Media: Chuyện về những “người dẫn đường” thầm lặng trên sân đỗ máy bay

Thầm lặng góp phần cho những chuyến bay an toàn tuyệt đối

Trong dây chuyền vận hành hàng không, lực lượng nhân viên đánh tín hiệu tàu bay (signalman) là một mắt xích đặc biệt quan trọng trong công tác bảo đảm hoạt động bay. Họ là những người trực tiếp phối hợp với tổ lái, kiểm soát không lưu và các lực lượng mặt đất để hướng dẫn tàu bay lăn vào, rời vị trí đỗ an toàn, chính xác, góp phần bảo đảm cho mỗi chuyến bay vận hành thông suốt.

Xung quanh công việc thầm lặng nhưng đầy áp lực ấy là những câu chuyện nghề nghiệp đặc thù, nơi mỗi tín hiệu tay đều gắn với trách nhiệm an toàn tuyệt đối. PV Đời sống & Pháp luật đã có cuộc trao đổi với ông Ngô Thế Vinh, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam để hiểu rõ hơn về công việc đặc thù này.

Media: Chuyện về những “người dẫn đường” thầm lặng trên sân đỗ máy bay

ĐS&PL: Thưa ông, công nhân đánh tín hiệu hướng dẫn máy bay là một vị trí ít được công chúng biết đến nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong hoạt động khai thác hàng không. Mỗi ngày, đội ngũ công nhân đánh tín hiệu của VATM thực hiện khối lượng công việc như thế nào?

Ông Ngô Thế Vinh: Đây là công việc đòi hỏi sự tập trung rất cao, phản xạ nhanh, khả năng quan sát chính xác và tinh thần kỷ luật nghiêm ngặt. Signalman làm việc trực tiếp ngoài trời trong môi trường tiếng ồn động cơ lớn, nắng nóng, mưa gió hoặc ca đêm kéo dài. Đặc thù lớn nhất của nghề là áp lực an toàn tuyệt đối, bởi chỉ một sai sót nhỏ trong thao tác hoặc đánh giá khoảng cách cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn tàu bay, hành khách và toàn bộ dây chuyền khai thác hàng không.

Dù thầm lặng nhưng mỗi ca trực an toàn luôn mang lại niềm tự hào rất lớn cho lực lượng signalman khi được góp phần bảo đảm cho các chuyến bay vận hành an toàn, thông suốt.

Một ca trực của nhân viên đánh tín hiệu tàu bay thường bắt đầu từ rất sớm với việc tiếp nhận kế hoạch bay, cập nhật điều kiện thời tiết, tình hình khai thác và phân công nhiệm vụ trong ca trực. Trước khi ra sân đỗ, nhân viên phải kiểm tra đầy đủ các trang thiết bị như áo phản quang, bộ đàm liên lạc, gậy tín hiệu, đèn hiệu ban đêm và các thiết bị bảo hộ cá nhân nhằm bảo đảm sẵn sàng làm việc trong mọi điều kiện thời tiết.

Khi tàu bay chuẩn bị lăn vào hoặc rời vị trí đỗ, signalman sẽ kiểm tra khu vực sân đỗ, bảo đảm không có vật cản, phương tiện hay nguy cơ mất an toàn. Trong quá trình tàu bay di chuyển, nhân viên sử dụng hệ thống tín hiệu theo tiêu chuẩn ICAO để hướng dẫn phi công đưa tàu bay vào đúng vị trí đỗ, đồng thời phối hợp chặt chẽ với kiểm soát không lưu và các lực lượng phục vụ mặt đất.

ĐS&PL: Áp lực lớn nhất của signalman trong quá trình hướng dẫn tàu bay lăn là gì, thưa ông?

Ông Ngô Thế Vinh: Áp lực lớn nhất của signalman là phải bảo đảm an toàn tuyệt đối trong môi trường khai thác có rất nhiều yếu tố chuyển động cùng lúc nhưng thời gian xử lý lại tính bằng giây.

