Chủ tịch Quốc hội: Kịp thời chuyển vốn từ nơi làm chậm sang nơi làm tốt

Sáng 14/8, tiếp tục chương trình phiên họp thứ 5, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết chủ trương tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia mục tiêu là khắc phục tình trạng manh mún, chồng chéo, đa đầu mối, giảm chi phí tuân thủ hành chính và đẩy mạnh phân cấp quản lý vốn ngân sách.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc tích hợp lần này về thể chế và cơ chế phân cấp làm sao "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Trung ương, Quốc hội, Chính phủ kiến tạo để phát triển.

Thực trạng điểm nghẽn vừa qua thấy trước đây có quá nhiều văn bản hướng dẫn từ nhiều bộ, ngành đến địa phương. Một là dẫn đến tâm lý sợ sai, hai là giải ngân chậm. Các hướng dẫn và thủ tục lòng vòng dẫn đến giải ngân chậm.

"Giải pháp tới là chuyển từ phân bổ theo dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói. Trung ương chỉ ban hành mục tiêu đầu ra và tiêu chí định mức ngân sách. Địa phương phải chủ động điều hòa nguồn vốn giữa các dự án thành phần tùy thuộc vào nhu cầu thực tế của từng địa bàn", Chủ tịch Quốc hội nêu.

Đồng thời cho biết, giao thẩm quyền điều hành danh mục cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Cần quy định rõ Hội đồng nhân dân cấp tỉnh được quyền điều chỉnh, chuyển đổi vốn giữa các dự án thành phần.

Về cơ cấu nguồn vốn và kế hoạch tài chính, theo Chủ tịch Quốc hội phải nhìn nhận thực trạng điểm nghẽn vừa qua. Hiện tại đang đề xuất cơ cấu là 75% vốn đầu tư công, 25% là kinh phí thường xuyên. Giải pháp tới phải tính toán linh hoạt tỉ lệ 75-25.

Cần làm rõ ranh giới giữa vốn đầu tư công (xây mới, nâng cấp) và kinh phí thường xuyên (đào tạo, vận hành, bảo trì, mua sắm thiết bị y tế, văn hóa). Phải làm sao hạn chế sự manh mún, xé lẻ ra nhiều phần khiến không thực hiện được.

Vì vậy, tỉ lệ 75-25 nên được xem là mục tiêu khung cấp quốc gia, không nên "ép cứng" đối với từng địa phương. Bộ Tài chính cần có hướng dẫn vấn đề này.

Đặc biệt đối với lĩnh vực văn hóa, y tế cơ sở, nhu cầu chi thường xuyên như đào tạo con người, duy trì hoạt động thường cao hơn chi đầu tư cơ sở hạ tầng.

Đồng thời, cơ chế lồng ghép vốn cần quy định rõ quy trình, thủ tục lồng ghép vốn từ các chương trình này với vốn ngân sách địa phương và vốn xã hội hóa. Tránh tình trạng khi thanh tra, kiểm tra, kiểm toán coi việc lồng ghép sai mục đích. Phải bàn bạc để có một cơ chế thật sự thông thoáng cho việc chi tiêu.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý về việc thu gom đầu mối quản lý, tránh cộng gộp cơ học. Thực trạng vừa qua, dù gom thành một chương trình tổng thể, nhưng nếu bên dưới vẫn tồn tại các ban quản lý chuyên trách riêng rẽ thuộc các bộ như: Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa, Bộ Giáo dục và Đào tạo thì địa phương vẫn phải chịu nhiều sự kiểm soát.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội gợi ý có thể thành lập Văn phòng điều phối chung tích hợp ở cấp Trung ương. Bộ Tài chính đóng vai trò quản lý tổng thể ngân sách, nhưng cần một cơ quan điều phối liên ngành tập trung làm đầu mối "một cửa" cho địa phương tổng hợp, giải trình. Chuẩn hóa tiêu chí đánh giá, phải tích hợp bộ tiêu chí đánh giá đầu ra, tránh trùng lặp.

Ví dụ tiêu chí nông thôn với y tế, giáo dục, văn hoá không được xung đột, chồng chéo với các tiêu chí chuyên ngành của Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Khi tiêu chí không chồng chéo thì cấp dưới mới thông thoáng.

