Lạ mắt loại quả rừng có cấu tạo đặc biệt, đem kho cá hay nấu canh đều ngon nức nở

Nhắc đến những loại quả rừng gắn liền với văn hóa ẩm thực vùng núi phía Bắc, nhiều người thường nghĩ ngay đến táo mèo, mắc khén hay dâu da đất. Thế nhưng, ở các tỉnh như Phú Thọ, Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên còn có một loại quả dân dã, hiện diện trong mâm cơm của đồng bào miền núi từ bao đời nay, đó chính là quả sổ.

Cây sổ thường mọc hoang dại ở những nơi có độ ẩm cao như ven sông, bờ suối, khe nước hoặc ẩn mình trong các khu rừng ẩm ướt. Đây là loài cây phát triển thành thân gỗ lớn, tán lá vươn rộng. Đến mùa, những quả sổ xanh mướt nổi bật trên cành, kích thước khá lớn, sau đó dần chuyển sang màu vàng ngả nâu khi đã chín già.

Quả sổ có vị chua thanh, thơm nhẹ, từng là thứ quả dân dã gắn với bữa cơm vùng núi. Ảnh: Tạp chí Việt Nam hương sắc

Điều thú vị là cấu tạo của quả sổ rất đặc biệt và không giống các loại trái cây thông thường. Phần đài hoa phát triển mạnh, dày lên và bao bọc ôm trọn lấy phần lõi bên trong, tạo thành một khối quả tròn trịa.

Chính hình dáng lạ mắt cùng lớp vỏ ngoài có phần thô ráp này thường khiến du khách lần đầu bắt gặp không khỏi tò mò, nhất là khi biết thứ quả mọc hoang ấy lại là nguyên liệu tuyệt vời cho nhiều món ăn ngon.

Khi thưởng thức tươi, quả sổ mang lại vị chua khá rõ rệt nhưng thanh mát, không hề sắc gắt như chanh, kèm theo một mùi thơm thoang thoảng. Chỉ cần rửa sạch, thái lát rồi chấm cùng chút muối ớt, quả sổ đã trở thành thức quà vặt đầy hấp dẫn.

Với những đứa trẻ vùng cao trước đây, những quả sổ hái vội ven rừng hay bên bờ suối là món ăn chơi quen thuộc sau mỗi buổi đi nương, chăn trâu. Vị chua thanh hòa quyện cùng cái mặn, cay của muối ớt tạo nên một trải nghiệm vị giác đơn giản mà khó quên.

Trong gian bếp của người vùng cao, quả sổ được biến tấu thành nhiều món ăn đậm đà bản sắc. Quả thường được dùng để nấu canh chua cùng cá suối, cá đồng, sườn hoặc các loại rau. Khi đun sôi, phần thịt quả mềm tơi ra, tiết vị chua dịu hòa vào nước dùng, làm cho bát canh thêm phần thanh mát và kích thích vị giác.

Bên cạnh đó, cá suối kho sổ hay thịt lợn bản, thịt ba chỉ kho sổ là những món ăn vô cùng quen thuộc và được nhiều người yêu thích. Vị chua của quả sổ khi ninh lâu sẽ trung hòa độ béo ngậy của mỡ lợn, giúp món kho trở nên đậm đà, mềm nhừ mà không hề bị ngấy. Đây là minh chứng rõ nét cho sự khéo léo của người dân bản địa khi tận dụng sản vật thiên nhiên sẵn có để sáng tạo nên những hương vị độc đáo, mang đậm dấu ấn quê hương.

Cấu tạo của quả sổ rất đặc biệt và không giống các loại trái cây thông thường. Ảnh: Tạp chí Việt Nam hương sắc

Một cách chế biến phổ biến khác là đem muối chua. Quả sau khi sơ chế, cắt thành từng miếng nhỏ sẽ được ngâm cùng nước muối, tỏi, ớt. Chỉ sau vài ngày, miếng sổ trở nên giòn nhẹ, vị chua dịu lại, rất đưa miệng khi ăn kèm với cơm trắng, thịt luộc hay các món đồ nướng. Cách làm này không chỉ làm phong phú thêm thực đơn mà còn là bí quyết giúp bảo quản quả sổ được lâu hơn sau khi mùa thu hoạch kết thúc.

Những năm gần đây, khi xu hướng tìm về các món đặc sản vùng miền ngày càng được quan tâm, quả sổ đã dần vươn ra khỏi các phiên chợ quê để xuất hiện trên nhiều kênh bán nông sản địa phương. Du khách có dịp ghé thăm miền núi thường tỏ ra thích thú khi được thưởng thức các món ăn nấu từ quả sổ trong mâm cơm bản làng.

Hầu hết sự tò mò không nằm ở việc ăn quả tươi, mà là được tự mình nếm thử những món ăn lấy vị chua từ loại quả này. Không ít người sau khi say mê hương vị ấy đã tìm mua bằng được quả tươi hoặc sổ khô mang về chế biến.

Do quả tươi mang tính thời vụ và khó tìm mua ở các thành phố lớn, người dân đã sơ chế, thái lát rồi đem phơi hoặc sấy khô để có thể sử dụng quanh năm. Sổ khô rất dễ bảo quản, vận chuyển thuận tiện, khi nấu chỉ cần ngâm qua nước cho mềm.

Quả sổ khó tìm mua tại các thành phố lớn. Ảnh: Thời báo Văn học Nghệ thuật

Hiện nay trên thị trường, sổ khô đang được bán với mức giá khoảng 120.000 đồng/kg, đáp ứng nhu cầu thưởng thức của nhiều gia đình thành thị.