Kỳ lạ loại quả Tây Bắc: Ăn phải dùng búa tạ, nhưng cắn một miếng là "mê quên lối về"

Mùa mưa ở các tỉnh miền núi phía Bắc cũng là lúc những cây quả đen bắt đầu cho trái chín. Trước đây, quả đen chủ yếu được người dân bản địa hái từ rừng về luộc hoặc rang để ăn chơi, nhưng nay loại quả này đã dần trở thành thức quà được người dân thành thị ưa chuộng và tìm mua.

Loại quả này xuất hiện và được sử dụng phổ biến tại một số tỉnh Tây Bắc, trong đó Điện Biên được biết đến là một trong những nguồn cung cấp quả đen được biết đến nhiều trên thị trường đặc sản vùng cao.

Quả đen là một trong những loại đặc sản vùng Tây Bắc. Ảnh: Thời báo Văn học Nghệ thuật

Vốn là loài cây ưa khí hậu mát mẻ, phát triển tốt trên đất đồi và có khả năng chịu hạn khá tốt, nên bên cạnh việc mọc tự nhiên, quả đen hiện cũng được người dân đưa về trồng trên nương rẫy.

Quả đen không sở hữu vẻ ngoài bắt mắt như các loại trái cây khác. Khi còn non, quả có lớp vỏ màu xanh, sau đó chuyển sang màu sẫm khi chín già. Nằm sâu bên trong là lớp vỏ cứng màu đen bảo vệ phần nhân. Đặc điểm này khiến việc thưởng thức quả đen đòi hỏi nhiều công sức hơn so với các loại hạt thông thường.

Sau khi thu hoạch, quả đen thường được bóc lớp vỏ xanh bên ngoài trước khi xử lý phần vỏ cứng. Do lớp vỏ cứng này khá chắc chắn, người ta thường phải dùng búa nhỏ hoặc dụng cụ chuyên dụng đập nhẹ để tách. Việc đập cần sự khéo léo, thường là dựng đứng hạt và gõ vừa đủ lực vào hai bên vỏ để tránh làm vỡ phần nhân bên trong.

Dù công đoạn sơ chế khá tốn thời gian, nhưng bù lại, phần nhân của quả đen lại được nhiều người yêu thích bởi hương vị béo bùi đặc trưng. Hạt có kết cấu mềm, thơm, vị ngọt dịu và càng nhai càng cảm nhận rõ độ ngậy.

Khi được rang chín, mùi thơm của hạt càng thêm nổi bật, phần ruột béo ngậy như bơ nhưng không hề gây cảm giác ngấy. Với những ai lần đầu nếm thử, hương vị này có thể gợi liên tưởng đến hạt dẻ nhưng mang đậm nét béo và đậm đà hơn.

Quả đen có phần nhân béo bùi, thơm ngậy và vị ngọt dịu. Ảnh: Tri thức & Cuộc sống 

Có rất nhiều cách để thưởng thức quả đen. Cách đơn giản nhất là đem luộc hoặc rang chín để dùng trực tiếp. Bên cạnh đó, phần nhân sau khi tách vỏ có thể được dùng để nấu canh xương, canh sườn, hầm gà hoặc nấu cháo, mang đến vị ngọt, thơm và béo tự nhiên cho nước dùng.

Nhiều gia đình còn sáng tạo hơn bằng cách xay nhân quả đen để làm sữa hạt hoặc dùng làm nguyên liệu cho các món bánh. Nếu mua với số lượng lớn, người dùng có thể tách sẵn vỏ, chia nhỏ rồi bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh hoặc cấp đông để dùng dần, đặc biệt phù hợp với quả tươi do mùa thu hoạch của chúng tương đối ngắn.

Mùa vụ của quả đen thường bắt đầu từ tháng 7 và kéo dài đến tháng 8. Đây là thời điểm trái chín rộ, phần nhân đạt đến độ béo và thơm ngon nhất. Nếu để quá mùa, một số quả có thể nảy mầm, làm giảm chất lượng và độ béo của nhân.

Chính vì mùa thu hoạch ngắn ngủi, quả đen thường xuất hiện ồ ạt trên các kênh phân phối đặc sản vùng cao trong một khoảng thời gian nhất định.

Giá bán của loại quả này cũng đa dạng tùy theo mức độ sơ chế. Loại còn nguyên vỏ xanh thường có giá từ 50.000 đến 80.000 đồng/kg. Loại đã bóc lớp vỏ xanh, chỉ còn lại lớp vỏ cứng dao động từ 70.000 đến 100.000 đồng/kg. Đặc biệt, loại đã được tách vỏ hoàn toàn, chỉ lấy phần nhân, có giá thành cao hơn, có thời điểm lên tới khoảng 120.000 đồng/kg.

Mùa vụ của quả đen thường bắt đầu từ tháng 7 và kéo dài đến tháng 8. Ảnh: Tri thức & Cuộc sống 

Ngày nay, ngoài việc khai thác tự nhiên, quả đen còn được nhiều hộ dân trồng để phát triển kinh tế.

Tại Sơn La, Điện Biên và những khu vực có điều kiện khí hậu tương tự, người dân thường trồng quả đen trên các sườn đồi, kết hợp với các loại cây khác để tối ưu hóa diện tích. Loài cây này rất thích hợp với vùng đất cao, thoát nước tốt và khi đã phát triển ổn định thì không cần tốn quá nhiều công chăm sóc.

Thường sau 4-5 năm trồng, cây sẽ bắt đầu cho những quả bói đầu tiên. Từ những năm tiếp theo, khi cây đã trưởng thành, sản lượng thu hoạch sẽ ổn định hơn. Hiện tại, quả đen còn được bán dưới dạng cây giống, đáp ứng nhu cầu của những người muốn trồng trong vườn nhà hoặc phát triển thành những vùng nguyên liệu lớn.