Lý giải nguyên nhân trường nghề khó tuyển sinh dù doanh nghiệp thiếu lao động

Trường nghề tuyển sinh khó khăn

Sở GD&ĐT Hà Nội cho hay, hiện Hà Nội có 154 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, quy mô tuyển sinh năm học 2025–2026 đạt hơn 240.000 người. Tỷ lệ người học có việc làm sau tốt nghiệp duy trì ở mức 70–80%, nhiều ngành đạt 100%.

Tuy nhiên, Tiền phong ghi nhận theo vị lãnh đạo Sở này, việc tuyển sinh vẫn rất khó khăn. Nguyên nhân do tâm lý chuộng bằng cấp, hiệu quả phân luồng chưa cao, chất lượng đào tạo chưa đồng đều và thiếu chính sách đủ mạnh thu hút người học.

Tuyển sinh đã khó khăn, giáo dục nghề nghiệp còn phải đối mặt với tình trạng bỏ học. Ảnh: Tiền phong.

Ở TP.HCM, Sở GD&ĐT cho biết, địa phương có 479 cơ sở giáo dục nghề nghiệp với quy mô khoảng 199.000 người học, song tuyển sinh cao đẳng, trung cấp chưa đạt 50% kế hoạch. Nguyên nhân do cạnh tranh với giáo dục đại học, ngành nghề đào tạo chậm cập nhật và một số chính sách chưa phù hợp.

Tại hội nghị triển khai công tác tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp năm 2026, các đại biểu đánh giá, công tác tuyển sinh, đào tạo và giải quyết việc làm trong giáo dục nghề nghiệp năm 2025 vẫn còn nhiều hạn chế, tồn tại.

Cụ thể, quy mô và cơ cấu tuyển sinh tuy đạt chỉ tiêu về tổng thể nhưng chưa thực sự hợp lý giữa các trình độ đào tạo, ngành, nghề và vùng, miền. Chất lượng đào tạo tuy đã được cải thiện nhưng chưa đồng đều giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giữa các ngành, nghề đào tạo.

Ngoài ra, công tác dự báo nhu cầu nhân lực và cung cấp thông tin thị trường lao động còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; việc kết nối cung - cầu lao động ở một số địa phương còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả định hướng tuyển sinh và chất lượng việc làm sau đào tạo...

Tình trạng bỏ học còn nhiều

Tuyển sinh đã khó khăn, giáo dục nghề nghiệp còn phải đối mặt với tình trạng bỏ học. Theo Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân, tỷ lệ bỏ học hiện đang ở mức khá cao, khoảng 20-25%. Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân nhận định, trong bối cảnh giáo dục đại học đang từng bước siết chặt chuẩn chất lượng đầu vào và đầu ra, giáo dục nghề nghiệp sẽ có thêm cơ hội nếu giải được bài toán chất lượng đào tạo và việc làm cho người học.

Lời giải nào cho bài toán tuyển sinh của các trường nghề?

Trao đổi với PV Tiền Phong, Tiến sĩ Vũ Quang Khuê, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh nêu quan điểm, cao đẳng nghề không chỉ là nơi đào tạo người lao động có một nghề để kiếm sống, mà phải trở thành nơi đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, có khả năng thích ứng với công nghệ mới, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Theo ông Khuê, giáo dục nghề nghiệp hiện nay cần chuyển biến mạnh mẽ trong xây dựng các mô hình đào tạo (bao gồm cả chương trình và phương pháp đào tạo), trong đó chú trọng đến đào tạo kiến thức, kỹ năng nền tảng và liên ngành nhằm tạo ra nguồn nhân lực thích ứng nhu cầu thay đổi của công nghệ và chuyển đổi số.

Trường nghề không thể chỉ đào tạo những ngành nghề sẵn có mà phải chủ động tiếp cận nhanh định hướng phát triển công nghiệp, dự báo nhu cầu nhân lực và điều chỉnh chương trình đào tạo.

Từ thực tiễn này, ông Khuê cho rằng cần sớm xây dựng quỹ tài trợ giáo dục nghề nghiệp với sự tham gia của cả Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Quỹ này sẽ tập trung hỗ trợ ba đối tượng chính: giảng viên, sinh viên và kỹ sư doanh nghiệp.

Để giải quyết nghịch lý thiếu lao động nhưng trường nghề vẫn khó tuyển sinh, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Thông tư ban hành danh mục ngành, nghề đào tạo khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu ở trình độ cao đẳng và trung cấp. Theo đó, các tiêu chí xác định nhóm ngành này được quy định cụ thể nhằm bảo đảm cung ứng nguồn nhân lực sát với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội.

Theo dự thảo, ngành khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn nhân lực phục vụ hiện tại hoặc tương lai nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội nhưng gặp khó khăn trong thu hút người học. Đây là những ngành có tỷ lệ tuyển sinh thực tế thấp so với chỉ tiêu xác định phù hợp năng lực đào tạo, hoặc quy mô tuyển sinh liên tục giảm và không đáp ứng đủ nhu cầu thị trường lao động trong 3 năm liên tiếp.

Để được đưa vào danh mục này, dự thảo yêu cầu ngành đào tạo phải đáp ứng đồng thời 4 tiêu chí cốt lõi. Trước hết, ngành nghề phải nằm trong danh mục đào tạo do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Bên cạnh đó, ngành học thường xuyên không đạt chỉ tiêu hoặc quy mô đào tạo trong 3 năm liền tại các cơ sở thuộc bộ, ngành, địa phương, với tỷ lệ tuyển sinh bình quân đạt dưới 70% so với chỉ tiêu giao.

Đồng thời, đây phải là ngành xã hội có nhu cầu sử dụng nhân lực hiện tại và dự báo tương lai, căn cứ qua số lượng lao động thiếu hụt hay nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, đơn vị quốc phòng an ninh. Cuối cùng, tỷ lệ người tốt nghiệp có việc làm phù hợp chuyên môn phải ở mức cao so với mặt bằng chung sau 6 tháng ra trường, kèm minh chứng rõ ràng về nhu cầu tiếp diễn của thị trường.

Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, tính đến tháng 12 năm 2025, cả nước có 1.147 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giảm gần 400 đơn vị so với cuối năm 2024. Năm 2025, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cả nước tuyển sinh được hơn 2 triệu 200 nghìn người, đạt 107% so với kế hoạch, trong đó trình độ cao đẳng, trung cấp tuyển được 430 nghìn học sinh, sinh viên, số còn lại là sơ cấp và dạy nghề dưới 03 tháng.

Các ngành nghề đào tạo trong lĩnh vực kỹ thuật – công nghệ tuyển sinh được nhiều nhất, chiếm 42% tổng số tuyển sinh, trong đó tập trung vào các nhóm ngành công nghệ cơ khí chế tạo, công nghệ ô tô, công nghệ điện - điện tử - truyền thông, công nghệ thông tin. Tiếp đó là các ngành nghề đào tạo trong lĩnh vực y dược, chăm sóc sức khoẻ với 18%.

Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ GD&ĐT) Phạm Vũ Quốc Bình cho biết, năm 2025, số người tốt nghiệp đạt khoảng 1,8 triệu, trong đó tỷ lệ có việc làm sau đào tạo duy trì trên 85%.