Cần hoàn thiện pháp lý chặt chẽ hơn trong hiến tặng mô, tạng với người dưới 18 tuổi

Sáng 2/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Bảo vệ tốt hơn những người hiến tặng, đặc biệt trẻ em

Mở đầu bài phát biểu, ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu – Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đại biểu đoàn Tp.Hà Nội, nhắc đến phản ứng của dư luận về điều khoản hiến tặng mô, tạng với người dưới 18 tuổi.

Theo đại biểu, sự quan tâm, phản biện của toàn xã hội là dễ hiểu, vì đây là những vấn đề liên quan trực tiếp đến trẻ em, trong bối cảnh nguy cơ tiêu cực từ tội phạm xuyên quốc gia hay các hành vi trục lợi bất chính liên quan đến mô, tạng luôn hiện hữu.

ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu (Ảnh: Media Quốc hội).

Nhưng quan điểm của đại biểu, chính vì còn nhiều bất cập nên cần sửa luật, với mục tiêu quan trọng nhất là bảo vệ tốt hơn những người hiến tặng, đặc biệt trẻ em.

Cho biết, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội không phải là cơ sở ghép tạng, nhưng đại biểu chia sẻ sự thấu hiểu với những người bệnh nặng đang chờ đợi cơ hội cuối cùng và duy nhất.

"Và tôi cũng rất hiểu nỗi lo lắng của người dân vì trên thực tế, vẫn có tình trạng mua bán tạng, bắt cóc xảy ra trong khu vực và trên thế giới", đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nói.

Nhưng thay vì né tránh hay cực đoan trong cách nhìn nhận, theo ông, cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng chặt chẽ hơn, vừa bịt các kẽ hở để chống lại mọi hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của nhiều người bệnh.

ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu đề nghị chia theo 2 nhóm để có quy định cụ thể. Nhóm thứ nhất là người hiến khỏe mạnh đang sống. 

Với nhóm này, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề nghị cấm cho hiến tạng, mô không có khả năng tái tạo và nguy hiểm ngay đến tính mạng con người.

Với mô có khả năng tái tạo hoặc không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển, ông đề nghị chia từng nhóm quy định riêng.

Trong đó, trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng nên cấm, trừ trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ (ví dụ mô tái sinh là máu, tế bào gốc tạo máu...). 

Quá trình lấy chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, khi không còn các phương án khác khả thi.

"Đây chính là nút chặn để những kẻ xấu không thể tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, giả dạng con nuôi", đại biểu Lân Hiếu nêu.

Với người từ 18 đến 25 tuổi, đại biểu đề nghị quy định "chỉ được cho, tặng với người cùng huyết thống".

Còn với người trưởng thành trên 25 tuổi, ngoài người trong gia đình, theo bác sĩ Hiếu, có thể quy định cho tặng nhưng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.

Nhóm thứ hai là người hiến không còn khả năng sống, chết não. Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nêu rõ, việc xác định chết não phải được hội đồng độc lập đánh giá theo tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế. 

"Nếu tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người lang thang, không gia đình, bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi được xét hiến", đại biểu nêu ý kiến.

Trong nhóm này, với trẻ dưới 18 tuổi, vị đại biểu ngành y đề nghị "hạn chế hiến tạng", trừ những trường hợp đặc biệt khi có sự đồng ý của gia đình, và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Với người trên 18 tuổi, cần cấm tuyệt đối lấy tạng của người đã có văn bản từ chối hiến. Trường hợp khác (không có văn bản từ chối), cần đảm bảo đã được gia đình đồng ý, thực hiện dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Điều kiện hiến mô tái sinh của người dưới 18 tuổi khi còn sống

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) ghi nhận cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý một số nội dung quan trọng liên quan đến người dưới 18 tuổi: chỉ còn quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác. 

Đối với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo chỉ giữ một ngoại lệ rất hẹp: được hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và phải có văn bản đồng ý của cha mẹ. 

"Như vậy, so với các phương án trước, dự thảo đã thu hẹp rất đáng kể phạm vi hiến mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên và bổ sung các biện pháp bảo vệ cần thiết", đại biểu Tú Anh nói. 

ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Ảnh: Media Quốc hội).

Về điều kiện hiến mô tái sinh của người dưới 18 tuổi khi còn sống, đại biểu Tú Anh thống nhất với việc chỉ duy nhất xem xét cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần phân biệt sự đồng ý của cha mẹ với ý chí của chính người hiến. 

Theo đó, Điều 25 Bộ luật Dân sự năm 2015 xác định quyền nhân thân gắn liền với mỗi cá nhân, về nguyên tắc không thể chuyển giao cho người khác. 

Đồng thời, quy định việc thực hiện quyền nhân thân của người chưa thành niên phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý. Khoản 3 Điều 33 quy định việc can thiệp vào thân thể, bao gồm phẫu thuật, lấy và ghép mô, bộ phận cơ thể, phải có sự đồng ý của người đó. Điều 35 ghi nhận quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của cá nhân theo điều kiện do pháp luật quy định. 

"Như vậy, sự đồng ý của cha mẹ là điều kiện cần thiết, nhưng không mặc nhiên thay thế hoàn toàn ý chí của trẻ", bà Tú Anh nói.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định: người dưới 18 tuổi phải được giải thích, tham vấn phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành; tuyệt đối không thực hiện lấy mô nếu người đó phản đối, kể cả khi đã có văn bản đồng ý của cha mẹ.