Giới trẻ kết hôn muộn, sinh ít con: Thách thức lớn với công tác dân số

Giới trẻ đang ngày càng kết hôn muộn, ngại sinh con

Sáng 10/7, Bộ Y tế phối hợp Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên và Văn phòng Quỹ Dân số Liên hợp quốc tại Việt Nam tổ chức Lễ Mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026 (ngày 11/7/2026) với chủ đề “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”. Năm 2026, là dấu mốc đặc biệt ý nghĩa khi công tác dân số Việt Nam tròn 65 năm hình thành và phát triển.

Tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, tại Việt Nam, hiện có gần 70 triệu người trong độ tuổi 15-64 là cơ hội lớn để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là nhiều thách thức lớn đang đặt ra đối với công tác dân số và phát triển, nhất là đối với giới trẻ.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, đầu tiên là xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ở giới trẻ ngày càng phổ biến tại nhiều địa phương. Tuổi kết hôn trung bình lần đầu tại Việt Nam tăng nhanh trong những năm gần đây. Việc kết hôn muộn sẽ dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con làm cho mức sinh giảm. Mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp, sâu sắc tới quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, gia tăng các dòng di cư.

Tiếp đến tỷ số giới tính khi sinh luôn ở mức cao trong nhiều năm nay, vượt ngưỡng cân bằng tự nhiên (104-106 bé trai/100 bé gái). Điều đó sẽ dẫn tới nguy cơ phá vỡ cấu trúc gia đình, một bộ phận nam giới trẻ sẽ phải kết hôn muộn, không có khả năng kết hôn, gia tăng tình trạng buôn bán phụ nữ, trẻ em gái, mại dâm, bạo hành giới, tội phạm xuyên quốc gia...

Thêm nữa mang thai và sinh con ở phụ nữ tuổi chưa thành niên tăng và ở mức cao; tỷ lệ tảo hôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số tuy giảm nhưng vẫn ở mức 15% (2023), chưa chấm dứt tình trạng hôn nhân cận huyết; chiều cao của thanh niên Việt Nam đã cải thiện nhưng vẫn tăng chậm và chưa đáp ứng kỳ vọng. Những tồn tại, hạn chế nêu trên sẽ ảnh hưởng nhiều đến chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

tViệt Nam có tốc độ già hóa dân số nhanh, nếu năm 2024, cứ 2 trẻ em  có 1 người cao tuổi thì dự báo 50 năm sau, cứ 2 trẻ em sẽ có 4 người cao tuổi. Xu hướng sinh ít con hơn ở giới trẻ làm đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số. Nếu không có giải pháp phù hợp, trong tương lai lực lượng lao động trẻ sẽ thu hẹp, gánh nặng an sinh, chăm sóc người cao tuổi và áp lực phát triển kinh tế - xã hội sẽ ngày càng lớn đối với thế hệ trẻ hôm nay.

Kinh tế là rào cản lớn nhất

Từ kết quả nghiên cứu quốc tế, ông Matt Jackson, Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tại Việt Nam giới thiệu khảo sát Tương lai Nhân khẩu học (Demographic Futures Survey) do UNFPA thực hiện, với hơn 108.000 người trẻ sử dụng Internet trong độ tuổi 18-39 tại 73 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Kết quả khảo sát cho thấy nhiều người trẻ vẫn mong muốn xây dựng các mối quan hệ gắn bó và lập gia đình trong tương lai. Hơn hai phần ba người được khảo sát cho biết hôn nhân là một phần của cuộc sống lý tưởng mà họ hướng tới.

Ngay cả trong nhóm 35-39 tuổi chưa có con, 79% nam giới và 72% nữ giới được khảo sát vẫn mong muốn có con. Với nhiều người trẻ, niềm vui và hạnh phúc mà con cái mang lại là một trong những lý do quan trọng nhất khiến họ mong muốn làm cha mẹ. Khảo sát cũng cho thấy nhiều người trẻ gặp khó khăn trong việc biến mong muốn thành hiện thực. Ổn định tài chính là yếu tố quan trọng nhất khi họ cân nhắc xây dựng các mối quan hệ gắn bó và lập gia đình, với 81% người được khảo sát đánh giá đây là yếu tố quan trọng.

Trong khi đó, khó khăn về kinh tế và nhà ở là rào cản phổ biến đối với việc bắt đầu một mối quan hệ lâu dài, đồng thời cũng là trở ngại lớn đối với việc sinh con.

Từ những phát hiện này, ông Matt Jackson nhấn mạnh rằng chính sách dân số cần quan tâm nhiều hơn đến các điều kiện thực tế đang ảnh hưởng đến lựa chọn của người trẻ.  Hỗ trợ thanh niên không chỉ là câu chuyện về mức sinh, mà còn gắn với việc làm, nhà ở, dịch vụ chăm sóc trẻ em, chế độ nghỉ phép cho cha mẹ, cơ chế làm việc linh hoạt, dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới. Khi những điều kiện này được cải thiện, người trẻ sẽ có thêm niềm tin và khả năng xây dựng cuộc sống, các mối quan hệ và gia đình mà họ mong muốn.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế thời gian gần đây, công tác dân số tiếp tục ghi nhận nhiều dấu ấn quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế và chính sách. Quốc hội khóa XV thông qua Luật Dân số và phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Đồng thời, Nghị định và các thông tư hướng dẫn thi hành Luật Dân số; các Quyết định phê duyệt Chương trình, kế hoạch, đề án được phê duyệt triển khai đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, kịp thời và hiệu quả trên phạm vi cả nước.

Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thanh niên hôm nay không chỉ là lực lượng lao động chủ lực trong tương lai mà còn là những người trực tiếp thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và xây dựng xã hội văn minh, tiến bộ...