Sửa Luật Thủ đô bảo đảm "phân quyền rõ ràng, thực chất và có kiểm soát"

Chiều 8/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở tổ về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Bước đi mang ý nghĩa chiến lược

Phát biểu tại tổ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không đơn thuần là hoàn thiện đạo luật, mà thực chất là một bước đi mang ý nghĩa chiến lược, nhằm kiến tạo mô hình thể chế phát triển mới cho Thủ đô với vị trí rất đặc biệt: trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là động lực, đầu tàu phát triển của cả nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt là xây dựng Luật Thủ đô trở thành một thiết chế pháp lý đặc thù, vượt trội, có tính dẫn dắt, đủ mạnh để tháo gỡ điểm nghẽn phát triển cho Hà Nội đồng thời phải bảo đảm kỷ cương, kỷ luật và tính thống nhất cao của hệ thống pháp luật vì lợi ích chung của quốc gia, không thể phá vỡ trật tự chung.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ ra thực tiễn, những điểm nghẽn lớn của Thủ đô hiện nay, đặc biệt trong các lĩnh vực như quy hoạch, hạ tầng, quản trị đô thị, phân cấp, phân quyền, huy động nguồn lực vẫn chưa được giải quyết căn bản. Việc sửa luật cần đối chiếu trực diện với các vấn đề này để có quy định xử lý hiệu quả.

Đơn cử về quy hoạch, Tổng Bí thư cho rằng để có quy hoạch đúng tầm, cần có tầm nhìn dài hạn, rõ ràng về định hướng phát triển.

Quy hoạch không chỉ là "bản vẽ trên giấy", mà phải giúp toàn dân Thủ đô và cộng đồng doanh nghiệp hiểu được Hà Nội sẽ phát triển ra sao trong 10 năm, 50 năm, thậm chí 100 năm tới. Đồng thời, phải có tính bền vững, không thể thay đổi theo từng nhiệm kỳ, làm mất tính ổn định và tầm nhìn dài hạn.

Thực tế hiện nay, công tác quy hoạch còn nhiều bất cập, tình trạng "xây đến đâu tắc đến đó", ngập lụt vẫn diễn ra, đặc biệt tại các khu chung cư, khu đô thị mới. Do đó, cần làm rõ các nội dung cốt lõi: vùng lõi đô thị phát triển ra sao, các vùng phát triển mới như thế nào; bao nhiêu đô thị vệ tinh, bao nhiêu khu đô thị mới cần hình thành.

Tổng Bí thư cho rằng có thể lựa chọn xây dựng mô hình một phường kiểu mẫu hiện đại với đầy đủ hạ tầng xã hội: nhà ở cho nhiều tầng lớp nhân dân, bệnh viện, trường học, trung tâm văn hóa, sân vận động, không gian xanh… để làm chuẩn tham chiếu.

Đồng thời, phải tính toán rõ hệ thống kết nối giao thông từ các khu vực này vào trung tâm: thời gian di chuyển bao lâu, bằng phương tiện gì (tàu điện ngầm, đường sắt đô thị, đường trên cao…) để tạo tổng thể thống nhất, đồng bộ.

Khi có quy hoạch hợp lý, người dân sẽ sẵn sàng dịch chuyển ra các khu đô thị vệ tinh, giảm áp lực cho khu vực nội đô.

Bên cạnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng các điểm nghẽn về thể chế cũng cần được chỉ ra rõ ràng để có giải pháp tháo gỡ.

Tinh thần chung là tiếp tục hoàn thiện các chính sách lớn, rà soát, hệ thống hóa chính sách đã có, từ đó cụ thể hóa thành các điều luật, quy định và giải pháp khả thi.

Về tư duy xây dựng luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh cần chuyển mạnh từ tư duy "quản lý" sang tư duy "kiến tạo phát triển", luật phải tạo ra "không gian thể chế" để Thủ đô chủ động thiết kế, thử nghiệm và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù phát triển, tránh sa đà vào quy định cấm, hạn chế.

Tuy nhiên, theo ông việc thiết kế luật cần bám sát tinh thần đổi mới công tác xây dựng pháp luật, trong đó chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, ổn định lâu dài; còn những nội dung mang tính linh hoạt, biến động nhanh thì giao cho Chính phủ, thậm chí giao cho chính quyền thành phố quy định để bảo đảm phù hợp thực tiễn.

Phân quyền phải đi đôi với năng lực thực thi

Chính sách nữa Tổng Bí thư nhấn mạnh là phải nghiên cứu rất kỹ cơ chế phân cấp, phân quyền vì đây là nội dung rất then chốt, quyết định hiệu quả của Luật, đặc biệt đối với Luật Thủ đô.

