Đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục: Loại bỏ “3 không” để thành công

Sự cần thiết phải thiết lập cơ chế quản lý tự chủ cho các cơ sở GDĐT công lập

Trao đổi với PV Đời sống và Pháp luật, Tiến sĩ, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Tùng Lâm, Chủ tịch Hội đồng giáo dục Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội), Phó Chủ tịch Hội Tâm lý giáo dục học Việt Nam, cho rằng, muốn đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục thì trước hết cần thiết phải thiết lập cơ chế quản lý tự chủ cho các cơ sở GDĐT công lập.

Nhà giáo ưu tú, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm. Ảnh: Lê Nguyễn

“Quyền tự chủ của mỗi cơ sở GDĐT công lập chính là những quyền mà nhà nước thiết lập và trao cho cơ sở GDĐT được sử dụng để chủ động sáng tạo cho việc tổ chức hoạt động, tạo ra hiệu quả của sự phát triển của mỗi đơn vị cơ sở giáo dục ở mỗi địa phương”, ông Lâm nói và dẫn dụ: Kinh nghiệm quốc tế của Mỹ, Anh, Hà Lan, Thuỵ Điển, Phần Lan, Singapore, HongKong (Trung Quốc) họ cho các trường phổ thông công lập được tự chủ vì:

Khuyến khích đổi mới sáng tạo, cạnh tranh lành mạnh giữa các trường.

Nâng cao chất lượng giáo dục, hiệu quả sử dụng ngân sách.

Tạo sự linh hoạt để đáp ứng nhu cầu địa phương, phụ huynh, học sinh.

Giảm gánh nặng quản lý vĩ mô của Bộ GDĐT và các cơ quan quản lý giáo dục các địa phương, tăng trách nhiệm giải trình của các trường.

Theo ông Lâm, trao quyền tự chủ cho các cơ sở GDĐT công lập là phù hợp với quy luật quản lý quốc tế hiện đại, phù hợp với sự phát triển của cơ sở GDĐT của nhiều nước trên thế giới hiện nay.

Trao quyền tự chủ cho các cơ sở GDĐT công lập không có nghĩa là thả nổi, mà các cấp quản lý giáo dục vẫn là cơ quan chủ quản có trách nhiệm quản lý, đảm bảo các điều kiện để các cơ sở giáo dục phổ thông thực hiện đúng quyền tự chủ mà NQ 71/NQ-TW đã cho phép.

Trao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục công lập là phù hợp với công tác quản lý của UBND xã phường trong phân cấp quản lý chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay. Ban VHXH của xã phường chỉ tham mưu cho lãnh đạo phường xã quản lý nhà nước đối với cơ sở giáo dục trên địa bàn.

Trong quá trình trao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục còn khó khăn, còn yếu kém phải được nhà nước ưu tiên đầu tư về tài chính và cơ sở vật chất. Đặc biệt ưu tiên đào tạo cán bộ quản lý của các cơ sở giáo dục yếu kém đến khi đủ năng lực, đủ điều kiện mới đc trao quyền tự chủ đầy đủ.

Không được ngụy biện hay che đạy

Vẫn theo TS. Nguyễn Tùng Lâm, đổi mới giáo dục thực chất từ bên trong, tức là bản chất ngành giáo dục phải thay đổi, không được ngụy biện hay che đạy bằng bất cứ lý do gì.

Vậy làm sao để đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục, Tiến sĩ, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Tùng Lâm cho rằng, đây là một bài toán không đơn giản, nhưng vẫn có lời giải.

Ngoài việc trao quyền tự chủ cho các trường như đã nói ở trên, ông Lâm cho rằng, ngành giáo dục phải thay đổi thực chất từ bên trong. Thay đổi bản chất sự việc, không làm lấy hình thức, không bệnh thành tích.

Để ngành giáo dục thay đổi thì đội ngũ nhà giáo phải thay đổi, hiệu trường phải thay đổi, hiệu trưởng phải trở thành nhà giáo dục để tổ chức quản lý một cách công minh.

Cô và trò trường tiểu học Vạn Bảo, Hà Đông, Hà Nội. Ảnh: T.Hằng

Nói đến vấn đề này, ông Lâm nhắc lại: “Tự chủ mới lựa chọn được người có khả năng, có năng lực” và khẳng định việc thay đổi thực chất từ bên trong nếu chỉ có khẩu hiệu hay mà không đi vào thực chất, cụ thể từng việc một thì khó đạt kết quả.

