Chọn ngành Công nghệ thông tin thời AI: Học thế nào để không bị đào thải, biến thành "kẻ lỗi thời"?

Thị trường nhân lực ngành Công nghệ thông tin trước làn sóng AI

Theo thống kê từ Bộ GD&ĐT, Công nghệ thông tin (CNTT) trong nhiều năm liên tiếp luôn nằm trong nhóm những ngành có số lượng thí sinh đăng ký xét tuyển lớn nhất cả nước. Dẫu vậy, sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đẩy ngành học này bước vào một giai đoạn cạnh tranh khốc liệt hơn bao giờ hết.

VTC News dẫn lời chuyên gia AI Nguyễn Quan Tuấn nhận định, phần lớn sinh viên hiện nay đang được đào tạo nặng về lý thuyết và thuật toán, nhưng lại chịu sự thiếu hụt nghiêm trọng về kỹ năng triển khai sản phẩm thực tế trong môi trường doanh nghiệp. Nhu cầu của thị trường hiện tại là những nhân sự có năng lực ứng dụng AI để tối ưu hóa năng suất làm việc, chứ không chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu hàn lâm hay lập trình thuần túy.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại ở đây không phải là việc AI sẽ tước đi cơ hội việc làm của ngành CNTT, mà nằm ở chỗ nhiều thí sinh vẫn đang giữ tư duy cũ: lầm tưởng rằng chỉ cần học thuộc vài ngôn ngữ lập trình là có thể dễ dàng xin được việc.

Trước thực tế đó, các chuyên gia khuyến cáo thí sinh khi lựa chọn ngành CNTT không nên chỉ nhìn vào điểm chuẩn hay những cái tên ngành "hot", mà cần phải tìm hiểu sâu về chương trình đào tạo cụ thể cũng như định hướng nghề nghiệp của từng trường.

Cùng nêu quan điểm, PGS.TS Trần Quang Anh - Phó Giám đốc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông chỉ ra rằng, xu hướng đào tạo ngành CNTT hiện nay bắt buộc phải gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và các xu hướng công nghệ mới.

Trong năm 2026, nhà trường sẽ tiếp tục giữ ổn định các phương thức tuyển sinh, đồng thời thực hiện điều chỉnh chương trình đào tạo nhằm gia tăng cơ hội cho thí sinh tiếp cận với môi trường công nghệ chất lượng cao. Đáng chú ý, nhờ việc ứng dụng công nghệ số, chương trình CNTT ứng dụng của trường đã được rút ngắn thời gian đào tạo từ 4,5 năm xuống còn 3,5 năm.

Dù vậy, điều cốt lõi nhất vẫn là việc thí sinh phải chọn được ngành học phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng phát triển lâu dài của bản thân, thay vì nhắm mắt chạy theo tâm lý đám đông về một “ngành hot dễ xin việc”.

TS Hoàng Văn Thông - Trưởng khoa CNTT thuộc Trường Đại học Giao thông vận tải cho biết, chương trình đào tạo ngành CNTT của nhà trường hiện đã tập trung nhiều hơn vào các khối kiến thức nền tảng như thuật toán, tư duy logic, tư duy hệ thống và thiết kế hệ thống máy tính.

“Lập trình vẫn quan trọng, nhưng không còn là trọng tâm duy nhất. Sinh viên phải biết sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ và quan trọng hơn là biết tích hợp AI vào các hệ thống phần mềm”, ông Thông nhấn mạnh.

Đây cũng chính là lưu ý quan trọng dành cho các thí sinh khi chọn trường: nên ưu tiên những chương trình học chú trọng vào kỹ năng thực hành, tư duy nền tảng và năng lực thích nghi với công nghệ mới, thay vì chỉ chăm chăm học các công cụ ngắn hạn.

Thay đổi tư duy và trang bị kỹ năng để thích ứng với kỷ nguyên số

Để nắm bắt tốt các cơ hội việc làm trong bối cảnh công nghệ thay đổi với tốc độ chóng mặt, các chuyên gia cho rằng sinh viên ngành CNTT cần chủ động trang bị những kỹ năng mới nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường lao động.

GS.TSKH Hà Huy Khoái, Viện trưởng Viện Toán học và Khoa học ứng dụng Thăng Long, Trưởng khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Thăng Long chia sẻ, nếu như trước đây, lượng kiến thức tích lũy ở bậc đại học có thể khai thác và sử dụng trong nhiều năm, thì nay với tốc độ phát triển thần tốc của công nghệ, nhiều kiến thức hoàn toàn có thể nhanh chóng trở nên lạc hậu.

Do đó, người học CNTT cần phải tự rèn luyện cho mình khả năng tự học và năng lực thích ứng linh hoạt trước những biến động của xã hội.

“Trong quá trình học đại học, sinh viên cần rèn luyện tư duy độc lập, khả năng sáng tạo và đặc biệt là năng lực tự học. Đại học ngày nay không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là môi trường giúp sinh viên hình thành phương pháp học tập lâu dài”, GS.TSKH Hà Huy Khoái nêu quan điểm trên báo Lao động.

Cũng theo vị Giáo sư, trí tuệ nhân tạo thực chất được xây dựng và phát triển dựa trên ba trụ cột bản lề là thống kê, tối ưu và xác suất. Đây đều là những yếu tố có sự tương đồng lớn với cách con người suy nghĩ và đưa ra quyết định. Bản thân sinh viên nếu nắm thật vững những kiến thức nền tảng cơ bản này thì dù công nghệ có biến đổi ra sao, các em vẫn hoàn toàn có thể thích ứng tốt.

Đồng quan điểm, PGS.TS Vũ Việt Vũ khẳng định người học không cần phải quá hoang mang hay lo ngại về việc bị AI thay thế, bởi vai trò chủ đạo của AI vẫn chỉ dừng lại ở một công cụ hỗ trợ.

Để có thể khai thác và điều khiển AI một cách hiệu quả, người học bắt buộc phải sở hữu kiến thức nền tảng vững chắc về công nghệ và thấu hiểu các nguyên lý vận hành sâu xa phía sau nó.

“Không thể chỉ dựa vào AI để giải quyết mọi vấn đề nếu bản thân không hiểu công nghệ. Sinh viên muốn làm việc trong lĩnh vực này vẫn cần trang bị đầy đủ kiến thức chuyên ngành và kỹ năng chuyên môn”, ông Vũ Việt Vũ cho biết.

Trước một bối cảnh xoay trục không ngừng của công nghệ, các chuyên gia đưa ra lời khuyên thí sinh cần hết sức cân nhắc khi chọn ngành. PGS.TS Vũ Việt Vũ nhắn nhủ người học tuyệt đối không nên chạy đua theo xu hướng nhất thời của những “ngành hot”, mà hãy chọn ngành dựa trên sự tương thích với năng lực và đam mê của chính mình.

Cùng chung góc nhìn này, GS.TSKH Hà Huy Khoái nhấn mạnh rằng bất cứ ai bước chân vào lĩnh vực CNTT đều phải chuẩn bị sẵn sàng một tâm thế học tập suốt đời.

“Nếu muốn phát triển lâu dài trong nghề nghiệp, mỗi người phải thường xuyên học tập và cập nhật kiến thức mới. Điều đó chỉ có thể duy trì khi người học thực sự yêu thích ngành mình theo đuổi. Đó mới là điều quan trọng khi lựa chọn ngành học”, Giáo sư đúc kết.