Dự kiến thi tốt nghiệp THPT trên máy tính từ 2027: Cần chuẩn bị gì cho bước chuyển lớn?

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang xây dựng lộ trình chi tiết để tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính từ năm 2027.

Theo kế hoạch, từ tháng 10/2025 đến tháng 3/2026, Bộ GD&ĐT hoàn thiện đề án tổ chức kỳ thi và tiến hành thử nghiệm quy mô lớn với khoảng 100.000 thí sinh trong các tháng 4 và 5/2026. Việc thử nghiệm này nhằm xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, phục vụ công tác chuẩn bị cho kỳ thi trên máy tính với phạm vi rộng.

Dự kiến đến tháng 7/2026, Bộ GD&ĐT sẽ trình Chính phủ xem xét ban hành đề án chính thức. Từ tháng 10 đến tháng 12/2026, Bộ GD&ĐT sẽ ban hành các quy trình, quy định liên quan đến tổ chức thi trên máy tính, đồng thời phối hợp với các địa phương đủ điều kiện để đầu tư cơ sở vật chất và tổ chức thí điểm. Các địa phương sẽ bố trí một số điểm thi thử nghiệm nhằm chuẩn bị cho kỳ thi chính thức vào năm 2027.

Từ tháng 2 đến tháng 5/2027, Bộ GD&ĐT sẽ tiếp tục tổ chức thử nghiệm câu hỏi thi tại các điểm dự kiến tổ chức thi trên máy tính, đồng thời triển khai thử nghiệm diện rộng theo quy trình xây dựng ngân hàng câu hỏi.

Đến tháng 6/2027, kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính sẽ được tổ chức chính thức tại các địa phương có đủ điều kiện về hạ tầng và nhân lực. Những địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu sẽ tiếp tục tổ chức kỳ thi theo hình thức truyền thống trên giấy…

Hạn chế sai sót, bảo đảm công bằng và minh bạch

Theo Tiền Phong, TS Tôn Quang Cường, Chủ nhiệm Khoa Công nghệ giáo dục, Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), bày tỏ sự ủng hộ và kì vọng kế hoạch sớm được hiện thực hóa, với điều kiện phải chuẩn bị kĩ lưỡng, bài bản.

Theo TS Tôn Quang Cường, việc tổ chức kì thi tốt nghiệp THPT trên máy tính mang lại nhiều lợi ích nổi bật, trước hết ở khía cạnh bảo đảm công bằng và minh bạch.

Chấm thi tự động bằng máy tính có thể loại bỏ yếu tố chủ quan của con người, hạn chế tối đa sai sót trong quá trình chấm điểm. Hệ thống thi kiểu này cũng cho phép tích hợp các công nghệ giám sát như nhận diện khuôn mặt, giám sát hành vi, khóa ứng dụng, xáo trộn đề thi ngẫu nhiên theo từng thí sinh hoặc nhóm thí sinh, qua đó tăng cường khả năng phòng, chống gian lận.

Bên cạnh đó, dữ liệu thi được mã hóa và lưu trữ tập trung, góp phần giảm nguy cơ lộ đề, sửa điểm hoặc các hành vi tiêu cực khác. Quy trình đăng kí, tổ chức thi, chấm thi và công bố kết quả được tự động hóa giúp tiết kiệm đáng kể thời gian, nhân lực và chi phí so với mô hình thi truyền thống vốn phụ thuộc nhiều vào in ấn, vận chuyển, bảo mật và chấm thi thủ công.

Một điểm đáng chú ý khác là tính linh hoạt trong tổ chức. Thi trên máy tính cho phép triển khai theo nhiều đợt trong năm, chia ca, giảm áp lực tập trung thí sinh cùng thời điểm. Kết quả có thể công bố gần như ngay sau khi hoàn thành bài thi, giúp thí sinh và gia đình chủ động hơn trong kế hoạch học tập, xét tuyển.

Ở góc độ dài hạn, chuyên gia này cho rằng việc thi trên máy tính còn góp phần nâng cao năng lực số cho học sinh, tạo sự tương thích với các kì thi chuẩn hóa quốc tế như TOEFL, IELTS, SAT, GRE vốn đã chuyển mạnh sang nền tảng số. Đồng thời, đây cũng là động lực thúc đẩy đổi mới kiểm tra, đánh giá, khuyến khích các cơ sở giáo dục đầu tư hạ tầng công nghệ và đổi mới phương pháp dạy học.

Cần chuẩn bị kỹ lưỡng

GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD&ĐT cho biết, việc triển khai thi trên máy tính là một nhiệm vụ trọng tâm, cần được chuẩn bị kỹ lưỡng cả về kỹ thuật lẫn tổ chức.