Khi tàu bay lăn vào hoặc rời vị trí đỗ, nhân viên đánh tín hiệu phải đồng thời quan sát hướng di chuyển của tàu bay, khoảng cách với vật cản, phương tiện mặt đất, điều kiện thời tiết và hoạt động xung quanh sân đỗ. Mọi tín hiệu đưa ra đều phải chính xác, dứt khoát và thống nhất tuyệt đối theo quy chuẩn quốc tế, bởi phi công sẽ thực hiện theo hướng dẫn từ mặt đất, đặc biệt ở giai đoạn cuối khi tàu bay tiến vào vị trí đỗ với khoảng cách an toàn rất hẹp.

Chỉ cần một sai sót nhỏ như đánh tín hiệu chậm, nhầm động tác hoặc không phát hiện kịp thời chướng ngại vật có thể dẫn đến tàu bay dừng sai vị trí, va chạm với phương tiện, thiết bị mặt đất hoặc nghiêm trọng hơn là ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn con người và làm gián đoạn hoạt động khai thác tại sân bay.

Trong ngành hàng không, nhiều sự cố lớn có thể bắt nguồn từ những sai lệch rất nhỏ. Vì vậy, signalman luôn phải duy trì trạng thái tập trung cao độ, tuân thủ nghiêm quy trình và sẵn sàng phát tín hiệu dừng khẩn cấp ngay khi phát hiện nguy cơ mất an toàn.

Ông Cù Xuân Hải, Đội trưởng Đội đánh tín hiệu tàu bay tại Cảng HKQT Nội Bài: "Signalman là lực lượng làm việc trực tiếp ngoài sân đỗ nên chịu ảnh hưởng rất lớn từ điều kiện thời tiết. Mưa lớn, gió mạnh, sương mù hoặc ánh đèn phản chiếu trên mặt sân ướt có thể làm giảm đáng kể khả năng quan sát và nhận diện tín hiệu giữa nhân viên mặt đất với tổ lái. Ngược lại, trong những ngày nắng nóng gay gắt, nhiệt độ mặt sân có thể lên tới hơn 50-60 độ C, cộng với tiếng ồn và luồng khí nóng từ động cơ tàu bay tạo áp lực rất lớn về thể lực và sự tập trung.

Trong những điều kiện đó, signalman vẫn phải duy trì sự tỉnh táo tuyệt đối để bảo đảm tàu bay lăn đúng tim tuyến, đúng tốc độ và dừng chính xác tại vị trí quy định.

Có nhiều tình huống đòi hỏi signalman phải đưa ra quyết định cực kỳ nhanh, chẳng hạn khi xuất hiện phương tiện hoặc vật cản bất ngờ trong khu vực an toàn, khi tàu bay có dấu hiệu lăn lệch khỏi vạch dừng hoặc khi thời tiết thay đổi đột ngột làm giảm tầm nhìn của tổ lái. Khi đó, nhân viên đánh tín hiệu phải lập tức đánh giá nguy cơ và phát tín hiệu dừng tàu bay để phòng ngừa va chạm.

Trong giờ cao điểm khai thác, dù áp lực thời gian rất lớn, signalman vẫn luôn tuân thủ nguyên tắc “an toàn là ưu tiên tuyệt đối”, bởi chậm vài phút vẫn tốt hơn xử lý vội vàng dẫn tới rủi ro".

ĐS&PL: Xin ông chia sẻ những quy định về công tác an toàn ngành của Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam có liên quan đến lực lượng signalman?

Ông Ngô Thế Vinh: Đánh tín hiệu tàu bay là loại hình dịch vụ không lưu thuộc nhóm dịch vụ bảo đảm hoạt động bay và nằm trong phạm vi quản lý của Hệ thống quản lý an toàn (SMS) của Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam.

Theo đó, các cơ sở cung cấp dịch vụ đánh tín hiệu tàu bay đều thuộc đối tượng kiểm tra, đánh giá an toàn định kỳ hằng năm nhằm bảo đảm tuân thủ quy trình khai thác, đồng thời chủ động nhận diện mối nguy, đánh giá rủi ro và triển khai các biện pháp giảm thiểu phù hợp.

