Phó Cục trưởng Nguyễn Hồng Khanh: Nâng cao năng lực quản lý, khai thác công trình thủy lợi, chủ động ứng phó hạn mặn

Nguồn nước nhiều khu vực có xu hướng suy giảm

Biến đổi khí hậu với những diễn biến ngày càng khó lường đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý, khai thác và bảo vệ nguồn nước. Đặc biệt, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027 đòi hỏi các địa phương phải chủ động hơn trong điều tiết, phân bổ nguồn nước, vận hành công trình thủy lợi và bảo đảm nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt.

Trong bối cảnh đó, hệ thống công trình thủy lợi không chỉ giữ vai trò bảo đảm nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp mà còn là một trong những “lá chắn” quan trọng trước các tác động ngày càng cực đoan của thời tiết. Việc nâng cao hiệu quả đầu tư, quản lý, vận hành công trình; chủ động dự báo, xây dựng phương án ứng phó và sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả có ý nghĩa cấp thiết.

Nhằm làm rõ những thách thức đặt ra cũng như các giải pháp bảo đảm an ninh nguồn nước, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao hiệu quả phục vụ của hệ thống thủy lợi, PV Đời sống & Pháp luật đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường về vấn đề này.

Ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường)

Trao đổi với PV Đời sống & Pháp luật, ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định, nguồn nước tại nhiều khu vực đang có xu hướng suy giảm, tiềm ẩn nguy cơ thiếu nước trong mùa khô 2026-2027. Đặc biệt, trạng thái El Nino có khả năng đạt cường độ rất mạnh với xác suất lên tới 96%, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.

Theo ông Khanh, trong tháng 10/2026, lượng mưa tại phần lớn các khu vực trên cả nước thấp hơn trung bình nhiều năm (TBNN).

Do đã chủ động vận hành tích nước, dung tích hồ chứa thủy lợi tại nhiều khu vực vẫn ở mức tương đối khá, dự báo đến cuối mùa mưa khả năng các hồ chứa thủy lợi sẽ tích được lượng nước khoảng 70-80% dung tích trữ thiết kế, thấp hơn trong điều kiện thời tiết bình thường (khoảng 90-100%). Tuy nhiên, nguồn nước tại một số lưu vực sông và hồ thủy điện miền Trung đang ở mức thấp. Trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn, dung tích hữu ích của các hồ A Vương, Sông Tranh 2, Đắk Mi 4 và Sông Bung 4 chỉ đạt 7-28% dung tích thiết kế. Tại lưu vực sông Ba, nhiều hồ cũng có dung tích thấp, dao động từ 5-51%.

Trong tháng 10, phần lớn các khu vực chưa xảy ra tình trạng hạn hán, thiếu nước trên diện rộng. Tuy nhiên, tại Đồng bằng sông Cửu Long, triều cường kết hợp lũ gây ngập úng nhiều khu dân cư và diện tích sản xuất. Riêng Cà Mau ghi nhận hơn 21.600ha lúa bị ngập, cùng hàng trăm hecta thủy sản, rau màu và cây trồng khác bị ảnh hưởng. Đây cũng là thực tế minh chứng diễn biến thời tiết thất thường do ảnh hưởng của El Nino.

Về thời tiết thời gian tới, ông Khanh cho biết Cục Khí tượng thủy văn dự báo El Nino có khả năng duy trì cường độ rất mạnh đến tháng 1/2027 với xác suất 96%. Trong khi đó, lượng mưa tại nhiều khu vực được dự báo tiếp tục thiếu hụt so với TBNN; dòng chảy trên các sông ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ cũng có xu hướng giảm.

Khuyến cáo người dân chủ động tích trữ, sử dụng tiết kiệm nước

Trước nguy cơ trên, ông Nguyễn Hồng Khanh cho rằng việc chủ động ứng phó cần được triển khai sớm, không chờ đến khi hạn hán, thiếu nước xảy ra mới tìm giải pháp khắc phục.

Các địa phương cần rà soát lịch thời vụ Đông Xuân 2026-2027, xây dựng phương án sản xuất phù hợp với khả năng nguồn nước; thường xuyên theo dõi dự báo khí tượng, thủy văn và diễn biến xâm nhập mặn để điều chỉnh kế hoạch xuống giống, lấy nước kịp thời.

Đối với người dân, cần chủ động tích trữ nước ngọt khi điều kiện cho phép, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả; thường xuyên kiểm tra chất lượng nguồn nước trước khi đưa vào sản xuất và sinh hoạt. Tại những khu vực có nguy cơ xâm nhập mặn, người dân cần theo dõi thông tin độ mặn, không lấy nước khi chưa bảo đảm điều kiện an toàn cho cây trồng, vật nuôi.

Nhà máy thủy điện Hòa Bình mở rộng. Ảnh: Bộ NNMT

Đặc biệt, với diện tích sản xuất phụ thuộc vào nguồn nước tự nhiên, người dân cần cân nhắc điều chỉnh thời vụ, cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp; hạn chế xuống giống ở những khu vực chưa bảo đảm nguồn nước tưới. Các hộ dân cũng nên chủ động chuẩn bị phương án dự phòng nước sinh hoạt, nhất là tại vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán, xâm nhập mặn.

Cùng với đó, các địa phương cần tăng cường tích trữ nước tại hồ chứa, vận hành công trình thủy lợi linh hoạt, ưu tiên cấp nước sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu. Những khu vực có nguy cơ thiếu nước cần xây dựng phương án cấp nước luân phiên, hỗ trợ người dân và hạn chế thấp nhất thiệt hại đối với sản xuất.

Ông Khanh cho biết, hiện Cục Quản lý và Xây dựng công trình thuỷ lợi đang tổ chức triển khai thực hiện Chỉ thị số 39 của Thủ tướng Chính phủ về công tác phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn theo nhiệm vụ của Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao. Trong đó, sẽ tiếp tục thường xuyên cung cấp thông tin nhận định về hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn cho sản xuất nông nghiệp và nước sinh hoạt nông thôn, bao gồm việc khoanh vùng cụ thể các khu vực nguy cơ bị ảnh hưởng; hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương tổ chức thực hiện các giải pháp phù hợp với từng vùng, từng địa phương.