Ngành GDĐT phải “đổi mới tư duy và hành động chuyển từ “cải cách, chỉnh sửa” sang “kiến tạo, dẫn dắt phát triển giáo dục” là một phát biểu mang tính định hướng chiến lược, thể hiện sự thay đổi căn bản trong cách nhìn, cách nghĩ, cách làm và vai trò của giáo dục trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Trước hết về “tư duy cải cách chỉnh sửa” là cách làm điều chỉnh từng phần, “vá víu” hoặc “cập nhật” chỉnh sưa những hạn chế, bất cập của hệ thống hiện có.

Còn “tư duy kiến tạo, dẫn dắt phát triển giáo dục” là chủ động thiết kế, xây dựng hệ thống giáo dục mới phù hợp với yêu cầu thời đại số, kinh tế tri thức và hội nhập toàn cầu.

Và ý nghĩa thực tiễn, định hướng hành động cho ngành GDĐT phải chuyển hẳn từ tư duy quản lý hành chính, sự vụ sang tư duy chiến lược, sáng tạo và mở đường.

Tóm lại, “chuyển từ cải cách sang kiến tạo” là chuyển từ sửa lỗi cũ, sáng tạo tương lai mới. “Chuyển từ chỉnh sửa sang dẫn dắt” là chuyển từ bị động thích ứng sang chủ động định hướng phát triển Quốc gia thông qua giáo dục.

Theo nhà giáo Nguyễn Tùng Lâm, đẩy mạnh việc chuyển đổi số và Bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo viên các trường phổ thông công lập để nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy, quyết liệt hành động có hiệu quả cho mục tiêu thực hiện mô hình trường học “Tự chủ - Dân chủ - Nhân văn – Sáng tạo – Hội nhập”.

Công tác bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo viên các nhà trường phải được đặt lên hàng đầu.

Không nâng cao nhận thức, không đổi mới tư duy, không quyết liệt hành động có hiệu quả không thể thành công.

Đặc biệt đối với cán bộ quản lý không chọn lọc, không cam kết, không bồi dưỡng qua kết quả công việc hàng ngày không thể thành công.

Việc chuyển đổi số các trường học hiện nay đã được các xã phường trang bị thiết bị và có nhân viên kỹ thuật để phục vụ và giảng dạy tin học và trí tuệ nhân tạo (AI) là một thuận lợi lớn để chuyển đổi số toàn diện hệ thống quản lý của nhà trường.

Ông nói thêm, đẩy mạnh việc chuyển đổi số và Bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo viên các trường phổ thông công lập để nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy, quyết liệt hành động có hiệu quả cho mục tiêu thực hiện mô hình trường học “Tự chủ - Dân chủ - Nhân văn – Sáng tạo – Hội nhập”.

Công tác bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo viên các nhà trường phải được đặt lên hàng đầu.

Không nâng cao nhận thức, không đổi mới tư duy, không quyết liệt hành động có hiệu quả thì không thể thành công. Đặc biệt đối với cán bộ quản lý không chọn lọc, không cam kết, không bồi dưỡng qua kết quả công việc hàng ngày không thể thành công.

Việc chuyển đổi số các trường học hiện nay đã được các xã phường trang bị thiết bị và có nhân viên kỹ thuật để phục vụ và giảng dạy tin học và trí tuệ nhân tạo (AI) là một thuận lợi lớn để chuyển đổi số toàn diện hệ thống quản lý của nhà trường.

Ngày 5/9, hàng triệu học sinh trên khắp dải đất hình chữ S bước vào năm học 2026-2027. Tiếng trống khai trường năm nay không chỉ bắt đầu một năm học mới mà còn mở ra một chương mới cho ngành giáo dục, bởi đây là năm đầu tiên cả nước vận hành trường học sau sắp xếp cùng rất nhiều thay đổi trong quản trị, cũng là năm bước vào cuộc đổi mới thực chất từ bên trong.

Để thực hiện phương châm của năm học 2026-2027 là: "Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất" chắc chắn cần rất nhiều yếu tố, bởi giáo dục không phải là việc riêng của ngành giáo dục, mà là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước, của toàn hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Xung quanh chủ đề này, ĐS&PL đã ghi nhận nhiều ý kiến từ phía nhà trường, chuyên gia, Đại biểu Quốc hội để cùng đồng hành với ngành giáo dục hướng đến kết quả tốt đẹp nhất trong cuộc sắp xếp trường học lớn chưa từng có.