Robot, AI “xâm nhập” phòng mổ: Thách thức không chỉ nằm ở công nghệ

Robot, AI mở hướng cá thể hóa phẫu thuật thay khớp

Phẫu thuật xâm lấn tối thiểu, hướng tới phục hồi sớm và rút ngắn thời gian nằm viện đang là những xu hướng đáng chú ý trong lĩnh vực phẫu thuật khớp háng, khớp gối. Cùng với những tiến bộ về kỹ thuật chuyên môn, việc ứng dụng robot và trí tuệ nhân tạo (AI) được kỳ vọng hỗ trợ bác sĩ kiểm soát các thao tác phẫu thuật, đồng thời mở ra khả năng lựa chọn phương án điều trị phù hợp hơn với từng người bệnh.

Chia sẻ bên lề hội thảo “Những tiến bộ trong phẫu thuật khớp háng và khớp gối”, TS.BS. Lê Quang Huy, Trưởng khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình - Thần kinh sọ não, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, cho biết xu hướng hiện nay là phẫu thuật xâm lấn tối thiểu, hướng tới phục hồi sớm và giảm thời gian nằm viện. Với những trường hợp đáp ứng điều kiện phù hợp, người bệnh có thể xuất viện trong vòng 24 giờ sau phẫu thuật.

Nói về AI, robot vào phòng mổ hiện nay, đặc biệt trong phẫu thuật thay khớp, TS Huy cho rằng, robot có thể hỗ trợ bác sĩ lập kế hoạch, kiểm soát vị trí và mức độ cắt xương, cũng như một số thông số kỹ thuật liên quan đến quá trình đặt khớp nhân tạo. Những hỗ trợ này hướng tới nâng cao độ chính xác trong các thao tác nhất định, qua đó góp phần cải thiện chất lượng phẫu thuật.

Đáng chú ý, giá trị của công nghệ không chỉ nằm ở khả năng hỗ trợ thao tác mà còn ở lượng dữ liệu có thể thu thập trong quá trình phẫu thuật.

TS.BS. Lê Quang Huy, Trưởng khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình - Thần kinh sọ não, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc. Ảnh: Lê Liên

GS.TS.BS. Hiranaka Takafumi, Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Khớp, Trưởng khoa Phẫu thuật Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Takatsuki, Nhật Bản, cho biết phẫu thuật có sự hỗ trợ của robot đang phát triển trên thế giới và trở thành một trong những xu hướng nổi bật trong lĩnh vực thay khớp gối, khớp háng.

Theo chuyên gia này, trong mỗi ca thay khớp gối, hệ thống robot có thể ghi nhận nhiều thông số như trục căn chỉnh khớp, vị trí và mức độ cắt xương, độ lỏng của các cấu trúc mô mềm quanh khớp cùng những dữ liệu liên quan khác. Khi được tổng hợp và lưu trữ, nguồn dữ liệu này có thể phục vụ quá trình phân tích, đánh giá kết quả điều trị.

Nếu kết hợp dữ liệu trước, trong và sau phẫu thuật với các thông tin về mức độ vận động, biên độ vận động khớp và kết quả điều trị do người bệnh tự đánh giá, các nhà chuyên môn có thể xây dựng cơ sở dữ liệu lớn hơn để nghiên cứu mối liên hệ giữa kỹ thuật phẫu thuật và kết quả phục hồi.

Trên cơ sở đó, AI và công nghệ phân tích dữ liệu lớn (Big Data) có thể hỗ trợ nhận diện những phương án phẫu thuật phù hợp với từng nhóm bệnh nhân, hướng tới cá thể hóa điều trị.

GS.TS.BS. Hiranaka Takafumi cho rằng không có một phương pháp phẫu thuật duy nhất tối ưu cho tất cả người bệnh. Kỹ thuật phù hợp với người này chưa chắc mang lại kết quả tốt nhất cho người khác. Vì vậy, việc khai thác dữ liệu để hỗ trợ lựa chọn phương án điều trị phù hợp với đặc điểm của từng bệnh nhân là hướng phát triển đáng chú ý.

“Trong tương lai, AI và dữ liệu lớn có thể giúp phẫu thuật viên xác định phương án điều trị tối ưu cho từng bệnh nhân, hướng tới cá thể hóa phẫu thuật thay khớp. Tôi cho rằng chúng ta có thể chứng kiến những bước tiến này trong tương lai gần, có thể trong khoảng 5 - 10 năm tới”, GS.TS.BS. Hiranaka Takafumi nhận định.