Liên quan đến việc giám sát, quản trị dữ liệu và chuyển tiếp chính sách, theo Chủ tịch Quốc hội phải xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian thực thay cho phương thức báo cáo giấy định kỳ.

Kết quả giải ngân, mức độ hoàn thành chỉ tiêu, chỉ số đầu ra phải được cập nhật liên tục để kịp thời chuyển vốn từ nơi làm chậm sang nơi làm tốt. Cơ chế này sẽ kích thích các địa phương thi đua giải ngân thực hiện.

"Nếu không, trong 1 quý hoặc 6 tháng, Trung ương sẽ điều chuyển vốn từ địa phương làm không tốt sang địa phương làm tốt", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Về quy định rõ điều khoản chuyển tiếp, Chủ tịch Quốc hội lưu ý những dự án dở dang từ các chương trình riêng lẻ trước đây phải có cơ chế tiếp nối vốn rõ ràng, không để xảy ra tình trạng đứt gãy dự án hoặc nợ đọng xây dựng cơ bản.

Khắc phục chồng chéo, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực

Tham gia góp ý kiến, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng tán thành việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia nhằm giảm thủ tục, giảm đầu mối, khắc phục sự chồng chéo, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Về nguồn lực và cơ cấu vốn, theo Phó Chủ tịch Quốc hội, dự thảo Nghị quyết của Quốc hội xác định bố trí 345.000 tỷ đồng ngân sách Trung ương, gồm 244.200 tỷ đồng vốn đầu tư công và 100.800 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Đồng thời, giao Chính phủ cơ cấu lại theo hướng 75% đầu tư công và 25% chi thường xuyên. Do đó, cần cân nhắc nếu định hướng áp dụng cơ học tỉ lệ 75-25 có còn vướng mắc hay không.

Các nội dung về giáo dục, y tế, giảm nghèo, dân số, văn hóa có nhiều nhiệm vụ phải thực hiện bằng kinh phí thường xuyên nhưng lại gắn trực tiếp với người dân và dịch vụ xã hội, đôi khi mang hơi hướng của tính chất đầu tư. Vì vậy, theo bà Hồng nên cân nhắc xác định cơ cấu vốn theo yêu cầu của từng nhiệm vụ.

Liên quan đến phân bổ vốn và tiêu chí chấm điểm, tán thành việc phân bổ vốn phải gắn với khả năng thực hiện, giải ngân và kết quả đầu tư. Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát, nghiên cứu kỹ việc lấy tỉ lệ giải ngân làm tiêu chí quyết định mức vốn được hỗ trợ.

Theo đó, trước hết phải đảm bảo nguồn lực theo mục tiêu, mức độ khó khăn và đối tượng ưu tiên trước. Sau đó mới dùng kết quả thực hiện và khả năng giải ngân để điều chỉnh, nhằm khuyến khích những nơi làm tốt.

Ngoài ra, đề nghị rà soát kỹ công thức chấm điểm phân bổ hằng năm, đặc biệt rà soát kỹ về trọng số và tính so sánh. 

"Bởi lẽ, địa phương được giao nhiều nhiệm vụ có thể có lợi thế về điểm số. Một nhiệm vụ nhỏ, dễ hoàn thành cũng được tính 10 điểm ngang bằng với một nhiệm vụ lớn, phức tạp. 

Khi đó, kết quả có thể chưa phản ánh đầy đủ mức độ khó khăn, quy mô nguồn lực và kết quả thực chất, nhất là đối với những địa phương vùng miền núi, vùng đặc biệt khó khăn", Phó Chủ tịch Quốc hội nói và đề nghị nghiên cứu và rà soát thêm về cách tính điểm.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho biết, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội tán thành với tờ trình, tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình tổng thể.

Đồng thời, đề nghị, Chính phủ tiếp tục rà soát toàn bộ hồ sơ, tiếp thu ý kiến của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến của cơ quan thẩm tra để hoàn thiện hồ sơ, gửi ĐBQH theo quy định. Nội dung này sẽ báo cáo Quốc hội và thảo luận tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.