Một số rủi ro trọng yếu đang được quản lý gồm: tàu bay lăn quá vạch dừng hoặc dừng sai vị trí; hiểu nhầm tín hiệu giữa signalman và tổ lái; hạn chế tầm nhìn do thời tiết hoặc điều kiện chiếu sáng; khó khăn trong di chuyển tại sân đỗ khi mật độ khai thác cao.

Để kiểm soát các nguy cơ này, VATM đã triển khai nhiều giải pháp như đưa nội dung đánh tín hiệu tàu bay vào chương trình đánh giá an toàn định kỳ; rà soát, chuẩn hóa vị trí đứng và quy trình phối hợp; tăng cường huấn luyện tại chỗ, chia sẻ kinh nghiệm giữa các sân bay.

Thực tế, khi ghi nhận tình trạng tàu bay lăn không đúng vạch dừng tại một Cảng hàng không quốc tế trong những năm trước, Tổng công ty đã cử lực lượng huấn luyện viên giàu kinh nghiệm từ Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho signalman tại đây và mở rộng rút kinh nghiệm cho các đơn vị khác. Nhờ đó, tình trạng này đã được xử lý.

Ngoài ra, chương trình phối hợp an toàn giữa VATM, ACV và Vietnam Airlines cũng đưa nguy cơ tàu bay lăn sai vạch dừng vào nội dung phối hợp trọng tâm nhằm tăng cường trách nhiệm của các bên trong phòng ngừa rủi ro và bảo đảm an toàn tuyệt đối khai thác.

ĐS&PL: Để được đứng trước mũi tàu bay và phát hiệu lệnh cho tổ lái, nhân viên đánh tín hiệu phải đáp ứng những tiêu chuẩn tuyển dụng, đào tạo, sát hạch và duy trì năng lực như thế nào? Đơn vị đang có những kế hoạch gì để nâng cao hơn nữa chất lượng và tính chuyên nghiệp của lực lượng signalman?

Ông Ngô Thế Vinh: Nhân viên đánh tín hiệu tàu bay là lực lượng trực tiếp tham gia bảo đảm an toàn và điều hòa hoạt động bay tại khu bay, vì vậy yêu cầu tuyển dụng và đào tạo đối với vị trí này rất chặt chẽ.

Ứng viên phải đáp ứng các tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, sức khỏe, ngoại ngữ, khả năng chịu áp lực công việc và ý thức kỷ luật theo quy định của ngành hàng không dân dụng Việt Nam và của Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam.

Sau tuyển dụng, nhân sự sẽ trải qua nhiều giai đoạn đào tạo và huấn luyện, bao gồm đào tạo kiến thức chung về hàng không dân dụng, an toàn sân đỗ, yếu tố con người, quy trình đánh tín hiệu tàu bay, phối hợp hiệp đồng và xử lý tình huống khẩn nguy. Sau huấn luyện, nhân viên phải được đánh giá năng lực trước khi chính thức tham gia dây chuyền bảo đảm hoạt động bay. Hằng năm, lực lượng signalman tiếp tục được huấn luyện định kỳ, huấn luyện phục hồi và bồi dưỡng nâng cao nhằm đáp ứng yêu cầu khai thác ngày càng cao của ngành hàng không.

Cùng với quá trình hiện đại hóa và chuyển đổi số, công nghệ hiện nay đã hỗ trợ rất tích cực cho signalman trong thực hiện nhiệm vụ thông qua các hệ thống giám sát sân đỗ, camera hỗ trợ quan sát, thiết bị liên lạc kỹ thuật số, phần mềm quản lý khai thác và cảnh báo an toàn. Một số sân bay đã triển khai hệ thống đèn dẫn tàu bay vào vị trí đỗ tự động và ứng dụng A-CDM nhằm nâng cao khả năng phối hợp, giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả khai thác.

Trong thời gian tới, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam sẽ tiếp tục chuẩn hóa công tác tuyển dụng, đào tạo và huấn luyện theo tiêu chuẩn quốc tế; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ; đẩy mạnh chuyển đổi số; xây dựng văn hóa an toàn chủ động; đồng thời nâng cao bản lĩnh nghề nghiệp, tác phong chuyên nghiệp và năng lực xử lý tình huống cho đội ngũ signalman nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành hàng không trong giai đoạn mới.

ĐS&PL: Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!