Song song với hoạt động thử nghiệm, Bộ GD&ĐT cũng đang khẩn trương xây dựng dự thảo đề án tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính. Việc xây dựng đề án không chỉ dừng ở phương thức tổ chức thi mà còn bao gồm các nội dung quan trọng như chuẩn hóa ngân hàng đề thi, bảo đảm an toàn, bảo mật hệ thống, cũng như xây dựng quy trình kỹ thuật và nghiệp vụ phù hợp.

Khác với hình thức thi trên giấy truyền thống, thi trên máy tính đòi hỏi hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin đồng bộ, từ phòng máy, thiết bị, đường truyền đến phần mềm tổ chức thi.

Do đó, Bộ GD&ĐT đã yêu cầu các địa phương chủ động rà soát, xây dựng kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất, không chỉ phục vụ cho kỳ thi mà còn đáp ứng nhu cầu dạy học, kiểm tra, đánh giá thường xuyên trong nhà trường.

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực cũng là yếu tố quan trọng. Việc tổ chức thi trên máy tính đòi hỏi đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, kỹ thuật viên phải được tập huấn bài bản để vận hành hệ thống, xử lý các tình huống phát sinh. Đồng thời, học sinh cũng cần được làm quen với hình thức thi mới thông qua các kỳ kiểm tra, đánh giá trên máy tính trong quá trình học tập. Vì vậy, Bộ GD&ĐT xác định việc đổi mới kiểm tra, đánh giá thường xuyên theo hướng số hóa là bước đi song hành, tạo nền tảng cho kỳ thi chính thức.

Thí điểm thi tại các thành phố lớn

TS Nguyễn Tùng Lâm, Chủ tịch Hội đồng giáo dục Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) cho rằng, tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là bước chuyển quan trọng.

Việc tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính cũng sẽ đặt ra một số khó khăn cần phải có giải pháp khắc phục như hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ, hiện nhiều địa phương, đặc biệt vùng sâu, xa còn thiếu trang thiết bị máy tính; vấn đề an ninh, bảo mật dữ liệu, đảm bảo an toàn, bảo mật tuyệt đối cho đề thi, bài thi và kết quả thi đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu khá lớn. Do đó, việc triển khai thi tốt nghiệp THPT cần thực hiện theo lộ trình, áp dụng thí điểm ở các thành phố lớn, nơi có điều kiện, sau đó mới triển khai trên diện rộng.

TS Đặng Quang Vinh, giảng viên Khoa Khoa học Máy tính & Công nghệ, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam cũng nhận định, nếu chuẩn bị tốt về hạ tầng, ngân hàng đề, nhân lực kỹ thuật và quy trình bảo mật, phương thức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính không chỉ khả thi mà còn góp phần nâng cao tính công bằng, minh bạch và tiệm cận chuẩn quốc tế.

Trước hết, cần giải quyết tốt các thách thức về sự chênh lệch về điều kiện tiếp cận máy tính giữa các học sinh tại các vùng miền. Cùng với đó là thách thức về tổ chức phòng thi bởi nếu thi giấy, một phòng có thể chứa tới 30 em, thì khi thi trên máy tính, để đảm bảo chống gian lận, mỗi thí sinh phải có vị trí riêng biệt, số lượng có thể giảm xuống chỉ còn khoảng 10 em. Điều này đồng nghĩa kỳ thi phải chia thành nhiều ca, đòi hỏi ngân hàng đề thi đủ lớn và có độ tương đương cao.

Các máy tính dùng cho kỳ thi thường là thiết bị chuyên dụng, chỉ cài đặt phần mềm phục vụ thi, nên cả năm hầu như không khai thác cho mục đích khác, đây cũng là một bài toán về chi phí và tính hiệu quả cần cân nhắc kỹ. Một vấn đề nữa là về mặt kỹ thuật, sẽ rất khó tránh khỏi những sự cố như mất điện, treo máy hay gián đoạn kết nối. Do đó, mỗi điểm thi phải có đội ngũ kỹ thuật viên túc trực để hỗ trợ kịp thời, đảm bảo quyền lợi thí sinh.

Bên cạnh đó còn phải kể đến nguy cơ can thiệp trái phép vào hệ thống bởi trên máy tính, nguy cơ chỉnh sửa kết quả ở mức hệ thống thường dễ xảy ra hơn nếu không có các cơ chế giám sát, bảo mật và truy vết chặt chẽ. Đây cũng là điểm cần phải đặc biệt lưu ý khi thiết kế giải pháp công nghệ nhằm đảm bảo an toàn, phòng chống gian lận trong việc tổ chức thi.

Từ những phân tích trên, TS Đặng Quang Vinh cho rằng, phương án khả thi là thí điểm tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, nơi có hạ tầng tốt; tiến hành tổ chức song song cả thi trên giấy và trên máy tính để rút kinh nghiệm và đánh giá; tạo điều kiện để thí sinh làm quen với trải nghiệm thi trên máy bởi phản xạ và tư duy khi làm bài trên màn hình rất khác so với trên giấy.