Robot, AI mở hướng cá thể hóa phẫu thuật. Ảnh: BSCC

Công nghệ hỗ trợ, bác sĩ vẫn giữ vai trò quyết định

Dù mở ra nhiều triển vọng, việc ứng dụng robot và AI không đồng nghĩa với việc máy móc có thể thay thế hoàn toàn phẫu thuật viên. Theo TS.BS. Lê Quang Huy, công nghệ trước hết là công cụ hỗ trợ, cung cấp thêm dữ liệu để bác sĩ tham khảo trong quá trình lập kế hoạch và thực hiện phẫu thuật.

Trên thực tế, các thông số do hệ thống cung cấp cần được phân tích trong mối liên hệ với tình trạng lâm sàng của người bệnh. Bác sĩ vẫn phải đánh giá tổng thể, lựa chọn phương án phù hợp và chủ động xử lý những tình huống phát sinh trong ca mổ. Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào máy móc mà thiếu sự đánh giá chuyên môn, công nghệ khó bảo đảm mang lại kết quả điều trị như kỳ vọng.

TS.BS. Lê Quang Huy ước tính công nghệ có thể đóng góp khoảng 30% vào hiệu quả phẫu thuật, trong khi 70% còn lại phụ thuộc vào kiến thức, kinh nghiệm và khả năng ra quyết định của con người. Đây là nhận định của chuyên gia nhằm nhấn mạnh vai trò hỗ trợ của công nghệ, không phải tỷ lệ được áp dụng chung cho mọi loại phẫu thuật.

Theo bác sĩ Huy, mức độ hỗ trợ của robot cũng có thể khác nhau tùy thuộc vào kinh nghiệm của phẫu thuật viên, kỹ thuật được lựa chọn và đặc điểm của từng ca bệnh. Đối với những bác sĩ trẻ, hệ thống hỗ trợ có thể cung cấp thêm dữ liệu để kiểm soát thao tác, giúp họ có cơ sở tham khảo khi tiếp cận những ca mổ phức tạp. Trong khi đó, với phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm, lợi ích cụ thể cần được xem xét theo từng tình huống.

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng phẫu thuật lần đầu, năng lực xử trí biến chứng và phẫu thuật chỉnh sửa cũng là vấn đề cần được quan tâm. Khi khớp nhân tạo hư hỏng sau nhiều năm sử dụng hoặc xuất hiện biến chứng, phẫu thuật thay lại thường phức tạp hơn về kỹ thuật, chi phí và khả năng phục hồi.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: BSCC

Chi phí đầu tư và nhân lực là bài toán đặt ra

Dù có nhiều tiềm năng, việc ứng dụng robot và AI trong phẫu thuật khớp tại Việt Nam vẫn đối mặt với những thách thức về chi phí, đào tạo nhân lực và đánh giá hiệu quả thực tế.

Theo TS.BS. Lê Quang Huy, các hệ thống robot đòi hỏi nguồn lực tài chính đáng kể. Vì vậy, cơ sở y tế cần cân nhắc giữa chi phí đầu tư, khả năng khai thác thiết bị và lợi ích lâm sàng mà công nghệ mang lại cho người bệnh.

Bên cạnh đó, vận hành hệ thống robot và khai thác dữ liệu hỗ trợ phẫu thuật đòi hỏi đội ngũ nhân lực được đào tạo bài bản, thường xuyên cập nhật kiến thức và có cơ hội thực hành. Nếu thiếu chương trình đào tạo phù hợp, việc đầu tư thiết bị chưa chắc đã phát huy tối đa hiệu quả.

Một vấn đề khác là cần đánh giá lợi ích của công nghệ trên cơ sở kết quả điều trị thực tế. Độ chính xác trong một số thao tác là yếu tố quan trọng, nhưng không phải tiêu chí duy nhất để đánh giá thành công của ca phẫu thuật. Khả năng vận động sau mổ, mức độ phục hồi, biến chứng và chất lượng cuộc sống của người bệnh cũng cần được xem xét.

Đối với AI và dữ liệu lớn, hiệu quả hỗ trợ còn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu được thu thập, khả năng phân tích và cách ứng dụng kết quả vào thực hành lâm sàng. Dữ liệu cần được đánh giá phù hợp với đặc điểm của người bệnh, thay vì được sử dụng một cách máy móc để đưa ra quyết định điều trị.

"Do đó, ứng dụng robot và AI trong phẫu thuật thay khớp cần đi cùng đào tạo nhân lực, chuẩn hóa quy trình chuyên môn và đánh giá hiệu quả điều trị. Công nghệ có thể mở rộng khả năng của phẫu thuật viên, hỗ trợ nâng cao độ chính xác và tạo nền tảng cho điều trị cá thể hóa, nhưng giá trị cuối cùng vẫn phải được đo bằng lợi ích thiết thực đối với người bệnh", TS Huy cho hay.