Dự thảo thi vào lớp 10 chỉ với 2 môn Toán, Ngữ văn: Giảm môn thi, chưa chắc giảm áp lực

Giảm môn thi nhưng không đồng nghĩa giảm áp lực cạnh tranh

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư thay thế Quy chế tuyển sinh THCS và tuyển sinh THPT. Đáng chú ý, tại Điều 15, dự thảo quy định đối với tuyển sinh THPT công lập, nếu địa phương tổ chức thi tuyển, số môn thi gồm Toán và Ngữ văn. Với tuyển sinh THCS tại các cơ sở có tổ chức thi tuyển đánh giá năng lực, số môn thi gồm Toán và Tiếng Việt.

Trao đổi về vấn đề trên, Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (TP HCM), cho rằng việc nghiên cứu giảm số môn thi tuyển sinh vào lớp 10 là hướng cần được cân nhắc nghiêm túc.

Theo ông, điểm tích cực dễ nhận thấy là học sinh lớp 9 sẽ giảm áp lực ôn thi, giáo viên cũng bớt áp lực tổ chức dạy học theo hướng “luyện thi” trong thời gian dài.

Trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực người học, giảm áp lực thi cử là điều đáng hoan nghênh. Học sinh cần có thời gian học tập, trải nghiệm, đọc sách, rèn luyện thể chất, phát triển năng khiếu và hình thành những năng lực khác ngoài Toán và Ngữ văn.

Tuy nhiên, vấn đề quan trọng không chỉ nằm ở việc thi 2 hay 3 môn, mà là hai môn thi có đủ sức phản ánh tương đối đầy đủ năng lực của học sinh để phân loại và tuyển sinh vào THPT hay không.

Cùng quan điểm, cô N.T.T (giáo viên môn tiếng Anh, tại một trường THCS tỉnh Hưng Yên) cho rằng không nên chỉ nhìn vào số môn thi khi đánh giá áp lực tuyển sinh.

Theo cô T, áp lực thi vào lớp 10 không chỉ xuất phát từ việc học sinh phải thi nhiều môn mà còn đến từ sự chênh lệch giữa số lượng học sinh có nhu cầu vào THPT công lập và số lượng chỉ tiêu, đặc biệt tại những địa phương có tốc độ tăng dân số học sinh cao.

“Khi số lượng thí sinh lớn trong khi chỉ tiêu có hạn, cạnh tranh tất yếu sẽ cao”, cô T. phân tích.

Nữ giáo viên lấy ví dụ ở môn tiếng Anh, nếu bỏ thi môn này, nhưng số lượng học sinh và chỉ tiêu tuyển sinh không thay đổi, áp lực cạnh tranh không biến mất mà có thể chuyển mạnh hơn sang Toán và Ngữ văn. Tại các thành phố lớn, khu vực trung tâm hoặc những trường có chất lượng tốt, vị trí thuận lợi, nhu cầu đăng ký vẫn có thể rất cao.

Khi đó, hai môn Toán và Ngữ văn sẽ phải gánh thêm trọng trách phân loại thí sinh.

“Điều tôi băn khoăn nhất là chúng ta có thể đang giảm phần ngọn nhưng chưa giải quyết phần gốc của áp lực”, cô T. nói.

Giảm áp lực phải đi cùng công bằng

Theo nữ giáo viên, nếu mục tiêu là giảm tải, cần đồng thời giải quyết bài toán về quy mô trường lớp, chỉ tiêu tuyển sinh, phân luồng học sinh và cách thức ra đề. Giảm tải không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải loại bỏ một môn học khỏi kỳ thi.

Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo nhìn nhận Toán và Ngữ văn đều là những môn học nền tảng. Toán giúp học sinh phát triển tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề; Ngữ văn góp phần hình thành năng lực ngôn ngữ, đọc hiểu, giao tiếp và tư duy phản biện.

Tuy nhiên, một học sinh có năng lực tốt về Tiếng Anh, Khoa học tự nhiên, Công nghệ, Tin học, Lịch sử, Địa lý hoặc các lĩnh vực nghệ thuật chưa chắc đồng thời có kết quả nổi trội ở cả Toán và Ngữ văn.

Do đó, nếu chỉ sử dụng điểm hai môn để tuyển sinh vào các trường THPT công lập, đặc biệt những trường có mức độ cạnh tranh cao, độ phân hóa của đề thi sẽ là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Theo ông Đảo, đề thi cần đánh giá được nhiều mức độ năng lực, từ nhận biết, thông hiểu, vận dụng đến vận dụng cao. Quan trọng hơn, đề phải đánh giá khả năng giải quyết vấn đề, tư duy và vận dụng kiến thức vào thực tiễn, thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ hoặc kỹ năng làm bài.

“Nếu đề thi 2 môn đủ tốt, có độ phân hóa hợp lý và được chuẩn hóa qua nhiều năm, tôi cho rằng vẫn có thể sử dụng để tuyển sinh. Nhưng nếu đề thi không đủ độ phân hóa, khi số lượng thí sinh có điểm tương đương quá lớn, việc lựa chọn học sinh vào những trường có mức độ cạnh tranh cao sẽ trở nên khó khăn”, ông Đảo nhận định.

Ở góc độ quản lý trường THPT, Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo cho rằng nếu chỉ thi Toán và Ngữ văn, nhà trường sẽ có ít dữ liệu hơn để nhận diện năng lực ban đầu của học sinh.

Một học sinh có điểm Toán và Ngữ văn cao nhưng năng lực Tiếng Anh hạn chế sẽ cần kế hoạch hỗ trợ khác với học sinh có năng lực ngoại ngữ tốt nhưng nền tảng Toán chưa vững. Với học sinh có định hướng Khoa học tự nhiên, Công nghệ hay các lĩnh vực xã hội, việc nắm được năng lực ở những lĩnh vực này cũng hữu ích cho công tác tư vấn, tổ chức dạy học.

Do đó, nếu áp dụng phương án thi 2 môn, ông Đảo cho rằng sau khi học sinh trúng tuyển, các trường có thể tổ chức khảo sát đầu vào không dùng để tuyển sinh.

Mục đích là giúp nhà trường hiểu học sinh để phân hóa dạy học, phụ đạo, bồi dưỡng và tư vấn hướng nghiệp. Khảo sát này không nên trở thành “kỳ thi thứ ba” hay tạo thêm áp lực cho học sinh.

Theo ông Đảo, phương án thi 2 môn cần đi kèm đề thi được chuẩn hóa, có độ phân hóa tốt; cách ra đề đánh giá năng lực thực chất; cơ chế sử dụng hợp lý dữ liệu học tập quá trình; khảo sát đầu vào sau tuyển sinh và giải pháp bảo vệ vị trí của các môn học khác.

“Nếu một kỳ thi có nhiều môn nhưng đề thi chưa đánh giá tốt năng lực thì nhiều môn cũng chưa chắc đã công bằng. Ngược lại, nếu chỉ có hai môn nhưng đề thi được thiết kế khoa học, có khả năng phân hóa tốt, quy trình tổ chức minh bạch và có các cơ chế bổ trợ phù hợp thì vẫn có thể đạt được mục tiêu tuyển sinh”, ông Đảo nhận định.