khi thăm khám. Nếu chỉ số huyết áp liên tục khác biệt so với mức thường ngày, cần liên hệ cơ sở y tế để được tư vấn.

Đặc biệt, khi xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, yếu tay chân, đau ngực hoặc khó thở, người bệnh không nên trì hoãn việc gọi cấp cứu để đo huyết áp nhiều lần. Một chỉ số huyết áp không quá cao cũng không loại trừ khả năng đang xảy ra biến cố tim mạch. Ngược lại, tự ý uống thêm thuốc nhằm hạ huyết áp thật nhanh có thể gây nguy hiểm.

Chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa bệnh tim mạch. Người dân nên tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và lựa chọn nguồn đạm phù hợp; đồng thời hạn chế thực phẩm chứa nhiều muối và chất béo bão hòa.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày, tính tổng lượng muối có trong nước mắm, gia vị và thực phẩm chế biến sẵn.

Bên cạnh đó, cần uống nước đều đặn trong ngày, tránh để cơ thể khát kéo dài. Tuy nhiên, người mắc suy tim hoặc bệnh thận cần tuân thủ lượng dịch được bác sĩ hướng dẫn, không nên cố uống thật nhiều nước với suy nghĩ có thể “làm loãng máu”. Người phải hạn chế kali cũng không nên tự ý tăng mạnh lượng trái cây giàu kali hoặc sử dụng các loại muối thay thế có chứa kali.

Rượu bia cũng không phải giải pháp chống lạnh. Dù có thể tạo cảm giác nóng bừng trong thời gian ngắn, rượu làm giảm khả năng nhận biết các nguy cơ khi cơ thể bị lạnh. Vì vậy, không nên sử dụng rượu để giữ ấm; người đã uống rượu cần tránh tắm một mình hoặc ra ngoài khi không còn tỉnh táo.

Bỏ thuốc lá, duy trì vận động, ngủ đủ giấc và khám sức khỏe định kỳ là những biện pháp có giá trị lâu dài. Người cao tuổi và người mắc bệnh tim mạch nên trao đổi với bác sĩ về việc tiêm phòng cúm hằng năm. Nhiễm cúm có thể khiến bệnh nền trở nên nghiêm trọng hơn và có liên quan đến nguy cơ gia tăng các biến cố tim mạch.

“Với người cao tuổi sống một mình, gia đình nên thống nhất phương thức liên lạc và duy trì việc kiểm tra tình hình hằng ngày trong những đợt rét. Các loại thuốc sử dụng thường xuyên cần được chuẩn bị đầy đủ. Điện thoại nên đặt ở vị trí dễ lấy, kể cả vào ban đêm, để người bệnh có thể gọi trợ giúp khi xuất hiện dấu hiệu bất thường”, BS Hoàng lưu ý.