Góp ý dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Từ khắc phục khoảng trống pháp lý đến chặn nguy cơ "gánh nặng hồ sơ"

Đề nghị quy định chi tiết nhiều nội dung

Chiều 4/9, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức hội thảo "Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)".

Bnews ghi nhận tại Hội thảo, đại diện Tiểu ban Thực phẩm dinh dưỡng (NFG) thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) đánh giá, cơ chế "công bố tiêu chuẩn sản phẩm" được đề xuất trong dự thảo thực chất là một hình thức kiểm tra trước khi lưu hành. Việc yêu cầu hồ sơ phải được cơ quan Nhà nước tiếp nhận và xử lý trong 15 ngày rồi mới được phép lưu hành sẽ biến quyền tự công bố của doanh nghiệp thành một quy trình cấp phép mới.

Bên cạnh đó, việc yêu cầu doanh nghiệp phải đăng ký lại hoặc công bố lại hồ sơ sau mỗi 5 năm sẽ làm phát sinh chi phí lớn, ước tính tăng thêm ít nhất 2.250 tỷ đồng mỗi năm từ tháng 7/2032 mà chưa cho thấy tác động rõ rệt trong việc kiểm soát chất lượng thực phẩm. 

Đối với mảng xuất khẩu, hàng rào kỹ thuật của các quốc gia nhập khẩu mới là yếu tố quyết định. Bà Trần Hoàng Yến, Phó Trưởng Văn phòng đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), nêu quan điểm, thực phẩm xuất khẩu chỉ cần đáp ứng các quy định an toàn thực phẩm của nước nhập khẩu.

Do đó, VASEP kiến nghị việc chứng nhận lô hàng xuất khẩu cần được quản lý theo mức độ nguy cơ của sản phẩm và lịch sử tuân thủ pháp luật của từng doanh nghiệp. Các cơ sở đã áp dụng thành công hệ thống quản lý chất lượng tiêu chuẩn quốc tế như HACCP hay ISO 22000 cần được xem xét giảm tần suất kiểm tra để cơ quan chức năng tập trung nguồn lực vào các sản phẩm có rủi ro cao hơn. 

Tại hội thảo, không ít ý kiến từ các hiệp hội doanh nghiệp cho rằng, việc thiếu vắng hoặc chậm cập nhật các tiêu chuẩn kỹ thuật đang tạo ra những khoảng trống pháp lý, gây lúng túng cho cả khâu sản xuất lẫn công tác thanh tra. Ông Nguyễn Như Tiệp, đại diện Công ty Cổ phần Tập đoàn Thủy sản Minh Phú, chỉ rõ, việc kiểm soát tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và hóa chất trong nông, lâm, thủy sản là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ người tiêu dùng và giữ vững thị trường xuất khẩu.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, ông Tiệp đề xuất Chính phủ cần quy định chi tiết về giới hạn dư lượng tối đa mặc định, chẳng hạn như 0,01 mg/kg đối với các chất chưa có quy định cụ thể, dựa trên đánh giá rủi ro và thông lệ quốc tế. Hơn nữa, dự thảo cần bổ sung quy định rõ ràng về điều kiện chuyển đổi mục đích sử dụng thực phẩm nhập khẩu, cũng như quy trình xử lý cụ thể đối với các lô hàng xuất khẩu bị trả về để doanh nghiệp có cơ sở tuân thủ. 

Làm sao chặn nguy cơ biến “công bố” thành tiền kiểm?

Thời báo Tài chính Việt Nam cũng đưa tin Hội thảo này, cho hay, thảo luận chi tiết về các quy định kỹ thuật, đại diện các hiệp hội ngành hàng lớn đã thẳng thắn chỉ ra nhiều bất cập giữa thiết kế chính sách và thực tiễn sản xuất.

Cụ thể, nguy cơ biến “công bố” thành tiền kiểm và gánh nặng hồ sơ, theo Hiệp hội Sữa Việt Nam (VDA) cảnh báo quy định mới yêu cầu tới 14 loại tài liệu trong hồ sơ công bố (gấp 3,5- 7 lần hiện hành), bao gồm các báo cáo R&D hay nghiên cứu độ ổn định vốn chỉ hợp lý với thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Nếu áp dụng đại trà, đa số thực phẩm thông thường và sản phẩm truyền thống sẽ không thể công bố, buộc doanh nghiệp phải dừng sản xuất. VDA nhấn mạnh việc phải chờ cơ quan quản lý tiếp nhận, cấp mã mới được lưu hành thực chất là một hình thức “tiền kiểm” mới, đẩy hàng trăm nghìn sản phẩm lưu hành hợp pháp rơi vào nguy cơ ách tắc.

Thắt chặt quy định nhập khẩu và rào cản chi phí, Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam (EuroCham Việt Nam) cũng nêu rõ việc yêu cầu thông báo kết quả đạt yêu cầu cho từng lô hàng nhập khẩu (kể cả phương thức kiểm tra giảm) sẽ làm tăng nguy cơ ùn tắc nghiêm trọng tại cửa khẩu, đặc biệt với hàng tươi sống. Dựa trên tính toán thực tế, EuroCham ước tính các thủ tục tiền kiểm mới cùng yêu cầu đăng ký/công bố lại có thể làm phát sinh chi phí tuân thủ lên tới hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm cho cộng đồng doanh nghiệp, bào mòn đáng kể mức tiết kiệm hàng năm mà Nghị định 15/2018 từng mang lại.

Khoảng trống pháp lý về nguyên liệu B2B và hàng xuất khẩu, bà Trần Hoàng Yến, đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) chỉ ra khoảng trống lớn khi dự thảo chưa có quy định về ngưỡng mặc định (MRL) cho hoạt chất chưa thiết lập tiêu chuẩn và ngưỡng tham chiếu (RPA) với chất bị cấm nhưng phát hiện ở mức vết. VASEP đề xuất bổ sung cơ chế này theo thông lệ của EU và Nhật Bản để tạo căn cứ pháp lý thống nhất cho phòng thử nghiệm và cơ quan quản lý.

Bên cạnh đó, VASEP kiến nghị miễn công bố tiêu chuẩn với nguyên liệu B2B phục vụ chế biến tiếp và khẳng định nguyên tắc thực phẩm xuất khẩu chỉ cần đáp ứng quy định của nước nhập khẩu, tránh buộc doanh nghiệp phải gánh thêm các tiêu chuẩn nội địa không cần thiết.

Đi sâu vào thực hành quản trị, ông Đỗ Việt Hà, Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ cao Thái Minh, kiến nghị dự thảo luật cần có sự phân tách rõ ràng các quy định áp dụng cho nhóm thực phẩm chức năng. Việc cụ thể hóa các tiêu chuẩn về Thực hành sản xuất tốt (GMP) và Thực hành phân phối tốt đối với ngành hàng mang tính đặc thù này sẽ giúp các nhà sản xuất có một hành lang pháp lý minh bạch để tuân thủ và cạnh tranh lành mạnh.