Giải mã hoạt động vay cầm cố tại Việt Nam và vấn đề an toàn khi vay vốn

Vay cầm cố là hình thức vay thay thế, hoàn toàn hợp pháp nhưng khác biệt so với các hình thức vay tín chấp, thế chấp tại ngân hàng. Ưu điểm của vay cầm cố là điều kiện đơn giản, chỉ cần có tài sản đảm bảo, thông dụng nhất là xe máy hoặc ô tô chính chủ. Thủ tục vay cũng rất đơn giản, duyệt vay chỉ trong 15-30 phút. Do không xét nợ xấu, không chứng minh thu nhập nên vay cầm cố, còn gọi là cầm đồ, được xem là hình thức vay bình dân và dưới chuẩn ngân hàng. Các ngân hàng Việt không tham gia phân khúc cho vay này nên không ít người đã hiểu lầm rằng vay cầm cố là bất hợp pháp, thiếu an toàn. Trên thực tế, vay cầm cố là "sân chơi" của các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ tài chính và các hộ kinh doanh cá thể. Để được nhà nước cấp phép, các chủ thể này phải có tư cách pháp nhân rõ ràng, đáp ứng được nhiều điều kiện khắt khe và chịu sự giám sát thường trực của nhiều sở ngành.

Theo báo cáo năm 2025 của Fiin Group, đơn vị dẫn đầu trong lĩnh vực nghiên cứu thị trường và xếp hạng tín nhiệm độc lập tại Việt Nam, thị trường cho vay cầm cố đã đình hình rõ nét. Năm 2024, ước tính có khoảng 24.000 cửa hàng cầm đồ, trong đó có hơn 1.200 cửa hàng, chiếm 5%, hoạt động theo mô hình chuỗi cầm đồ thế hệ mới, hiện đại, chuyên nghiệp và chuẩn hoá. Những cái tên tiêu biểu như F88, Người bạn vàng, Vietmoney, Happy Money… Còn lại là các cửa hàng truyền thống, hoạt động dựa trên kinh nghiệm cá nhân, quy mô nhỏ lẻ và có phần tự phát. Xu hướng phát triển của thị trường là cầm đồ thế hệ mới đang lấn át và giữ vai trò định hình, thay đổi thị trường. Tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) về dư nợ cho vay của các chuỗi trong giai đoạn 2019-2024 là 53,3% với tổng dư nợ đạt 5.227 tỷ đồng vào năm 2023, chiếm 8,5% tổng dư nợ toàn thị trường. Quy mô dư nợ của các chuỗi đã tăng gấp 9 lần trong giai đoạn 2010 - 2022 và đang tiếp tục tăng mạnh. Fiin Group cũng nhận định "Thị trường cầm đồ chuyển mình chuyên nghiệp hơn với sự nở rộ của mô hình cầm đồ thế hệ mới". Trong báo cáo, cái tên F88 xuất hiện như một doanh nghiệp dẫn dắt với "thành tích" chiếm đến 72,3% thị phần cho vay cầm cố xét trong phân khúc các doanh nghiệp cầm đồ thế hệ mới.

Chính sự nổi bật của F88 trong khoảng 5 năm gần đây khiến nhiều người đặt câu hỏi vay F88 có an toàn không? Thực ra, dù vay tại F88 hay bất kỳ cửa hàng cầm đồ nào, nếu muốn có được một khoản vay an toàn, người vay cũng sẽ phải chú ý ba nguyên tắc dưới đây. Trước hết là đọc kỹ hợp đồng vay. Nhiều cửa hàng cầm đồ truyền thống chỉ ghi giấy biên nhận với vài thông tin như loại xe cầm cố, số tiền vay, lãi suất. Những nội dung này quan trọng nhưng chưa đủ để bảo vệ người vay. Hợp đồng cần thể hiện rõ thời hạn trả nợ, số tiền phải trả từng kỳ, cách tính lãi phí phạt khi trễ hạn, điều kiện thu hồi và thanh lý tài sản. Tại các chuỗi cầm đồ, hợp đồng thường được thể hiện rõ hơn với đầy đủ quyền, nghĩa vụ và các tình huống phát sinh. Việc này giúp người vay yên tâm hơn, đồng thời thể hiện trách nhiệm của đơn vị cho vay nhưng về phía người vay, vẫn cần phải đọc thật kỹ và yêu cầu giải thích nếu có gì chưa rõ.

Cơ cấu lãi phí cũng là vấn đề cần lưu ý. Nhiều biên nhận cầm đồ chỉ ghi lãi 3.000 đồng hoặc 4.000 đồng/triệu/ngày. Mức này thoạt nghe không cao nhưng nếu quy đổi theo tỷ lệ %/năm sẽ tương đương 120% - 145%/năm. Trong khi đó, tại các chuỗi cầm đồ, lãi suất nhìn chung tuân thủ mức lãi suất trần là 20%/năm, như F88 là 19,2%/năm. Ngoài ra, cũng cần lưu ý là chỉ nên vay đúng số tiền mình cần, tránh việc vay dư ra quá nhiều để rồi gánh áp lực trả nợ.

Cuối cùng là tính hợp pháp của phương tiện và giấy tờ lưu thông. Khi gửi lại đăng ký xe bản gốc, người vay cần yêu cầu bên cho vay cung cấp bản sao y công chứng và giấy xác nhận giữ đăng ký xe. Hai loại giấy này giúp người vay tránh tình trạng thiếu giấy tờ nếu bị kiểm tra. Các ngân hàng đã áp dụng cách làm này với xe thế chấp, các chuỗi cầm đồ cũng đã triển khai, trong khi nhiều cửa hàng truyền thống vẫn chưa chú trọng đúng mức.

Vay cầm cố không phải là hình thức vay thiếu an toàn nếu người vay chọn đúng đơn vị uy tín và hiểu rõ các nguyên tắc cơ bản. Sự phát triển của các chuỗi cầm đồ thế hệ mới đang góp phần chuẩn hóa thị trường, đưa hoạt động này vào khuôn khổ minh bạch hơn thông qua việc xây dựng hợp đồng rõ ràng, lãi phí đúng quy định và giấy tờ lưu thông hợp lệ... Nhờ đó, vay cầm cố có thể trở thành giải pháp tài chính nhanh, hợp pháp và phù hợp với nhu cầu bình dân.