Đồng tình với việc dự thảo luật đã đi theo hướng phân quyền mạnh cho Thủ đô. Tuy nhiên, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước vấn đề không chỉ là "phân quyền nhiều hơn" mà phải bảo đảm "phân quyền rõ ràng, thực chất và có kiểm soát", cần xác định cụ thể phạm vi, lĩnh vực được phân quyền để tháo gỡ các điểm nghẽn như đã nêu.

"Đồng thời, phân quyền phải đi đôi với năng lực thực thi và nguồn lực tương ứng, tránh tình trạng giao quyền nhưng không đủ điều kiện thực hiện, dẫn đến rủi ro trong quản lý và không hoàn thành nhiệm vụ", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chia sẻ.

Một vấn đề quan trọng khác là phải làm rõ giới hạn của việc cho phép ban hành các cơ chế, chính sách khác với quy định pháp luật hiện hành.

"Đây là nội dung liên quan trực tiếp đến nguyên tắc thống nhất của hệ thống pháp luật và cơ chế kiểm soát quyền lực. Do đó, việc áp dụng cơ chế khác luật chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực thực sự đặc thù, cần thử nghiệm, có đánh giá và chịu sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan có thẩm quyền", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu ý kiến.

Về xây dựng cơ chế thí điểm, thử nghiệm chính sách, theo ông, Hà Nội rất cần cơ chế này, không chỉ với vai trò đầu tàu phát triển mà còn là nơi thử nghiệm các chính sách mới. Nếu hiệu quả, các mô hình này có thể được nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Nhưng cơ chế này phải được thiết kế đầy đủ: điều kiện áp dụng, thời hạn thực hiện, có cơ chế giám sát, đánh giá và xử lý rủi ro. Không thể để việc thí điểm kéo dài thiếu kiểm soát hoặc trở thành cách hợp thức hóa những bất cập trong quản lý.

"Đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đi kèm với cơ chế kiểm soát trách nhiệm rõ ràng, tránh bị lợi dụng", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Liên quan đến các cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô, dự thảo Luật đã đề cập nhiều nội dung quan trọng như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, tài chính - ngân sách, đầu tư, phát triển hạ tầng, liên kết vùng.

Song Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng cần tiếp tục rà soát để bảo đảm các chính sách thực sự có tính đột phá, không trùng lặp với cơ chế chung của cả nước, đồng thời tránh quy định quá chi tiết những nội dung thuộc thẩm quyền điều hành.

Các chính sách cần được thiết kế với mục tiêu rõ ràng, có công cụ thực hiện cụ thể và tiêu chí đánh giá hiệu quả, tránh tình trạng quy định mang tính nguyên tắc nhưng thiếu khả năng triển khai trong thực tiễn.

Đối với cơ chế liên kết vùng Thủ đô, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý cần thiết kế theo hướng mở, linh hoạt, phù hợp với thực tiễn phát triển.

Thực tế cho thấy, Thủ đô không thể phát triển nếu tách rời vùng và ngược lại vùng cũng không thể phát triển nếu thiếu vai trò dẫn dắt của Thủ đô.

Tuy nhiên, liên kết vùng hiện nay còn nhiều khó khăn do không phải là một cơ chế hành chính trực tiếp, thiếu công cụ điều phối về quy hoạch, tài chính và nguồn lực.

Nhiều công trình hạ tầng quan trọng của Thủ đô như các tuyến vành đai, sân bay, khu chức năng… lại nằm trên địa bàn các tỉnh lân cận, đòi hỏi phải có cơ chế liên kết đủ mạnh để bảo đảm lợi ích hài hòa giữa các địa phương.

Nếu không giải quyết được bài toán này, sẽ rất khó thúc đẩy phát triển. Vì vậy, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết mô hình liên kết vùng để tìm ra cơ chế hiệu quả, phù hợp với vai trò đặc thù của Thủ đô.

Vấn đề tiếp theo Tổng Bí thư nhấn mạnh là phải bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong quá trình phân cấp mạnh cho Thủ đô. Đặc biệt, cần bảo đảm không làm ảnh hưởng đến các quyền cơ bản của người dân, nhất là trong các lĩnh vực như đất đai, đầu tư, phát triển đô thị.

"Mọi chính sách phát triển phải được thực hiện trên cơ sở công khai, minh bạch, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Đây là nguyên tắc xuyên suốt. Không thể vì mục tiêu phát triển mà xem nhẹ quyền lợi của người dân", theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Nếu làm tốt, Luật Thủ đô không chỉ tạo đột phá cho Hà Nội mà còn trở thành mô hình thể chế tiêu biểu, có giá trị lan tỏa trong phạm vi cả nước trong giai đoạn phát triển mới.