Chuyên gia cảnh báo mối nguy hiểm và lằn ranh sinh tử khi phát hiện ung thư quá muộn

Đừng cố “nhìn thấy ít ung thư”

GS.TS.BS Mai Trọng Khoa, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, nguyên Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu (Bệnh viện Bạch Mai), cho biết tại Hội thảo khoa học "Đột phá trong Y học hạt nhân và Xạ trị định vị", số người mắc và tử vong do ung thư tại Việt Nam vẫn đang có xu hướng gia tăng. Một trong những nguyên nhân khiến số ca ung thư được ghi nhận tăng là quy mô dân số. Việt Nam hiện có khoảng 100 triệu dân, cao hơn nhiều so với vài chục năm trước. Dân số càng lớn, số trường hợp mắc bệnh nói chung và ung thư nói riêng cũng có xu hướng tăng.

Bên cạnh đó, sự phát triển của y học và kỹ thuật chẩn đoán cũng góp phần làm số ca ung thư được phát hiện tăng lên.

“Trước kia có những trường hợp mắc bệnh nhưng chúng ta không có máy móc, thiết bị và kỹ thuật để phát hiện, xác định chính xác nên không ghi nhận được. Hiện nay, với sự phát triển của các kỹ thuật chẩn đoán, chúng ta phát hiện được nhiều trường hợp ung thư hơn, vì vậy số lượng bệnh nhân được ghi nhận cũng tăng lên”, GS Mai Trọng Khoa phân tích.

Nhận thức của người dân về chăm sóc sức khỏe cũng thay đổi. Việc tiếp cận thông tin y tế thuận lợi hơn khiến nhiều người chủ động khám bệnh, kiểm tra định kỳ và thực hiện các biện pháp sàng lọc.

Tuy nhiên, phía sau những yếu tố tích cực này vẫn là nhiều nguy cơ đáng lưu ý như môi trường sống, ô nhiễm không khí, thực phẩm, chế độ ăn uống, lối sống và nhiều yếu tố nguy cơ khác.

“Có rất nhiều yếu tố cùng tác động và tổ hợp với nhau, dẫn đến số lượng bệnh nhân ung thư ngày càng tăng. Chúng ta không thể nói một yếu tố nào là nguyên nhân quyết định duy nhất”, GS Mai Trọng Khoa nói.

Điều khiến chuyên gia đặc biệt lưu ý không phải việc Việt Nam phát hiện ngày càng nhiều bệnh nhân ung thư, mà là thời điểm phát hiện bệnh.

Theo GS Mai Trọng Khoa, nếu một quốc gia phát hiện nhiều ca ung thư nhờ hệ thống sàng lọc, chẩn đoán hiện đại và người dân chủ động đi khám, đây có thể là dấu hiệu cho thấy năng lực y tế đang được cải thiện. Vấn đề quan trọng là bệnh được phát hiện ở giai đoạn nào.

Ở một số quốc gia phát triển, số ca ung thư được phát hiện vẫn có thể tăng, nhưng tỷ lệ tử vong do một số loại ung thư lại đi ngang hoặc giảm. Trong khi đó, tại Việt Nam, không ít bệnh nhân vẫn đến bệnh viện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.

“Đối với ung thư, nếu bệnh nhân đến ở giai đoạn muộn thì chúng ta gặp rất nhiều khó khăn trong điều trị. Tỷ lệ điều trị thành công giảm và tỷ lệ tử vong tăng lên”, GS Mai Trọng Khoa cho biết.

Tâm lý né tránh, ngại đi khám vì sợ phát hiện bệnh cũng là một rào cản. Sự trì hoãn có thể khiến bệnh âm thầm tiến triển, đến khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng thì cơ hội điều trị hiệu quả đã giảm.

Hãy phát hiện bệnh sớm và điều trị chính xác

Trao đổi với PV, Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Duy Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết y học chính xác đang được ứng dụng ngày càng nhiều tại Việt Nam, trong đó có lĩnh vực ung thư. 

Trong đó, gồm các kỹ thuật y học hạt nhân, đặc biệt là PET/CT với chất phóng xạ có tính đặc hiệu cao, có thể giúp phát hiện những tổn thương mà các phương pháp chẩn đoán hình ảnh thông thường chưa nhận diện được. Từ đó, được kỳ vọng mở ra hướng tiếp cận mới trong chẩn đoán và điều trị ung thư.

Theo BS Duy Anh, với CT hoặc các phương pháp hình ảnh thông thường, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chưa thấy hạch mới hoặc tổn thương di căn mới, dù các chỉ dấu khối u vẫn tăng. Khi thực hiện PET/CT với thuốc phóng xạ phù hợp, những tổn thương này có thể được nhận diện rõ hơn.

Không chỉ hỗ trợ chẩn đoán, y học chính xác còn giúp cá thể hóa điều trị. Cùng mắc một loại ung thư và cùng có chỉ định sử dụng liệu pháp miễn dịch, nhưng mức độ đáp ứng giữa hai bệnh nhân có thể rất khác nhau.

"Việc ứng dụng các phương pháp y học hạt nhân trong y học chính xác giúp bác sĩ có thêm cơ sở để đánh giá người bệnh có phù hợp với một liệu pháp cụ thể hay không. Nếu dự báo hiệu quả thấp, phương án điều trị có thể được điều chỉnh sớm, qua đó hạn chế thời gian và chi phí điều trị thử", BS Duy Anh cho hay.

Ngoài ra, bác sĩ Nguyễn Duy Anh cho rằng đây chính là sự khác biệt quan trọng so với cách tiếp cận điều trị đại trà trước đây. Y học chính xác hướng tới việc lựa chọn đúng thuốc, đúng đối tượng và đúng thời điểm.

Tuy nhiên, để y học chính xác được triển khai rộng rãi, Việt Nam vẫn cần giải quyết bài toán về cơ sở vật chất, trang thiết bị và nhân lực. Hiện cả nước có khoảng 25 cơ sở y học hạt nhân, nhưng theo bác sĩ Nguyễn Duy Anh, chỉ khoảng 3-4 cơ sở có thể đáp ứng tương đối đầy đủ các chức năng về chẩn đoán, ghi hình và điều trị bằng y học hạt nhân.

Dù vậy, chuyên gia nhận định cơ hội thu hẹp khoảng cách đang rõ ràng hơn nhờ công nghệ và điều kiện đầu tư hiện nay. Các cơ sở mới có thể được đầu tư đồng bộ máy móc ngay từ đầu, thay vì phải phát triển từng bước như trước.

Theo bác sĩ Nguyễn Duy Anh, nếu tiếp tục đầu tư đồng bộ về công nghệ, thuốc và nhân lực, Việt Nam có thể thu hẹp khoảng cách với thế giới trong lĩnh vực y học chính xác và y học hạt nhân trong những năm tới.

Mục tiêu cuối cùng, GS Mai Trọng Khoa nhấn mạnh, không phải là làm cho số ca ung thư được phát hiện giảm xuống bằng mọi giá. Điều quan trọng là phát hiện ngày càng nhiều ca bệnh ở giai đoạn sớm, điều trị hiệu quả hơn và kéo giảm tỷ lệ tử vong.

Nói cách khác, thay vì cố gắng “nhìn thấy ít ung thư hơn”, y học hiện đại cần giúp con người nhìn thấy ung thư sớm hơn, hiểu bệnh chính xác hơn và điều trị đúng người bệnh hơn.