Kỷ nguyên AI đặt ra yêu cầu mới với giáo dục: Không chỉ ứng dụng mà phải làm chủ

Người học, nhà giáo và nhà trường đều phải thay đổi

Ngày 8/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức khai mạc Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong Kỷ nguyên số năm 2026, với trọng tâm trao đổi về những cơ hội, thách thức và yêu cầu đổi mới giáo dục trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, công nghệ số và AI đang mở ra những khả năng lớn cho giáo dục, hỗ trợ nhà giáo đổi mới phương pháp dạy học, đồng thời cá nhân hóa quá trình học tập của mỗi người.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, AI không chỉ bổ sung thêm một công cụ cho lớp học mà đang làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và sáng tạo. Vì vậy, giáo dục cũng cần thay đổi.

Sự thay đổi đó không chỉ đặt lên vai người học. Người học cần năng lực tự học, tư duy độc lập và làm việc cùng AI. Người thầy phải thay đổi vai trò, từ làm chủ công nghệ, thiết kế, dẫn dắt và truyền cảm hứng. Nhà trường phải đổi mới mô hình tổ chức, phương thức dạy học, đánh giá và quản trị. Xa hơn, cải cách giáo dục cần đổi mới để không chỉ tiếp thu công nghệ, mà từng bước làm chủ công nghệ, sử dụng và dẫn dắt phát triển AI an toàn và có trách nhiệm vì sự phát triển bền vững.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn. Ảnh: MOET

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, đây không phải là vấn đề riêng của Việt Nam. Những cơ hội và thách thức mà AI mang lại đều vượt qua biên giới quốc gia, từ chất lượng và độ tin cậy của thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bản quyền, đạo đức đến nguy cơ gia tăng khoảng cách số.

Chính vì vậy, hợp tác quốc tế trong giáo dục và công nghệ giáo dục đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Mỗi quốc gia đều có lợi thế, kinh nghiệm và điều kiện phát triển khác nhau. Nếu kết nối và bổ sung thế mạnh cho nhau, chúng ta có thể cùng tận dụng cơ hội, cùng giải quyết những thách thức chung, cùng tạo ra những giá trị mới của giáo dục.

Theo Bộ trưởng, giá trị của công nghệ giáo dục cần được thể hiện bằng sự tiến bộ của người học, sự phát triển nghề nghiệp và hiệu quả làm việc của nhà giáo; đồng thời tạo thêm động lực cho nhà trường và mở rộng cơ hội học tập công bằng cho mọi người.

Vì vậy, các giải pháp công nghệ được giới thiệu tại triển lãm cần xuất phát từ những bài toán thực tế và hướng tới những kết quả có thể kiểm chứng.

Bộ trưởng cho biết, Việt Nam hoan nghênh các giải pháp công nghệ, mô hình giáo dục tiên tiến trên thế giới, đồng thời mong muốn các đối tác cùng nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm những giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam, có khả năng chia sẻ và đóng góp trở lại cho cộng đồng quốc tế.

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: MOET

Từ bài toán thực tế đến những chương trình hợp tác cụ thể

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đề nghị các đại biểu cùng trao đổi, phát huy lợi thế của mỗi bên để tạo ra giá trị chung. Các cơ sở giáo dục cần chủ động chia sẻ những bài toán đang cần giải quyết; doanh nghiệp, nhà khoa học và đối tác quốc tế cùng trao đổi, đề xuất giải pháp và xây dựng các chương trình hợp tác cụ thể.

Một số hướng hợp tác được đặt ra gồm ứng dụng và phát triển AI trong dạy học, kiểm tra, đánh giá và quản trị; phát triển, khai thác dữ liệu giáo dục an toàn; bồi dưỡng năng lực số, năng lực AI cho đội ngũ nhà giáo; xây dựng mục tiêu và chuẩn mực sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm.

“Việt Nam sẵn sàng hợp tác, đón nhận những sáng kiến, cách làm mới, đồng thời sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực và các sáng kiến”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cam kết đồng hành cùng các cơ sở giáo dục, đối tác, doanh nghiệp và nhà khoa học để kết nối các ý tưởng thành những chương trình hợp tác thực chất, hiệu quả, mang lại lợi ích cho người học, nhà giáo và xã hội.

Trao đổi bên lề hội nghị, PGS.TS Phạm Văn Song, Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định (TP.HCM), cho biết nhà trường xác định chuyển đổi số là một nhiệm vụ trọng tâm.

"Trong năm học này là một năm đặc biệt khi Trường Đại học Gia Định triển khai định hướng “AI Native”, hướng tới chuyển đổi AI trên toàn hệ thống. Trong tất cả các chương trình đào tạo, chúng tôi thay đổi theo hướng đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy và phương pháp kiểm tra, đánh giá”, PGS.TS Phạm Văn Song nói.

Theo đó, nhà trường đang triển khai hệ thống đào tạo mới theo mô hình AI Native, trong đó thiết lập cổng Smart LMS để sinh viên và giảng viên tiếp cận các công cụ hỗ trợ quá trình dạy và học.

PGS.TS Phạm Văn Song kỳ vọng chiến lược này sẽ tạo bước ngoặt trong đổi mới đào tạo, trong bối cảnh AI phát triển nhanh và tác động ngày càng sâu rộng đến giáo dục đại học.

“Chúng ta đang trong kỷ nguyên AI phát triển như vũ bão. Tất cả các trường đại học, không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới, đều phải thay đổi phương pháp giảng dạy, cách thức đào tạo cũng như tổ chức kiểm tra, đánh giá”, ông nhận định.

Theo lãnh đạo Trường Đại học Gia Định, mục tiêu của nhà trường là xây dựng một hệ thống hỗ trợ sinh viên, qua đó đào tạo thế hệ sinh viên mới với sự hỗ trợ hiệu quả của các công cụ AI, hướng tới tiếp cận trình độ giáo dục thế giới.

PGS.TS Phạm Văn Song, Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định. Ảnh: Di Hân

Một trong những nội dung được Trường Đại học Gia Định chú trọng là gắn đổi mới đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. PGS.TS Phạm Văn Song cho biết, trước khi triển khai chiến lược chuyển đổi AI, nhà trường đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo, khảo sát và trao đổi với doanh nghiệp nhằm xác định yêu cầu thực tế đối với nguồn nhân lực.

“Chính doanh nghiệp là những người đặt hàng chúng tôi để thực hiện công tác đào tạo”, ông nói, đồng thời cho biết nhà trường đã tiến hành hàng trăm cuộc khảo sát, đánh giá và hội thảo với các doanh nghiệp để xây dựng chiến lược phát triển AI.

Theo PGS.TS Phạm Văn Song, bên cạnh kiến thức chuyên môn, kỹ năng là một trong những yêu cầu quan trọng đối với sinh viên hiện nay.

"Ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, được xem là công cụ không thể thiếu. Bên cạnh đó là kỹ năng mềm và khả năng sử dụng, thích ứng với AI. AI đã len lỏi vào tất cả các mặt của đời sống và phần lớn doanh nghiệp tại Việt Nam đều sử dụng AI như một công cụ. Vì vậy, sinh viên sau khi ra trường cần sử dụng thành thạo những công cụ mà doanh nghiệp yêu cầu”, PGS.TS Phạm Văn Song cho biết.

Theo ông, nhà trường đang tiếp tục làm việc với doanh nghiệp để xác định cụ thể những công cụ AI mà sinh viên cần được tiếp cận, đồng thời trang bị kiến thức nền tảng về AI để người học có thể sử dụng công nghệ hiệu quả.