Luật sư cảnh báo nguy cơ vướng vòng lao lý khi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự

Thời gian qua, hoạt động vay mượn tiền giữa các cá nhân diễn ra khá phổ biến trong đời sống, từ việc hỗ trợ tài chính giữa người quen đến các giao dịch cho vay. Tuy nhiên, quyền tự do thỏa thuận trong quan hệ dân sự không đồng nghĩa với việc các bên được tùy ý áp dụng mức lãi suất vượt quá giới hạn pháp luật cho phép.

Vụ việc gần đây, ngày 7/10/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Sơn La đã khởi tố bị can Nguyễn Thị Thảo (SN 1978, trú tại phường Thảo Nguyên, tỉnh Sơn La), được biết đến trên mạng xã hội với tên gọi “Thảo Ràn Ri Mộc Châu”, để điều tra về hành vi “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”.

Bị can Nguyễn Thị Thảo (SN 1978, trú tại phường Thảo Nguyên, tỉnh Sơn La). Ảnh Công an tỉnh Sơn La.

Thông tin ban đầu cho biết, từ năm 2023 đến nay, người này bị cáo buộc nhiều lần cho một người dân vay tiền với tổng số tiền gốc 180 triệu đồng, áp dụng mức lãi suất 5.000 đồng/1 triệu đồng/ngày, tương đương khoảng 182,5%/năm.

Mức lãi suất này cao hơn nhiều lần so với giới hạn lãi suất trong giao dịch vay tài sản theo Bộ luật Dân sự. Tuy nhiên, để xác định trách nhiệm hình sự của người cho vay, cơ quan chức năng cần căn cứ vào các dấu hiệu cấu thành tội phạm, khoản thu lợi bất chính và những tình tiết liên quan của vụ việc.

Việc khởi tố bị can là bước tố tụng nhằm điều tra, làm rõ hành vi bị cáo buộc, không đồng nghĩa với việc người bị khởi tố đã bị kết tội.

Trao đổi về vấn đề này, luật sư Vũ Trọng Minh, Công ty Luật TNHH Địa ốc - Ngân hàng cho biết, cần phân biệt rõ quan hệ vay tài sản thông thường với hành vi cho vay lãi nặng có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.

Luật sư Vũ Trọng Minh, Công ty Luật TNHH Địa ốc - Ngân hàng.

Cụ thể, Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định như sau:

“Điều 201. Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự

1. Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất[154] quy định trong Bộ luật Dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.

2. Phạm tội mà thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên[155], thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.”

Theo luật sư, các quy định này cho thấy giao dịch vay tiền giữa các cá nhân vẫn phải tuân thủ giới hạn pháp luật. Việc các bên tự nguyện ký giấy vay tiền hoặc thỏa thuận mức lãi suất không loại trừ khả năng người cho vay phải chịu trách nhiệm hình sự nếu hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Cần làm rõ khoản thu lợi bất chính

Một vấn đề quan trọng khi xem xét hành vi cho vay lãi nặng là xác định chính xác số tiền thu lợi bất chính. Đây là căn cứ có ý nghĩa trong việc đánh giá dấu hiệu tội phạm và xác định khung hình phạt tương ứng.

Theo quy định pháp luật, tiền gốc đã cho vay, tổng số tiền lãi đã thu và khoản thu lợi bất chính là những khái niệm cần được phân biệt. Việc xác định khoản thu lợi bất chính phải căn cứ vào số tiền thực tế đã thu, phần lãi vượt quá mức hợp pháp và các khoản thu trái pháp luật khác theo quy định có liên quan.

Do đó, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ làm rõ thời gian cho vay, mức lãi suất thực tế, số tiền người vay đã thanh toán, phương thức thu lãi và các khoản phí liên quan. Những tài liệu như giấy vay tiền, chứng từ chuyển khoản, biên nhận thanh toán và nội dung trao đổi giữa các bên có thể là căn cứ quan trọng để xác định bản chất giao dịch...

Luật sư khuyến cáo người dân tuân thủ quy định khi cho vay tiền

Từ vụ việc trên, luật sư Vũ Trọng Minh khuyến cáo người dân cần nhận thức rõ rằng quyền tự do thỏa thuận trong giao dịch dân sự luôn phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật. Việc người vay tự nguyện ký giấy nhận nợ hoặc đồng ý với mức lãi suất không có nghĩa mọi điều khoản trong giao dịch đều đương nhiên hợp pháp.

Khi cho vay tiền, các bên nên lập văn bản thể hiện rõ số tiền vay, thời hạn vay, lãi suất, phương thức thanh toán và các nghĩa vụ liên quan. Mức lãi suất cần tuân thủ quy định pháp luật; các khoản phí phát sinh cũng cần được thể hiện minh bạch, tránh việc sử dụng tên gọi khác để che giấu lãi suất thực tế.

Người cho vay không nên lợi dụng hoàn cảnh khó khăn hoặc sự thiếu hiểu biết pháp luật của người vay để áp đặt mức lãi suất quá cao, thu các khoản tiền trái quy định hoặc sử dụng biện pháp đòi nợ có tính chất đe dọa, cưỡng ép.

Ở chiều ngược lại, người vay cũng cần chủ động tìm hiểu quyền và nghĩa vụ của mình, lưu giữ giấy vay tiền, chứng từ chuyển khoản, biên nhận thanh toán, tin nhắn và các tài liệu liên quan để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp khi phát sinh tranh chấp.

Nếu phát hiện dấu hiệu cho vay lãi nặng hoặc bị đe dọa, cưỡng ép trong quá trình đòi nợ, người dân nên lưu giữ chứng cứ và thông báo cho cơ quan công an để được tiếp nhận, xem xét, giải quyết theo quy định pháp luật.

Trong bối cảnh hoạt động vay mượn giữa các cá nhân diễn ra phổ biến, việc tuân thủ giới hạn lãi suất và minh bạch hóa các điều khoản giao dịch không chỉ giúp hạn chế tranh chấp mà còn góp phần phòng ngừa những hệ lụy từ tín dụng bất hợp pháp.

Vụ việc “Thảo Ràn Ri Mộc Châu” là lời cảnh báo về những rủi ro pháp lý có thể phát sinh khi hoạt động cho vay vượt ra ngoài khuôn khổ pháp luật. Theo luật sư Vũ Trọng Minh, việc hiểu đúng quy định về lãi suất, xác lập giao dịch minh bạch và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ pháp lý là điều cần thiết để bảo vệ quyền lợi của các bên, đồng thời hạn chế nguy cơ phải chịu những hậu quả pháp lý nghiêm trọng.