Không đạt mức sinh thay thế, Việt Nam sẽ trở thành quốc gia dân số già

Nâng mức sinh, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh

Nhân Ngày Dân số thế giới 2026 (11/7), Bộ Y tế đã tổ chức lễ mít tinh, diễu hành hưởng ứng với chủ đề "Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng".

Đáng chú ý, năm 2026 cũng là dấu mốc đặc biệt ý nghĩa khi công tác dân số Việt Nam tròn 65 năm hình thành và phát triển.

Trong 30 năm qua, Việt Nam đã nỗ lực giải quyết tình trạng bất bình đẳng và thu hẹp khoảng cách về thực trạng kinh tế - xã hội giữa các vùng cũng như các nhóm dân cư. Chỉ số phát triển con người được cải thiện đáng kể và đạt mức trung bình so với các nước trên thế giới. Thể hiện rõ nhất là tình trạng suy dinh dưỡng, tử vong bà mẹ, tử vong trẻ em giảm mạnh.

Những thành tựu mà công tác dân số Việt Nam đạt được tác động to lớn và tích cực đến tăng trưởng kinh tế, nâng cao bình đẳng giới, tiến bộ xã hội và bảo vệ tài nguyên, môi trường; cải thiện chất lượng cuộc sống, hạnh phúc của từng người dân, từng gia đình, đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước; góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ trước đây và tiến tới thực hiện thành công mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam (VSDGs).

Tuy nhiên, Việt Nam đang đối diện với những thách thức ảnh hưởng đến phát triển bền vững của đất nước. Xu hướng mức sinh xuống thấp, nếu kéo dài sẽ tác động trực tiếp, sâu sắc tới quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, gia tăng các dòng di cư.

Trao đổi với Đời sống & Pháp luật về kế hoạch triển khai Luật Dân số cũng như các chính sách, chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số trong thời gian tới, ông Lê Thanh Dũng – Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết, thời gian tới Cục sẽ tập trung nâng cao chất lượng dân số; thích ứng với già hóa dân số; tiếp tục tập trung chăm sóc sức khỏe người cao tuổi; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh.

Đồng thời, tập trung triển khai các chính sách, chủ trương đối với phụ nữ và các đối tượng chính sách.

Bên cạnh đó, tiếp tục tuyên truyền để nâng mức sinh, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh. Cùng với đó, cũng có các biện pháp để thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số.

"Chúng tôi sẽ triển khai đồng bộ các nội dung hoạt động, công tác, bên cạnh việc triển khai đối với Luật Dân số, các Thông tư, với Nghị định, Bộ Y tế đã và sẽ tiếp tục xây dựng các văn bản hướng dẫn chuyên môn đối với các chính sách trong Luật Dân số", ông Dũng cho hay.

Đồng thời, ông Dũng cho biết sẽ đẩy mạnh công tác truyền thông dân số, đặc biệt với việc nâng mức sinh, làm sao giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và truyền thông để nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với già hóa dân số.

"Làm sao đó để khuyến khích các cặp đôi dành thời gian tìm hiểu, yêu đương và dành thời gian xây dựng gia đình. Phải xây dựng gia đình hạnh phúc cũng như nâng cao chất lượng giống nòi và duy trì lực lượng lao động trong thời gian tới", ông Dũng nói.

Đồng thời cho biết với những quy định đã được "cởi bỏ toàn diện" trong Luật Dân số, cũng như các quy định "cởi trói" liên quan đến công tác dân số, ông kỳ vọng thời gian tới mức sinh sẽ được nâng lên, mất cân bằng giới tính khi sinh sẽ giải quyết được.

Cụ thể hóa các chính sách về dân số

Chia sẻ thêm về 4 chính sách lớn của Luật Dân số được Quốc hội khóa XV thông qua, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Luật đã chuyển mạnh từ dân số kế hoạch hóa gia đình sang dân số phát triển.

Chính sách thứ nhất đó là làm sao đẩy mạnh đảm bảo mức sinh thay thế. Ông Tuyên nêu số liệu dẫn chứng, mức sinh thay thế phải đạt khoảng 2,1 con/1 phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, tuy nhiên hiện tỉ lệ này lại giảm rất thấp, đạt khoảng 1,93 con hoặc chỉ còn 1,4 con/1 phụ nữ.

"Nếu không có những giải pháp căn cơ, không đạt được mức sinh thay thế, đến một giai đoạn nhất định Việt Nam sẽ trở thành quốc gia dân số già", Thứ trưởng Bộ Y tế cho hay.

Chính sách thứ hai là đẩy mạnh giảm mất cân bằng giới tính khi sinh. Theo ông, phải phấn đấu đưa về mức khoảng 104 - 106 bé trai/100 bé gái.

Chính sách sách thứ ba là phải thích ứng với già hóa dân số. Theo Thứ trưởng, tốc độ già hóa dân số của Việt Nam nhanh. Do đó, trước hết phải làm tốt công tác an sinh chăm sóc người cao tuổi.

Cùng với đó, hình thành chăm sóc người cao tuổi tại nhà và chăm sóc ở cộng đồng. Chăm sóc ở cộng đồng có hình thức chăm sóc ban ngày và chăm sóc nội trú. Đấy là những hình thức hết sức căn cơ.

"Ngoài ra, hình thành các câu lạc bộ để người cao tuổi có điều kiện tham gia sinh hoạt, đảm bảo an sinh xã hội của người cao tuổi. Như những người từ 70 tuổi trở lên được hỗ trợ đóng bảo hiểm, mua bảo hiểm y tế…", ông Tuyên cho hay.

Bên cạnh đó, theo Thứ trưởng việc thích ứng với già hóa dân số cũng là điều kiện để thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, đặc biệt là phát triển "kinh tế bạc".

Ông phân tích, như việc hình thành các trung tâm chăm sóc người cao tuổi đồng nghĩa với việc phải thu hút lao động, tạo công ăn việc làm cho các sinh viên tốt nghiệp ở các trường có thể vào các trung tâm đó để lao động, làm việc.

Đồng thời, tạo điều kiện cho các cơ sở đào tạo, đặc biệt là cơ sở đào tạo nhân lực y tế và chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi cũng phải tăng cường trang bị kiến thức, kỹ năng cơ bản về chăm sóc người cao tuổi.

Chính sách thứ 4 trong Luật Dân số đó là nâng cao chất lượng dân số. Theo ông, nâng cao chất lượng dân số không chỉ nâng cao về vóc dáng, thể lực mà cần nâng cao chất lượng về trí tuệ.

Thứ trưởng Bộ Y tế bày tỏ mong muốn thế hệ trẻ cả nước, với khát vọng, tiềm năng và năng lực của mình sẽ nỗ lực cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là các chính sách về dân số.

Qua đó, góp phần tạo nguồn nhân lực hết sức quan trọng để xây dựng và phát triển đất nước, đồng thời sẵn sàng cùng dân tộc bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.