Theo tờ Tri thức & Trực tuyến, cá khoai, loài cá quen thuộc dọc miền biển từ Bắc chí Trung, đặc biệt nổi tiếng ở vùng biển Thái Bình và Quảng Bình. Sở dĩ mang tên gọi độc đáo này là do hình dáng thân cá tròn trịa, thon dài, thịt trắng hồng, không vảy, trông như những củ khoai nhỏ nhắn. Cái tên “cá khoai” cũng giúp phân biệt chúng với các loài cá khác trong đại dương mênh mông.
Cá khoai hình dáng thân cá tròn trịa, thon dài, thịt trắng hồng, không vảy, trông như những củ khoai nhỏ nhắn.
Trước kia, cá khoai chỉ là món ăn dân dã của bà con vùng biển, thậm chí còn được dùng làm thức ăn cho gia súc, gia cầm. Thế nhưng, theo thời gian, cá khoai đã "lột xác" thành đặc sản được nhiều người ưa chuộng, góp mặt trong thực đơn của nhà hàng, khách sạn và quán ăn.
Sự đa dạng trong chế biến là một điểm cộng của cá khoai. Từ cháo cá khoai bổ dưỡng, lẩu cá khoai đậm đà đến canh cá khoai thanh mát, mỗi món ăn đều mang một hương vị riêng biệt. Trong đó, canh cá khoai với vị ngọt thanh, thơm mát được xem là món ăn dễ làm và được lòng nhiều thực khách nhất.
Để chọn được cá khoai tươi ngon, người sành ăn chỉ cần quan sát kỹ là đủ. Cá tươi có mang đỏ tươi, thịt trong veo, vây ánh hồng tự nhiên, mắt trong suốt, thân cá còn nhớt và ánh lên sắc nhũ óng ánh. Ngược lại, cá ươn hoặc đã ướp đá thường có vây đen, thịt đục.
Cá tươi có mang đỏ tươi, thịt trong veo, vây ánh hồng tự nhiên.
Chế biến cá khoai ngon cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ. Cá tươi mua về rửa sạch bằng nước muối pha loãng, cắt bỏ đầu và ruột, nhưng giữ lại dạ dày vì phần này giòn, béo ngậy. Cá được cắt khúc vừa ăn, ướp gia vị gồm mắm, tiêu, gừng, sả, hành, tỏi, ớt băm nhuyễn. Hành tỏi phi thơm với cà chua, thêm nước vào nồi đun sôi rồi nhẹ nhàng thả cá vào, đun nhỏ lửa. Khi nước sôi, thêm thì là, hành lá, rau răm. Lưu ý, thịt cá khoai mềm nên không được khuấy đảo nhiều, tránh làm nát cá. Lượng nước dùng chỉ nên ngang bằng với lượng cá vì cá khoai tiết ra nhiều nước khi nấu.
Mỗi vùng miền lại có cách chế biến cá khoai thành đặc sản riêng. Nếu lẩu cá khoai là món trứ danh của Quảng Bình, với cá được làm sạch, cắt khúc rồi nhúng vào nước lẩu đang sôi sùng sục, thì ở thị trấn Cái Đôi Vàm (huyện Phú Tân, tỉnh Cà Mau) lại nổi tiếng với khô cá khoai. Cá được sơ chế, bắt chéo hàm, vắt ngang sào phơi nắng. Khô cá khoai có thể nướng, chiên hoặc rim, đều hấp dẫn vị giác.
Không chỉ dừng lại ở mâm cơm dân dã, cá khoai đã vươn xa, trở thành đặc sản được thực khách khắp nơi, đặc biệt là Hà Nội, yêu thích và tìm mua. Giá cá khoai tại các tỉnh thành dao động từ 170.000 - 320.000 đồng/kg, cao hơn nhiều so với giá thu mua tại biển.
Do đặc tính dễ ươn, cá khoai thường được tiêu thụ ngay sau khi đánh bắt hoặc vận chuyển nhanh đến các tỉnh thành lân cận. Điều này đảm bảo độ tươi ngon của cá khi đến tay người tiêu dùng.
Ngoài món canh chua thông dụng, ở từng địa phương, cá khoai lại được chế biến thành các đặc sản khác nhau.
Chị Nguyễn Thủy, một tiểu thương có 4 năm kinh nghiệm bán cá khoai tại Hà Nội, cho biết trên tờ Thương hiệu & Sản phẩm, vào dịp cuối năm hoặc cận Tết, cá khoai khan hiếm, giá có thể lên tới 400.000 - 500.000 đồng/kg.
“Cá khoai khó bảo quản, không vận chuyển đường dài được, lại chỉ có theo mùa. Cuối năm, nhu cầu tăng cao, tôi phải gom nhiều mối mới đủ bán, có ngày cả vài tạ”, chị Thủy chia sẻ.
Chị Mai Linh (quận Thanh Xuân, Hà Nội) cũng cho biết: “Cá khoai chỉ có theo mùa. Nếu thấy bán quanh năm thì có thể là cá nhập hoặc cá đã qua bảo quản. Tôi thường đặt mua từ người quen cho yên tâm. Thịt cá mềm, ngọt, nấu canh rau cần rất hợp, là món khoái khẩu của gia đình tôi vào mùa đông.”