Kỳ lạ loại quả miền Tây: Xanh thì chát, chín lại thơm lừng, đem giã muối ớt ăn một lần là "nghiện" quên lối về

Trái bần nổi bật với vị chua thanh, hơi chát lúc còn xanh, khi chín lại chuyển sang vị dịu ngọt và tỏa hương thơm thoang thoảng. Từ một loại cây mọc hoang dại ven sông rạch ở miền Tây Nam Bộ, bần nay đã trở thành thức quà đặc sản được nhiều người săn lùng.

Không chỉ mang đậm hương vị ẩm thực miền sông nước, loại quả dân dã này còn chứa nhiều vitamin C cùng các hợp chất chống oxy hóa, mang lại giá trị dinh dưỡng rất đáng chú ý.

Loài cây này thường sinh trưởng thành từng hàng dọc theo các bãi bùn, cửa sông, cù lao hay những vùng đất ngập nước chịu ảnh hưởng của thủy triều. Quả bần mang hình dáng tròn, hơi dẹt, phần đầu nhọn với cuống xòe ra tựa như một ngôi sao. Lúc quả còn non, lớp vỏ mang màu xanh đặc trưng, thịt chắc, vị chua khá rõ xen lẫn chút chát. Đến độ chín, vỏ bần chuyển dần sang sắc vàng, phần thịt mềm hơn, mang lại hương vị chua ngọt hài hòa.

Chính vị chua độc đáo ấy đã đưa trái bần trở thành nguyên liệu quen thuộc trong gian bếp của người miền Tây. Không chua gắt như me cũng không mang mùi nồng của mẻ, bần tạo ra một vị chua thanh dịu, hơi bùi, vô cùng hoàn hảo để nấu các món canh.

Nổi bật và phổ biến nhất phải kể đến món canh chua trái bần. Người ta thường chọn quả xanh, rửa sạch rồi dầm lấy phần thịt hòa vào nồi nước dùng. Chỉ cần thả thêm cá lóc, cá rô hay cá trê, kèm theo rau muống, đậu bắp, giá, bạc hà và vài nhánh rau thơm là đã có ngay một nồi canh đậm vị. Nước dùng trong, chua dịu, hòa quyện cùng vị ngọt béo của cá đồng tạo nên một món ăn cực kỳ đưa cơm.

Bên cạnh món canh chua trứ danh, trái bần còn được biến tấu để kho cá, nấu lẩu hoặc làm nước chấm. Những quả bần non có thể giã dập cùng muối ớt ăn trực tiếp, hoặc thái lát chấm với mắm ruốc tạo nên vị chua cay mặn ngọt bùng nổ vị giác. Đối với người dân xứ miệt vườn, đôi khi chỉ cần vài trái bần xanh, chén muối ớt hay chút mắm đậm đà là đã có một món ăn vặt mộc mạc gợi nhớ cả một miền quê.

Khi bần chín mềm, cách thưởng thức lại càng phong phú. Người ăn thường bổ ra hoặc dầm lấy phần thịt, trộn chung với đường và muối ớt để tạo thành món tráng miệng dung hòa đủ các vị chua, ngọt, mặn, cay. Ngày nay, bần còn được chế biến công phu thành nước cốt, bột, mứt, ngâm rượu hoặc sấy khô.

Trái bần khô đặc biệt được nhiều người tìm mua để trữ sẵn nấu canh chua hay làm gia vị dùng dần trong gia đình. Trên các chợ mạng hiện nay, bần tươi đang được rao bán với mức giá khoảng 50.000 đồng/kg, trong khi loại sấy khô có giá lên tới 150.000 đồng/kg.

Ở miền Tây, người dân thường chia loại quả này thành hai dòng chính là bần dĩa và bần ổi. Bần dĩa chủ yếu mọc dại ven sông với đặc trưng quả lớn và dẹt, trong khi bần ổi có kích thước nhỏ, mình tròn, vị dịu hơn và thường được người dân trồng chuyên canh để lấy quả. Mùa bần đơm hoa kết trái thường bắt đầu từ khoảng tháng 6 âm lịch và bước vào thời điểm chín rộ nhất khi sang tháng 9.