Bức tranh tuyển sinh 2026: Điểm chuẩn khối STEM dự báo tăng mạnh, trường tốp dưới đối diện nguy cơ "trắng" sinh viên

Sự bứt phá của nhóm ngành công nghệ và dự báo điểm chuẩn

Theo thông tin về kết quả đăng ký xét tuyển đại học năm 2026 từ Bộ GD&ĐT, mùa tuyển sinh năm nay ghi nhận những con số vô cùng ấn tượng.

Báo Đại đoàn kết dẫn lời GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học cho biết toàn quốc có 1.241.914 thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT. Trong đó, hơn 874.000 em đã nhập nguyện vọng lên Hệ thống với tổng số lượng lên tới 7.180.860 nguyện vọng.

Như vậy, số thí sinh đăng ký xét tuyển đại học chiếm hơn 70% tổng số thí sinh dự thi, tăng hơn 25.200 người tương đương gần 3% so với năm 2025. Bình quân mỗi thí sinh đăng ký khoảng 8,2 nguyện vọng, cho thấy nhu cầu học tập bậc đại học đang tiếp tục gia tăng mạnh mẽ.

Tuy nhiên, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo nhấn mạnh rằng mục tiêu cốt lõi của công tác tuyển sinh không phải là khuyến khích các em đăng ký thật nhiều nguyện vọng, mà là định hướng để thí sinh lựa chọn đúng ngành nghề phù hợp với năng lực, sở trường, điều kiện cá nhân và mục tiêu nghề nghiệp lâu dài.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất của mùa tuyển sinh năm nay là sự quan tâm đặc biệt dành cho các ngành STEM và 15 nhóm ngành thuộc Nghị định số 179/2026/NĐ-CP.

Số liệu thống kê cho thấy có 467.590 thí sinh đăng ký vào khối ngành STEM, chiếm 53,4% tổng số thí sinh xét tuyển, với 2.368.179 nguyện vọng tương đương gần 33%. Đối với 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, hệ thống ghi nhận 331.693 thí sinh đăng ký, chiếm gần 38%, với 1.291.839 nguyện vọng tương đương khoảng 18%.

Bức tranh này phản ánh thực tế hơn một nửa số thí sinh năm nay có ít nhất một lựa chọn thuộc khối STEM và hơn một phần ba hướng đến các nhóm ngành được Nhà nước ưu tiên phát triển.

Nổi bật nhất là lĩnh vực Máy tính và Công nghệ thông tin khi tiếp tục thu hút 154.016 thí sinh với hơn 415.000 nguyện vọng, đồng nghĩa với việc gần 18% tổng số thí sinh có ít nhất một nguyện vọng vào lĩnh vực này.

Lĩnh vực Khoa học tự nhiên cũng ghi nhận hơn 43.700 thí sinh với 63.800 nguyện vọng. Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, đây là tín hiệu rất đáng ghi nhận bởi khoa học tự nhiên cùng với toán học, thống kê và kỹ thuật chính là nền tảng để phát triển trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vật liệu mới, công nghệ sinh học và nhiều công nghệ chiến lược khác.

Sự bùng nổ của nhóm ngành STEM kéo theo những nhận định đa chiều về biến động điểm chuẩn.

Báo Tiền phong dẫn lời GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội bày tỏ sự bất ngờ trước lượng hồ sơ khổng lồ đổ vào khối ngành này và dự báo điểm chuẩn của trường có thể tăng từ 0,5 đến 1 điểm tùy từng ngành. Các ngành tốp đầu có thể vượt mức 28/30 điểm, nhiều ngành đạt mức 27/30 điểm, trong khi các ngành còn lại dự kiến giữ nguyên so với năm trước.

Ở một góc nhìn khác, PGS.TS Nguyễn Phong Điền, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội lại nhận định điểm chuẩn khối STEM của trường sẽ không có biến động đột biến so với dự báo trước đó, bất chấp số lượng thí sinh đăng ký tăng gấp đôi năm 2025. Nguyên nhân là do phổ điểm thi tốt nghiệp môn Toán năm nay rất cao, nhưng hai môn còn lại của các tổ hợp xét tuyển chính như A00 và A01 lại khá thấp.

Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, các ngành Khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, Khoa học máy tính vẫn được dự báo lấy điểm chuẩn cao nhất từ 28,5/30 điểm trở lên. Nhóm ngành Kỹ thuật máy tính, An toàn không gian số, Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa, Kỹ thuật vi điện tử và công nghệ nano dự kiến lấy từ 27,5 đến 28,5/30 điểm. Các ngành Công nghệ thông tin Việt Nhật, Công nghệ thông tin Việt Pháp, Kỹ thuật cơ điện tử, Kỹ thuật điện tử viễn thông dao động ở mức từ 26,5 đến 27,5/30 điểm.

Bài toán thừa chỉ tiêu, nguy cơ "trắng" sinh viên tại các trường tốp dưới

Nhìn vào bức tranh tổng thể của giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2022 đến 2025, có thể thấy một nghịch lý lớn đang tồn tại giữa nguồn tuyển và chỉ tiêu.

Dữ liệu của Bộ GD&ĐT chỉ ra rằng, số lượng thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT tăng đều từ hơn 1 triệu vào năm 2022 lên trên 1,2 triệu vào năm 2025. Số lượng học sinh tốt nghiệp và đăng ký xét tuyển liên tục chạm những cột mốc mới, nhưng đi sâu vào bài toán cơ cấu thì hệ thống giáo dục đại học lại luôn đối diện với thực trạng thiếu hụt nguồn tuyển nghiêm trọng trên quy mô lớn.

Mỗi năm, các cơ sở đào tạo tuyển không đủ từ vài chục nghìn đến hàng trăm nghìn chỉ tiêu. Đỉnh điểm là vào năm 2023, toàn hệ thống giáo dục đại học chỉ hoàn thành được trên 82% chỉ tiêu đề ra.

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này bắt nguồn từ sự mở rộng quy mô quá nóng của các trường đại học trong giai đoạn 2022 đến 2025. Chỉ trong vòng ba năm, tổng chỉ tiêu toàn hệ thống đã tăng vọt từ mức trên 600.000 lên đến gần 760.000. Tốc độ gia tăng chỉ tiêu này tạo ra áp lực khổng lồ đè nặng lên nguồn tuyển thực tế, bởi lượng thí sinh quyết định nhập học không thể đuổi kịp đà tăng của các trường, khiến nhiều cơ sở liên tục rơi vào trạng thái "đói" sinh viên.

Một nguyên nhân cộng hưởng khác là tỷ lệ thí sinh ảo. Thực tế cho thấy tỷ lệ thí sinh xác nhận nhập học thường chỉ dao động trong khoảng 80 đến 90% so với số trúng tuyển, thậm chí có những trường tỷ lệ này chưa chạm mốc 70%.

Bước sang năm 2026, bài toán tuyển sinh lại càng trở nên khó khăn khi tổng chỉ tiêu vọt lên trên 790.000, trong khi hệ thống chỉ ghi nhận khoảng trên 800.000 thí sinh đăng ký xét tuyển. Tỷ lệ này phản ánh một thực tế là gần như bất kỳ thí sinh nào có đăng ký nguyện vọng cũng đều nắm chắc cơ hội trúng tuyển vào đại học.

Thế nhưng, đằng sau cơ hội của thí sinh là muôn vàn thách thức đối với các cơ sở đào tạo, đặc biệt là nhóm trường tốp dưới tiếp tục phải chịu cảnh khát nguồn tuyển. Sự cạnh tranh giành giật sinh viên giữa các trường đại học tốp dưới, trường đại học địa phương và khối trường tư thục được dự báo sẽ ngày càng trở nên khốc liệt.

Lý do là số lượng thí sinh trúng tuyển ở những trường này thường rơi vào các nguyện vọng không mong muốn, dẫn đến việc các em không có nhu cầu nhập học thực tế.

Chính vì vậy, những cơ sở giáo dục không xây dựng được thương hiệu mạnh hoặc duy trì các ngành học không bắt kịp xu hướng thị trường chắc chắn sẽ phải đối mặt với nguy cơ "trắng" sinh viên đầy báo động.